جدال احسن: تفاوت میان نسخه‌ها

جدال احسن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۲۰

۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲

جز

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

دیداریویکی‌متن

HeydariBot

۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[جدال احسن در قرآن]] - [[جدال احسن در حدیث]] - [[جدال احسن در تاریخ اسلامی]] - [[جدال احسن در فقه سیاسی]]| پرسش مرتبط  = }}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
 در [[آیات قرآن کریم]]، اصل [[آزادی بیان]] به رسمیت شناخته شده است و آیاتی مختلف دلالت بر این امر دارد<ref>طبیعی است که در هر جامعه‌ای با ملاحظه اموری اهم، محدودیت‌هایی برای آزادی بیان، مطرح می‌شود که در فصل‌های پیش رو به آنها پرداخته می‌شود.</ref>. یکی از [[آیات]] مشهور این باب، در [[سوره زمر]] آمده است: {{متن قرآن|الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ}}<ref>«کسانی که گفتار را می‌شنوند آنگاه از بهترین آن پیروی می‌کنند، آنانند که خداوند راهنمایی‌شان کرده است و آنانند که خردمندند» سوره زمر، آیه ۱۸.</ref> این [[آیه]] یکی از آیات محوری در طرح بحث آزادی بیان در [[قرآن کریم]] می‌باشد، آن سان که [[آزادی]] [[انتخاب]] را نیز مطرح می‌کند؛ طُرفه آنکه این آیه در کنار دوری از [[طاغوت]] و سر [[خم]] کردن در برابر آنان آمده است، پس از آنکه می‌فرماید: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ}}<ref>«و آنان را که از پرستیدن بت دوری گزیده‌اند و به درگاه خداوند بازگشته‌اند، مژده باد! پس به بندگان من مژده بده!» سوره زمر، آیه ۱۷.</ref>.
-یعنی یکی از ویژگی‌های [[بندگان خدا]] را بیان می‌کند که همانا عدم [[پیروی]] از طاغوت است، سپس [[بشارت]] می‌دهد به آنان که اقوال مختلف را می‌شنوند و از میان آنها، [[بهترین]] را بر می‌گزینند. در [[تفسیر مجمع البیان]]، [[ابوبصیر]] از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] می‌کند که فرمود: {{متن حدیث|أَنْتُمْ هُمْ، وَ مَنْ أَطَاعَ جَبَّاراً فَقَدْ عَبَدَهُ‏}}<ref>«شما [[شیعیان]] کسانی هستید که از [[طاعت طاغوت]] دوری می‌کنید و کسی که از [[جبار]] [[ستمگری]]، پیروی کند، پس به [[درستی]] که او را [[پرستش]] کرده است.» محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۲۳، ص۳۶۲؛ همچنین، ر.ک: ملامحسن فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج۴، ص۳۱۸.</ref>.
+یعنی یکی از ویژگی‌های [[بندگان خدا]] را بیان می‌کند که همانا عدم [[پیروی]] از طاغوت است، سپس [[بشارت]] می‌دهد به آنان که اقوال مختلف را می‌شنوند و از میان آنها، [[بهترین]] را بر می‌گزینند. در [[تفسیر مجمع البیان]]، [[ابوبصیر]] از [[امام صادق]] {{ع}} [[روایت]] می‌کند که فرمود: {{متن حدیث|أَنْتُمْ هُمْ، وَ مَنْ أَطَاعَ جَبَّاراً فَقَدْ عَبَدَهُ‏}}<ref>«شما [[شیعیان]] کسانی هستید که از [[طاعت طاغوت]] دوری می‌کنید و کسی که از [[جبار]] [[ستمگری]]، پیروی کند، پس به [[درستی]] که او را [[پرستش]] کرده است.» محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۲۳، ص۳۶۲؛ همچنین، ر. ک: ملامحسن فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج۴، ص۳۱۸.</ref>.
 مرحوم [[طبرسی]] سپس می‌نویسد: {{متن قرآن|الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ}}<ref>«کسانی که گفتار را می‌شنوند آنگاه از بهترین آن پیروی می‌کنند» سوره زمر، آیه ۱۸.</ref> یعنی در پذیرش یک قول و عمل بر اساس آن، آن را [[اولویت]] می‌بخشد و او را به سوی [[حق]]، راهبری می‌کند، سپس [[کلامی]] نقل می‌کند از [[ابی الدرداء]] که اگر سه چیز نباشد، [[دوست]] ندارم حتی یک [[روز]] زنده بمانم، [[تشنگی]] در روزهای گرم، [[سجده]] در [[دل]] شب و [[همنشینی]] با افراد و گروه‌هایی که [[بهترین]] سخن را بر می‌گزینند، آن گونه که خرمای خوب را از بد جدا می‌کنند<ref>فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۸، ص۷۷۰.</ref>.
-همچنین در [[تفسیر]] الصافی آمده است، افرادی که می‌شنوند و [[انتخاب]] می‌کنند، کسانی هستند که میان [[حق و باطل]] را تشخیص می‌دهند و قول [[برتر]] را بر می‌گزینند، سپس [[فیض کاشانی]]، از [[امام کاظم]]{{ع}} نقل می‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ‏ بَشَّرَ أَهْلَ‏ الْعَقْلِ‏ وَ الْفَهْمِ فِي كِتَابِهِ فَقَالَ‏ {{متن قرآن|فَبَشِّرْ}}}}<ref>«[[خداوند]] به [[اهل]] [[عقل]] و [[فهم]]، [[بشارت]] داده است، با این قول که فرمود: {{متن قرآن|فَبَشِّرْ}}» ملا محسن فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج۴، ص۳۱۸.</ref>.
+همچنین در [[تفسیر]] الصافی آمده است، افرادی که می‌شنوند و [[انتخاب]] می‌کنند، کسانی هستند که میان [[حق و باطل]] را تشخیص می‌دهند و قول [[برتر]] را بر می‌گزینند، سپس [[فیض کاشانی]]، از [[امام کاظم]] {{ع}} نقل می‌کند: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ‏ بَشَّرَ أَهْلَ‏ الْعَقْلِ‏ وَ الْفَهْمِ فِي كِتَابِهِ فَقَالَ‏ {{متن قرآن|فَبَشِّرْ}}}}<ref>«[[خداوند]] به [[اهل]] [[عقل]] و [[فهم]]، [[بشارت]] داده است، با این قول که فرمود: {{متن قرآن|فَبَشِّرْ}}» ملا محسن فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ج۴، ص۳۱۸.</ref>.
 به همین دلیل، در آخر [[آیه]] فرمود: {{متن قرآن|وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ}}، افرادی که دارای آن ویژگی هستند، دارای عقل و فهم هستند، آنان با [[خرد]] خویش بر می‌گزینند و [[قدرت]] جداسازی دارند. به بیان [[سید قطب]]، عقل [[سلیم]]، همان است که دارنده‌اش را به سوی [[پاکی]] و [[نجات]]، [[هدایت]] می‌کند و کسی که چنین نکند، گویی از این [[نعمت الهی]]، [[محروم]] است<ref>سید قطب، فی ظلال القرآن، ج۵، ص۳۰۴۵.</ref>.
@@ خط ۱۴: / خط ۱۴: @@
 به هر روی، می‌بینیم که این آیه، بر شنیدن اقوال گوناگون تأکید دارد، پس مفروض آن است که زمینه برای طرح دیدگاه‌های مختلف در [[جامعه]] وجود دارد، صاحبان [[فکر]] این بستر را مهیا می‌بینند تا دیدگاه خود را بیان کنند و زمینه فراهم آید برای صاحبان عقل تا [[گزینش]] کنند؛ پس در [[جامعه اسلامی]]، آزادانه دیدگاه‌های مختلف ارائه می‌شود و افراد می‌توانند سنجش‌گرانه، قول حق را انتخاب کنند و به [[راه]] صواب، برسند. لازمه همه این امور [[آزادی بیان]] است. شنیدن، در کنار هم قراردادن، مقایسه و گزینش، همه با آزادی بیان امکان دارد و این امر در عرصه [[سیاسی]] بیش از هر بحث دیگر، جایگاه دارد.
-طبق این [[آیه]] در صورتی [[تبعیت]] از احسن اقوال میسر است که چندین [[راه]] و [[کلام]] باشد و شنیدن همه آنها ممکن. اگر [[آزادی بیان]] نباشد طبعاً امکان بروز اندیشه‌های [[مخالف]] وجود ندارد تا [[مردم]] بتوانند، اقوال مختلف را مقایسه و [[بهترین]] آن را [[گزینش]] کنند، پس این [[دستور]] [[قرآنی]] فقط در سایه [[آزادی]] تبادل [[افکار]] و [[نقد]] و مقایسه آنها ممکن می‌گردد<ref>ر.ک: سیدمحمدعلی ایازی، آزادی در قرآن، ص۱۸۸.</ref>.
+طبق این [[آیه]] در صورتی [[تبعیت]] از احسن اقوال میسر است که چندین [[راه]] و [[کلام]] باشد و شنیدن همه آنها ممکن. اگر [[آزادی بیان]] نباشد طبعاً امکان بروز اندیشه‌های [[مخالف]] وجود ندارد تا [[مردم]] بتوانند، اقوال مختلف را مقایسه و [[بهترین]] آن را [[گزینش]] کنند، پس این [[دستور]] [[قرآنی]] فقط در سایه [[آزادی]] تبادل [[افکار]] و [[نقد]] و مقایسه آنها ممکن می‌گردد<ref>ر. ک: سیدمحمدعلی ایازی، آزادی در قرآن، ص۱۸۸.</ref>.
 یکی از دیگر آیاتی که در این باره مطرح است، آیه ۱۲۵ [[سوره نحل]] است که فرمود: {{متن قرآن|ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«(مردم را) به راه پروردگارت با حکمت و پند نیکو فرا خوان و با آنان با روشی که بهتر باشد چالش ورز!» سوره نحل، آیه ۱۲۵.</ref>.
-در این آیه [[خدای متعال]]، به [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} امر می‌کند که با [[مخالفان]] و آنان که دیدگاه تو را نمی‌پذیرند، با شیوه [[نیکو]]، [[جدل]] کن؛ می‌دانیم که [[گفت‌وگو]] و جدل، بدون طرف مقابل و دیدگاه مخالف، معنی ندارد، نفرمود دیدگاه [[حق]] خود را بر آنان [[تحمیل]] کن و آنان را مجبور ساز که آن را بپذیرند، و نفر مود که به هر نحوی که [[دوست]] داری، آنان را به [[دین حق]]، فرا بخوان، بلکه به ایشان امر می‌شود که با مخالفان، [[مجادله]] نیکو داشته باش، لازمه گفت‌وگو و [[جدال]]، آن است که طرف مقابل و مخالف بتواند، سخن خویش را بیان کند و بدون [[هراس]] از [[صاحبان قدرت]]، آن را مطرح سازد.
+در این آیه [[خدای متعال]]، به [[پیامبر گرامی اسلام]] {{صل}} امر می‌کند که با [[مخالفان]] و آنان که دیدگاه تو را نمی‌پذیرند، با شیوه [[نیکو]]، [[جدل]] کن؛ می‌دانیم که [[گفت‌وگو]] و جدل، بدون طرف مقابل و دیدگاه مخالف، معنی ندارد، نفرمود دیدگاه [[حق]] خود را بر آنان [[تحمیل]] کن و آنان را مجبور ساز که آن را بپذیرند، و نفر مود که به هر نحوی که [[دوست]] داری، آنان را به [[دین حق]]، فرا بخوان، بلکه به ایشان امر می‌شود که با مخالفان، [[مجادله]] نیکو داشته باش، لازمه گفت‌وگو و [[جدال]]، آن است که طرف مقابل و مخالف بتواند، سخن خویش را بیان کند و بدون [[هراس]] از [[صاحبان قدرت]]، آن را مطرح سازد.
-در آیه‌ای دیگر، به [[صراحت]]، جدال با [[اهل کتاب]] که حتی [[نبوت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} را [[انکار]] می‌کنند، [[جدال احسن]] ذکر می‌کند که با توجه به واژه الا مجادله با آنان، تنها باید در فراگردی نیکو بر پاگردد، در سخن [[خداوند]] آمده است: {{متن قرآن|وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«و با اهل کتاب جز به بهترین شیوه چالش مکنید» سوره عنکبوت، آیه ۴۶.</ref>. این رفت و برگشت‌های استدلالی، حتی اگر از سوی منکر [[رسالت]] و [[معاد]] هم باشد، باید در بستری [[علمی]] و گفت‌وگویی انجام شود و [[امام صادق]]{{ع}} از آن تعبیر به [[جدال]] [[نیکو]] می‌کند، وقتی که در مسائل بنیادین [[توحید]] و معاد، این جدال‌ها و کشمکش‌های علمی وجود دارد، پس به طریق اولی در حوزه [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] این [[آزادی]] باید وجود داشته باشد که حوزه [[سیاست]]، عرصه دیدگاه‌های متکثر، [[متعارض]] و متفاوت است.
+در آیه‌ای دیگر، به [[صراحت]]، جدال با [[اهل کتاب]] که حتی [[نبوت]] [[پیامبر اسلام]] {{صل}} را [[انکار]] می‌کنند، [[جدال احسن]] ذکر می‌کند که با توجه به واژه الا مجادله با آنان، تنها باید در فراگردی نیکو بر پاگردد، در سخن [[خداوند]] آمده است: {{متن قرآن|وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ}}<ref>«و با اهل کتاب جز به بهترین شیوه چالش مکنید» سوره عنکبوت، آیه ۴۶.</ref>. این رفت و برگشت‌های استدلالی، حتی اگر از سوی منکر [[رسالت]] و [[معاد]] هم باشد، باید در بستری [[علمی]] و گفت‌وگویی انجام شود و [[امام صادق]] {{ع}} از آن تعبیر به [[جدال]] [[نیکو]] می‌کند، وقتی که در مسائل بنیادین [[توحید]] و معاد، این جدال‌ها و کشمکش‌های علمی وجود دارد، پس به طریق اولی در حوزه [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] این [[آزادی]] باید وجود داشته باشد که حوزه [[سیاست]]، عرصه دیدگاه‌های متکثر، [[متعارض]] و متفاوت است.
 یکی از دیگر ساحت‌های دال بر [[آزادی بیان]]، [[طلب]] دلیل و [[برهان]] آوری از سوی [[مخالفان]] است، در [[قرآن کریم]] آیاتی است که به مخالفان تأکید می‌کند تا برهان و دلیل خویش را بیان کنند: {{متن قرآن|قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«بگو: اگر راست می‌گویید هر برهانی دارید بیاورید» سوره بقره، آیه ۱۱۱.</ref>.