پیاده‌روی اربعین در تاریخ اسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
خط ۴: خط ۴:
<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[امام حسین (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[امام حسین (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>


==مقدمه==
== مقدمه ==
[[آیین]] سالانه راهپیمایی [[شیعیان]] به سوی [[کربلا]] در روزهای منتهی به [[اربعین]] در [[عراق]]
[[آیین]] سالانه راهپیمایی [[شیعیان]] به سوی [[کربلا]] در روزهای منتهی به [[اربعین]] در [[عراق]]
پیاده‌روی اربعین، بزرگ‌ترین [[اجتماع]] سالانه شیعیان [[جهان]] و آیینی زیارتی شامل پیاده‌روی طولانی مدت افراد و گروه‌ها در مسیرهای منتهی به [[شهر]] کربلا و به قصد [[زیارت امام حسین]]{{ع}} است. اربعین، از روزهای مهم زیارتی [[امام حسین]]{{ع}} و در تقویم [[شیعی]] مهم‌ترین مناسبت مذهبی مرتبط با آن [[حضرت]] بعد از [[عاشورا]] است. در عراق، این [[روز]] به سبب باوری قدیمی، روز بازگشت [[سر امام حسین]]{{ع}} و [[دفن]] آن در کربلا در [[سال ۶۱ق]] دانسته می‌شود و در میان شیعیان به روز {{عربی|مَرَدّ الرِّأس}} (بازگشت سر) معروف است.
پیاده‌روی اربعین، بزرگ‌ترین [[اجتماع]] سالانه شیعیان [[جهان]] و آیینی زیارتی شامل پیاده‌روی طولانی مدت افراد و گروه‌ها در مسیرهای منتهی به [[شهر]] کربلا و به قصد [[زیارت امام حسین]] {{ع}} است. اربعین، از روزهای مهم زیارتی [[امام حسین]] {{ع}} و در تقویم [[شیعی]] مهم‌ترین مناسبت مذهبی مرتبط با آن [[حضرت]] بعد از [[عاشورا]] است. در عراق، این [[روز]] به سبب باوری قدیمی، روز بازگشت [[سر امام حسین]] {{ع}} و [[دفن]] آن در کربلا در [[سال ۶۱ق]] دانسته می‌شود و در میان شیعیان به روز {{عربی|مَرَدّ الرِّأس}} (بازگشت سر) معروف است.


در [[منابع حدیثی شیعه]]، بر زیارت امام حسین{{ع}} در روز اربعین تأکید بسیار شده و آن ازجمله نشانه‌های [[مؤمن]] شمرده شده است. در این منابع، همچنین برای کسی که به صورت پیاده به زیارت امام حسین{{ع}} رود و برای هر قدمی که در این راه بردارد، ثواب‌های بسیاری ذکر شده است. همچنین به [[زائران]] توصیه شده بعد از رسیدن به رودخانه [[فرات]] و [[غسل]] در آن، کفش‌های خود را درآورند و با پای برهنه به زیارت امام حسین{{ع}} بروند تا به [[ثواب]] بیشتری برسند.
در [[منابع حدیثی شیعه]]، بر زیارت امام حسین {{ع}} در روز اربعین تأکید بسیار شده و آن ازجمله نشانه‌های [[مؤمن]] شمرده شده است. در این منابع، همچنین برای کسی که به صورت پیاده به زیارت امام حسین {{ع}} رود و برای هر قدمی که در این راه بردارد، ثواب‌های بسیاری ذکر شده است. همچنین به [[زائران]] توصیه شده بعد از رسیدن به رودخانه [[فرات]] و [[غسل]] در آن، کفش‌های خود را درآورند و با پای برهنه به زیارت امام حسین {{ع}} بروند تا به [[ثواب]] بیشتری برسند.


به استناد همین دسته از [[روایات]]، زائران بسیاری از روزها قبل از اربعین با پای پیاده به سمت کربلا به راه می‌افتند و می‌کوشند تا در روز اربعین در کربلا حضور داشته باشند؛ گرچه گاه قبل یا بعد از آن روز به کربلا می‌رسند. در دیگر روزهای زیارتی و مناسبت‌های مهم مانند [[نیمه شعبان]] یا [[روز عرفه]] نیز پیاده‌روی به سوی کربلا البته در ابعادی محدودتر از اربعین صورت می‌گیرد.
به استناد همین دسته از [[روایات]]، زائران بسیاری از روزها قبل از اربعین با پای پیاده به سمت کربلا به راه می‌افتند و می‌کوشند تا در روز اربعین در کربلا حضور داشته باشند؛ گرچه گاه قبل یا بعد از آن روز به کربلا می‌رسند. در دیگر روزهای زیارتی و مناسبت‌های مهم مانند [[نیمه شعبان]] یا [[روز عرفه]] نیز پیاده‌روی به سوی کربلا البته در ابعادی محدودتر از اربعین صورت می‌گیرد.
پیاده‌روی اربعین هم به صورت فردی و هم گروهی (در قالب گروه‌های [[دوستی]]، هیئت‌های مذهبی و جمع‌های [[خانوادگی]]) انجام می‌شود و طی آن افراد، بسته به شرایط از جمله [[توانایی جسمی]] خود، همه یا بخشی از مسیر [[محل زندگی]] خود تا کربلا را پیاده می‌پیمایند. این پیاده‌روی چند روز به طول می‌انجامد و مدت آن، بسته به مسافت میان مبدأ حرکت تا [[کربلا]] متفاوت است. در برخی موارد (به عنوان مثال برای زائرانی که از [[شهر بصره]] به راه می‌افتند)، این پیاده‌روی بیش از ۱۰ [[روز]] به طول می‌انجامد. در همه مسیرهای منتهی به کربلا (ازجمله [[بغداد]] و [[نجف]]) در روزهای پیش از [[اربعین]] پیاده‌روی در جریان است. بین این مسیرها، محور نجف به کربلا معمولاً پرترددتر است و مسیر اصلی و مهم‌تر محسوب می‌شود.
پیاده‌روی اربعین هم به صورت فردی و هم گروهی (در قالب گروه‌های [[دوستی]]، هیئت‌های مذهبی و جمع‌های [[خانوادگی]]) انجام می‌شود و طی آن افراد، بسته به شرایط از جمله [[توانایی جسمی]] خود، همه یا بخشی از مسیر [[محل زندگی]] خود تا کربلا را پیاده می‌پیمایند. این پیاده‌روی چند روز به طول می‌انجامد و مدت آن، بسته به مسافت میان مبدأ حرکت تا [[کربلا]] متفاوت است. در برخی موارد (به عنوان مثال برای زائرانی که از [[شهر بصره]] به راه می‌افتند)، این پیاده‌روی بیش از ۱۰ [[روز]] به طول می‌انجامد. در همه مسیرهای منتهی به کربلا (ازجمله [[بغداد]] و [[نجف]]) در روزهای پیش از [[اربعین]] پیاده‌روی در جریان است. بین این مسیرها، محور نجف به کربلا معمولاً پرترددتر است و مسیر اصلی و مهم‌تر محسوب می‌شود.


بین نجف و کربلا هم دو مسیر برای پیاده‌روی وجود دارد؛ یکی مسیر کوتاه‌تر و تقریباً ۸۰ کیلومتری که از میان بیابان می‌گذرد و در حاشیه‌اش جاده‌ای آسفالته قرار دارد و دیگری مسیر طولانی‌تر و حدوداً ۱۰۰ کیلومتری که در حاشیه رودخانه [[فرات]] قرار گرفته است. معمولاً اکثر زائرانی که این محور را [[انتخاب]] می‌کنند، از مسیر نخست حرکت می‌کنند. در این مسیر، از آغاز جاده نجف تا [[حریم]] [[حرم امام حسین]]{{ع}} تیرک‌هایی در فواصل ۵۰ متری از هم [[نصب]] شده که از ۱ تا ۱۴۶۰ شماره‌گذاری شده‌اند.
بین نجف و کربلا هم دو مسیر برای پیاده‌روی وجود دارد؛ یکی مسیر کوتاه‌تر و تقریباً ۸۰ کیلومتری که از میان بیابان می‌گذرد و در حاشیه‌اش جاده‌ای آسفالته قرار دارد و دیگری مسیر طولانی‌تر و حدوداً ۱۰۰ کیلومتری که در حاشیه رودخانه [[فرات]] قرار گرفته است. معمولاً اکثر زائرانی که این محور را [[انتخاب]] می‌کنند، از مسیر نخست حرکت می‌کنند. در این مسیر، از آغاز جاده نجف تا [[حریم]] [[حرم امام حسین]] {{ع}} تیرک‌هایی در فواصل ۵۰ متری از هم [[نصب]] شده که از ۱ تا ۱۴۶۰ شماره‌گذاری شده‌اند.


در طول همه مسیرهای پیاده‌روی، «موکب»‌هایی به تعداد بسیار زیاد توسط اجتماعات مذهبی، عشایر بومی منطقه و ساکنان روستاهای حوالی هر مسیر برقرار است که به [[زائران]] به صورت رایگان خدمات ارائه می‌کنند. [[مدیریت]] موکب‌ها به شکل کاملاً مردمی و مستقل از [[دولت]] انجام می‌شود. موکب‌ها را به دو دسته «موقتی» (که معمولاً در خیمه‌های پارچه‌ای برپا می‌شوند) و «دائم» (که ساختمان‌های کوچک و بزرگ دارند) می‌توان تقسیم کرد. خدماتی که در موکب‌ها به زائران ارائه می‌شود طیف گسترده‌ای را دربر می‌گیرد؛ مانند در [[اختیار]] قراردادن محلی برای اسکان موقت و استراحت، تهیه و توزیع انواع اغذیه و خوراکی، ارائه خدمات بهداشتی و درمانی و خدمات متفرقه نظیر واکس زدن کفش‌ها، ماساژ [[بدن]] و پاها، تعمیر وسایل و موارد دیگر. [[اعتقاد]] به [[فضیلت]] بسیار [[زیارت امام حسین]]{{ع}} به خصوص در اربعین و جایگاه زائران آن [[حضرت]]، سبب شده است که بین صاحبان موکب‌های مختلف و ارائه دهندگان خدمات، بر سر ارائه خدمات بیشتر و بهتر و جلب نظر [[زائران]] [[رقابت]] درگیرد.
در طول همه مسیرهای پیاده‌روی، «موکب» ‌هایی به تعداد بسیار زیاد توسط اجتماعات مذهبی، عشایر بومی منطقه و ساکنان روستاهای حوالی هر مسیر برقرار است که به [[زائران]] به صورت رایگان خدمات ارائه می‌کنند. [[مدیریت]] موکب‌ها به شکل کاملاً مردمی و مستقل از [[دولت]] انجام می‌شود. موکب‌ها را به دو دسته «موقتی» (که معمولاً در خیمه‌های پارچه‌ای برپا می‌شوند) و «دائم» (که ساختمان‌های کوچک و بزرگ دارند) می‌توان تقسیم کرد. خدماتی که در موکب‌ها به زائران ارائه می‌شود طیف گسترده‌ای را دربر می‌گیرد؛ مانند در [[اختیار]] قراردادن محلی برای اسکان موقت و استراحت، تهیه و توزیع انواع اغذیه و خوراکی، ارائه خدمات بهداشتی و درمانی و خدمات متفرقه نظیر واکس زدن کفش‌ها، ماساژ [[بدن]] و پاها، تعمیر وسایل و موارد دیگر. [[اعتقاد]] به [[فضیلت]] بسیار [[زیارت امام حسین]] {{ع}} به خصوص در اربعین و جایگاه زائران آن [[حضرت]]، سبب شده است که بین صاحبان موکب‌های مختلف و ارائه دهندگان خدمات، بر سر ارائه خدمات بیشتر و بهتر و جلب نظر [[زائران]] [[رقابت]] درگیرد.


در طول مسیرهای راهپیمایی، تعداد بی‌شماری از نمادها و [[تبلیغات]] گروه‌های مختلف [[شیعی]] به چشم می‌خورد. از جمله پرشمارترین این نمادها می‌توان بیرق‌ها و پرچم‌های گوناگون، [[شمایل]] و تصاویر منسوب به [[امامان شیعه]] و دیگر شخصیت‌های [[دینی]] (بیش از همه [[شمایل امام حسین]]{{ع}} و [[حضرت]] ابالفضل) و تصاویر [[مراجع]] و [[رهبران]] [[سیاسی]] - مذهبی [[شیعه]] (به ویژه [[سید محمد صدر]]، [[سید مقتدی صدر]]، [[سید علی سیستانی]]، [[سید علی خامنه‌ای]]، [[سید محمد حسین حکیم]] و [[سید صادق شیرازی]]) را نام برد. در بین راهپیمایان از هرجنس، سن، نژاد، و حتی [[دین]] و [[مذهب]] و نیز از کشورهای مختلف و با گرایش‌های گوناگون [[فکری]]، [[فرهنگی]]، مذهبی و سیاسی حضور دارند. حتی برخی افراد دارای معلولیت جسمی نیز با ویلچر و [[عصا]] در این [[آیین]] شرکت می‌کنند. گرچه این آیین ماهیتی شیعی دارد، اما هر ساله شماری از [[اهل سنت]] و اقلیت‌های غیرمسلمان عراقی نیز در آن شرکت دارند. از دیگر ویژگی‌های برجسته این آیین، [[امنیت]] حضور در آن برای [[زنان]] و [[کودکان]] است.
در طول مسیرهای راهپیمایی، تعداد بی‌شماری از نمادها و [[تبلیغات]] گروه‌های مختلف [[شیعی]] به چشم می‌خورد. از جمله پرشمارترین این نمادها می‌توان بیرق‌ها و پرچم‌های گوناگون، [[شمایل]] و تصاویر منسوب به [[امامان شیعه]] و دیگر شخصیت‌های [[دینی]] (بیش از همه [[شمایل امام حسین]] {{ع}} و [[حضرت]] ابالفضل) و تصاویر [[مراجع]] و [[رهبران]] [[سیاسی]] - مذهبی [[شیعه]] (به ویژه [[سید محمد صدر]]، [[سید مقتدی صدر]]، [[سید علی سیستانی]]، [[سید علی خامنه‌ای]]، [[سید محمد حسین حکیم]] و [[سید صادق شیرازی]]) را نام برد. در بین راهپیمایان از هرجنس، سن، نژاد، و حتی [[دین]] و [[مذهب]] و نیز از کشورهای مختلف و با گرایش‌های گوناگون [[فکری]]، [[فرهنگی]]، مذهبی و سیاسی حضور دارند. حتی برخی افراد دارای معلولیت جسمی نیز با ویلچر و [[عصا]] در این [[آیین]] شرکت می‌کنند. گرچه این آیین ماهیتی شیعی دارد، اما هر ساله شماری از [[اهل سنت]] و اقلیت‌های غیرمسلمان عراقی نیز در آن شرکت دارند. از دیگر ویژگی‌های برجسته این آیین، [[امنیت]] حضور در آن برای [[زنان]] و [[کودکان]] است.


حین پیاده‌روی، برخی شعارهای حماسی مذهبی (نظیر «لبیک یا حسین») سر می‌دهند و برخی نیز [[اذکار]] و دیگر [[متون دینی]] را زمزمه می‌کنند. همچنین در فواصلی از مسیر به ویژه در نزدیکی [[کربلا]]، زائران به [[عزاداری]] و روضه‌خوانی می‌پردازند و سینه یا زنجیر می‌زنند یا هوسه‌خوانی می‌کنند.
حین پیاده‌روی، برخی شعارهای حماسی مذهبی (نظیر «لبیک یا حسین») سر می‌دهند و برخی نیز [[اذکار]] و دیگر [[متون دینی]] را زمزمه می‌کنند. همچنین در فواصلی از مسیر به ویژه در نزدیکی [[کربلا]]، زائران به [[عزاداری]] و روضه‌خوانی می‌پردازند و سینه یا زنجیر می‌زنند یا هوسه‌خوانی می‌کنند.
به طور سنتی، زائران عراقی پس از رسیدن به کربلا، معمولاً پیاده‌روی را به سمت [[حرم امام حسین]]{{ع}} ادامه می‌دهند و بعد از زیارتی کوتاه و [[قرائت]] [[زیارت]] مخصوص [[روز]] [[اربعین]]، به [[شهرها]] و روستاهای [[محل زندگی]] خود باز می‌گردند. اما دیگر زائران، از جمله [[زائران ایرانی]] معمولاً برای چند روز در کربلا اقامت می‌کنند.
به طور سنتی، زائران عراقی پس از رسیدن به کربلا، معمولاً پیاده‌روی را به سمت [[حرم امام حسین]] {{ع}} ادامه می‌دهند و بعد از زیارتی کوتاه و [[قرائت]] [[زیارت]] مخصوص [[روز]] [[اربعین]]، به [[شهرها]] و روستاهای [[محل زندگی]] خود باز می‌گردند. اما دیگر زائران، از جمله [[زائران ایرانی]] معمولاً برای چند روز در کربلا اقامت می‌کنند.


تعیین تعداد شرکت کنندگان در پیاده‌روی اربعین دشوار است. ارقام متفاوتی هر سال توسط مراجع رسمی و غیررسمی اعلام می‌شود که به نظر هیچ‌کدام [[قطعی]] نمی‌تواند باشد. از قدیمی‌ترین این آمارها می‌توان به گزارش روزنامه الاخبار(چاپ [[بغداد]]) در ۲۳ صفر ۱۳۶۵ق (۲۶ بهمن ۱۳۲۴ش) اشاره کرد که [[جمعیت]] شرکت کننده در پیاده‌روی آن سال را بالغ بر یک میلیون و ۵۴۶ هزار نفر ذکر کرده است. از جدیدترین آمارها هم می‌توان به گزارش [[وزیر]] حمل و نقل [[عراق]] اشاره کرد که تعداد [[زائران]] در [[اربعین]] [[سال]] ۱۴۳۷ق/۱۳۹۴ را «بیش از ۲۶ میلیون نفر» اعلام کرده است. در هر حال می‌توان گفت تعداد مشارکت کنندگان در این [[آیین]] سالانه، روندی رو به تصاعد داشته است.
تعیین تعداد شرکت کنندگان در پیاده‌روی اربعین دشوار است. ارقام متفاوتی هر سال توسط مراجع رسمی و غیررسمی اعلام می‌شود که به نظر هیچ‌کدام [[قطعی]] نمی‌تواند باشد. از قدیمی‌ترین این آمارها می‌توان به گزارش روزنامه الاخبار(چاپ [[بغداد]]) در ۲۳ صفر ۱۳۶۵ق (۲۶ بهمن ۱۳۲۴ش) اشاره کرد که [[جمعیت]] شرکت کننده در پیاده‌روی آن سال را بالغ بر یک میلیون و ۵۴۶ هزار نفر ذکر کرده است. از جدیدترین آمارها هم می‌توان به گزارش [[وزیر]] حمل و نقل [[عراق]] اشاره کرد که تعداد [[زائران]] در [[اربعین]] [[سال]] ۱۴۳۷ق/۱۳۹۴ را «بیش از ۲۶ میلیون نفر» اعلام کرده است. در هر حال می‌توان گفت تعداد مشارکت کنندگان در این [[آیین]] سالانه، روندی رو به تصاعد داشته است.
۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش