ابرار در معارف و سیره رضوی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

ابرار در معارف و سیره رضوی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۴۰

۸ بایت حذف‌شده ، ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۲

جز

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

دیداریویکی‌متن

Wasity

دیوان‌سالاران، مدیران

۲۲۷٬۳۴۵

ویرایش

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 == مقدمه ==
-جماعتی خاص از [[مؤمنان]] و مورد [[تعظیم]] و [[تکریم]] در [[سخنان امام رضا]] {{ع}}. در اینکه مفرد «[[ابرار]]» [[برّ]] یا بارّ باشد [[اختلاف]] نظر وجود دارد<ref>التفسیر الکبیر، ج۹، ص۴۶۷.</ref>. برخی چون جوهری معتقدند که مفرد ابرار، برّ است و مفرد بررة، بارّ<ref>صحاح اللغة، ج۲، ص۵۸۸.</ref>. راغب اصفهانی نظری خلاف این را دارد و [[معتقد]] است برّ (که مفرد بررة است) از بارّ (که مفرد ابرار است) در معنا بلیغ‌تر است، چنان که واژه [[عدل]] از [[عادل]] بلیغ‌تر است و خاص [[فرشتگان]] می‌باشد<ref>المفردات، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۵.</ref>. از نظر معنای لغوی، برّ، کثرت و وسعت در خیر و [[نیکی]] است، برخی از [[اهل]] لغت تفاوت ظریفی میان معنای خیر و برّ بیان کرده‌اند و گفته‌اند برّ، نیکی توأم با توجه و از روی قصد و [[اختیار]] است، اما خیر به هر نیکی اگر چه بدون توجه باشد اطلاق می‌شود<ref>الفروق فی اللغة، ص۱۶۴.</ref>. لغویان آن را معنایی جامع برای کل [[خیرات]] دانسته‌اند<ref>تهذیب اللغة، ج۱۵، ص۱۳۸.</ref> و از این روست که به [[خداوند متعال]] نیز نسبت داده می‌شود، چنان که در [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ}}<ref>«اوست که نیکوکار بخشاینده است» سوره طور، آیه ۲۸.</ref> بدین معنا ذکر شده است. به تعبیر راغب اصفهانی برّ از جانب [[خداوند]]، کثرت [[ثواب]] و [[پاداش]] است به [[بندگان]] و از جانب بندگان [[پرستش]] و [[طاعت]]، که این نیز بر دو قسم است: [[عقیدتی]] و عملی<ref>المفردات، ج۱، ص۱۱۴.</ref>. برخی از لغت‌شناسان معاصر این معنا را توسعه داده‌اند و گفته‌اند که «برّ» مطلق [[عمل نیک]] کردن در مواجهه با غیر است و مصادیق آن می‌تواند با توجه به تفاوت اشخاص، موضوعات و موارد [[تغییر]] یابد<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۲۶۹-۲۷۰.</ref> در سخنان امام رضا {{ع}} نیز بیان شده که «ابرار» را از آن [[جهت]] بدین نام خوانده‌اند که ایشان به [[پدران]] و [[فرزندان]] و [[برادران]] خویش نیکی می‌کنند<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۳۳۶؛ عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۷۰.</ref>. این [[سخن امام]] بیان برخی مصادیق خاص [[نیکی]] است. البته با توجه به نسبت مستقیم عمل با [[اخلاق]] و [[عقیده]] برخی بدین توجه داده‌اند که [[ابرار]] از حیث عملی، [[نیکوکار]] و از [[جهت]] [[عقیدتی]]، [[مؤمن]] و از حیث [[اخلاقی]]، متقی‌اند<ref>المیزان، ج۱، ص۴۲۸.</ref>. حتی می‌توان گفت ابرار به این [[مقام]] رفیع نائل نشده‌اند، مگر پس از آنکه بدان چه می‌دانسته‌اند، عمل کرده‌اند و ملتزم به [[معتقدات]] و متعلقات [[ایمانی]] خود بوده‌اند. این مطلب را می‌توان از تأکید [[امام رضا]] {{ع}} درباره نسبت [[علم]] و [[تقرب]] به ابرار دانست. ایشان در روایتی به نقل از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} می‌فرماید که علم، [[انسان]] را به [[همنشینی]] ابرار می‌رساند<ref>الأمالی، طوسی، ص۴۸۸.</ref>.برخی [[روایات]] منقول از [[حضرت رضا]] {{ع}} «ابرار» را [[وصف]] [[اعمال]] دانسته و در [[تقابل]] با «[[فجار]]» به کار برده است<ref>بصائر الدرجات، ج۱، ص۴۲۵؛ الکافی، ج۱، ص۲۲.</ref>.
+جماعتی خاص از [[مؤمنان]] و مورد [[تعظیم]] و [[تکریم]] در [[سخنان امام رضا]] {{ع}}. در اینکه مفرد «[[ابرار]]» [[برّ]] یا بارّ باشد [[اختلاف]] نظر وجود دارد<ref>التفسیر الکبیر، ج۹، ص۴۶۷.</ref>. برخی چون جوهری معتقدند که مفرد ابرار، برّ است و مفرد بررة، بارّ<ref>صحاح اللغة، ج۲، ص۵۸۸.</ref>. راغب اصفهانی نظری خلاف این را دارد و [[معتقد]] است برّ (که مفرد بررة است) از بارّ (که مفرد ابرار است) در معنا بلیغ‌تر است، چنان که واژه [[عدل]] از [[عادل]] بلیغ‌تر است و خاص [[فرشتگان]] می‌باشد<ref>المفردات، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۵.</ref>. از نظر معنای لغوی، برّ، کثرت و وسعت در خیر و [[نیکی]] است، برخی از [[اهل]] لغت تفاوت ظریفی میان معنای خیر و برّ بیان کرده‌اند و گفته‌اند برّ، نیکی توأم با توجه و از روی قصد و [[اختیار]] است، اما خیر به هر نیکی اگر چه بدون توجه باشد اطلاق می‌شود<ref>الفروق فی اللغة، ص۱۶۴.</ref>. لغویان آن را معنایی جامع برای کل [[خیرات]] دانسته‌اند<ref>تهذیب اللغة، ج۱۵، ص۱۳۸.</ref> و از این روست که به [[خداوند متعال]] نیز نسبت داده می‌شود، چنان که در [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ}}<ref>«اوست که نیکوکار بخشاینده است» سوره طور، آیه ۲۸.</ref> بدین معنا ذکر شده است. به تعبیر راغب اصفهانی برّ از جانب [[خداوند]]، کثرت [[ثواب]] و [[پاداش]] است به [[بندگان]] و از جانب بندگان [[پرستش]] و [[طاعت]]، که این نیز بر دو قسم است: [[عقیدتی]] و عملی<ref>المفردات، ج۱، ص۱۱۴.</ref>. برخی از لغت‌شناسان معاصر این معنا را توسعه داده‌اند و گفته‌اند که «برّ» مطلق [[عمل نیک]] کردن در مواجهه با غیر است و مصادیق آن می‌تواند با توجه به تفاوت اشخاص، موضوعات و موارد [[تغییر]] یابد<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱، ص۲۶۹-۲۷۰.</ref> در سخنان امام رضا {{ع}} نیز بیان شده که «ابرار» را از آن [[جهت]] بدین نام خوانده‌اند که ایشان به [[پدران]] و [[فرزندان]] و [[برادران]] خویش نیکی می‌کنند<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۳۳۶؛ عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۷۰.</ref>. این [[سخن امام]] بیان برخی مصادیق خاص [[نیکی]] است. البته با توجه به نسبت مستقیم عمل با [[اخلاق]] و [[عقیده]] برخی بدین توجه داده‌اند که [[ابرار]] از حیث عملی، [[نیکوکار]] و از [[جهت]] [[عقیدتی]]، [[مؤمن]] و از حیث [[اخلاقی]]، متقی‌اند<ref>المیزان، ج۱، ص۴۲۸.</ref>. حتی می‌توان گفت ابرار به این [[مقام]] رفیع نائل نشده‌اند، مگر پس از آنکه بدان چه می‌دانسته‌اند، عمل کرده‌اند و ملتزم به [[معتقدات]] و متعلقات [[ایمانی]] خود بوده‌اند. این مطلب را می‌توان از تأکید [[امام رضا]] {{ع}} درباره نسبت [[علم]] و [[تقرب]] به ابرار دانست. ایشان در روایتی به نقل از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} می‌فرماید که علم، [[انسان]] را به [[همنشینی]] ابرار می‌رساند<ref>الأمالی، طوسی، ص۴۸۸.</ref>.برخی [[روایات]] منقول از [[حضرت رضا]] {{ع}} «ابرار» را وصف [[اعمال]] دانسته و در [[تقابل]] با «[[فجار]]» به کار برده است<ref>بصائر الدرجات، ج۱، ص۴۲۵؛ الکافی، ج۱، ص۲۲.</ref>.
 مفهوم «ابرار» نیز مانند دیگر مفاهیم وارد شده در [[متون دینی]] به هیچ روی تعریف به حد و رسم نشده است و [[راه]] [[شناخت]] ایشان از طریق اوصافی است که در [[قرآن]] و روایات برایشان برشمرده شده است. [[قرآن کریم]] ایشان را [[اهل]] [[ایمان به خدا]]، [[قیامت]]، [[فرشتگان]]، [[کتب آسمانی]] و [[پیامبران]]<ref>{{متن قرآن|لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ...}} «نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد.».. سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>؛ [[تقوا]]<ref>{{متن قرآن|...وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}} «...و آنانند که به راستی پرهیزگارند» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>؛ [[اخلاص]] در عمل<ref>{{متن قرآن|إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا}} «(با خود می‌گویند:) شما را تنها برای خشنودی خداوند خوراک می‌دهیم، نه پاداشی از شما خواهانیم و نه سپاسی» سوره انسان، آیه ۹.</ref>، [[ترس از خدا]] و [[عقوبت]] قیامت<ref>{{متن قرآن|...وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا}} «...و از روزی می‌هراسند که شرّ آن همه‌گیر است» سوره انسان، آیه ۷؛ {{متن قرآن|إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا}} «بی‌گمان ما از پروردگارمان، روزی که تیره و بسیار سخت است می‌هراسیم» سوره انسان، آیه ۱۰.</ref>؛ [[صبر]]<ref>{{متن قرآن|...وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ...}} «...و به ویژه شکیبایان در سختی و رنج و در هنگامه کارزار.».. سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>، [[اقامه نماز]]<ref>{{متن قرآن|...وَأَقَامَ الصَّلَاةَ...}} «...و نماز برپا دارد.».. سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>[[انفاق]] به [[نیازمندان]] از آنچه مورد نیازشان است بدون توقع عوض از ایشان<ref>{{متن قرآن|...وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ...}} «...و دارایی را با دوست داشتنش به نزدیکان و یتیمان و بیچارگان و به راه‌ماندگان و کمک‌خواهان و در راه (آزادی) بردگان ببخشد.».. سوره بقره، آیه ۱۷۷؛ {{متن قرآن|لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ}} «هرگز به نیکی دست نخواهید یافت مگر از آنچه دوست دارید (به دیگران) ببخشید و هر چیزی ببخشید بی‌گمان خداوند آن را می‌داند» سوره آل عمران، آیه ۹۲.</ref>؛ [[اطعام]] [[مسکینان]] [[جهت]] رضای [[خداوند]]<ref>{{متن قرآن|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا}} «و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر می‌دهند» سوره انسان، آیه ۸.</ref>؛ پرداخت [[زکات]]<ref>{{متن قرآن|...وَآتَى الزَّكَاةَ...}} «...و زکات پردازد.».. سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>؛ [[صداقت]]<ref>{{متن قرآن|...أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}} «...آنها راستگویند.».. سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>؛ [[وفای به عهد]]<ref>{{متن قرآن|...وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا...}} «...(نیکی از آن) آنان (است) که چون پیمان بندند وفا کنند.».. سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>؛ وفای به [[نذر]]<ref>{{متن قرآن|يُوفُونَ بِالنَّذْرِ...}} «به پیمان خود وفا می‌کنند.».. سوره انسان، آیه ۷.</ref> و مواردی از این دست معرفی می‌کند. چنان که در [[آیات قرآن]] نیز ملاحظه می‌شود، [[ابرار]]، عمدتاً با [[اعمال]] نیکشان معرفی شده‌اند. علاوه بر [[متون دینی]]، [[اهل عرفان]] نیز به بحث از کیستی ابرار و چیستی اوصافشان توجه بسیار نشان داده‌اند و مطالبی را بیان کرده‌اند که در بیشتر موارد ناظر به [[قرآن]] و [[سنت]] است. تستری ده [[خلق]] از [[اخلاق حسنه]] را به نقل از [[پیامبر]] {{صل}} ذکر می‌کند و به این تصریح می‌کند که کسی که واجد یکی از این خلقیات باشد، در شمار [[ابرار]] است<ref> تفسیر التستری، ص۱۸۳.</ref>. قشیری نیز ایشان را کسانی می‌داند که به حقایق [[توحیدی]] اختصاص یافته‌اند و به [[انوار]] [[ربوبی]] متجلی گردیده‌اند<ref>تفسیر القشیری، ج۱، ص۳۰۷.</ref>. در آثار ایشان درباره [[اعتقادات]] و خلقیات و احوال و اطوار ابرار سخنان بسیاری ذکر شده است و اوصاف ایشان در مقایسه با [[ابدال]] و [[اوتاد]] و [[مقربان]] و... مورد بررسی قرار گرفته است<ref>جواهر التصوف، ص۷۰؛ السر فی أنفاس الصوفیة، ص۳۶؛ اللمع فی التصوف، ص۸۴؛ المقدمة فی التصوف، ص۴۲۱.</ref>.
@@ خط ۱۳: / خط ۱۳: @@
 بحث دیگری که درباره ابرار از اهمیت بسزایی برخوردار است، بحث از مصادیق «ابرار» است. چنان که در گذشته گفته شد، «[[برّ]]» از [[نام‌های الهی]] است و چون هر کس به [[میزان]] [[تخلق]] به [[اخلاق]] [[خداوند]]، واجد اوصاف اوست، می‌توان گفت که کسانی در شمار ابرار به شمار می‌آیند که از اخلاق ربوبی برخوردار باشند. نخستین مصداق ابرار و [[اهل]] برّ را می‌توان [[انبیای الهی]] دانست. در قرآن از زبان [[حضرت عیسی]] {{ع}} نقل شده که خداوند مرا نسبت به مادرم اهل برّ قرار داده است<ref>{{متن قرآن|وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا}} «و (مرا) با مادرم نیکوکار کرده و مرا گردنکشی سنگدل نگردانیده است» سوره مریم، آیه ۳۲.</ref>. نظیر این سخن را نیز از لسان [[حضرت یحیی]] {{ع}} در قرآن می‌بینیم<ref>{{متن قرآن|وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ وَلَمْ يَكُنْ جَبَّارًا عَصِيًّا}} «و با پدر و مادرش نکوکار بود و گردنکشی سرکش نبود» سوره مریم، آیه ۱۴.</ref>.
-برخی [[مفسران]] به نقل از [[ابن‌عباس]] مصداق اکمل «ابرار» را در [[آیه]] {{متن قرآن|رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ}}<ref>«پروردگارا! ما شنیدیم فرا خواننده‌ای به ایمان فرا می‌خواند که به پروردگار خود ایمان آورید! و ایمان آوردیم؛ پروردگارا، گناهان ما را بیامرز و از بدی‌های ما چشم بپوش و ما را با نیکان بمیران» سوره آل عمران، آیه ۱۹۳.</ref>[[انبیاء]] دانسته‌اند<ref>زاد المسیر، ج۱، ص۳۶۱؛ رموز الکنوز، ص۳۹۷؛ کشف الأسرار، میبدی، ج۲، ص۳۸۸.</ref>. دومین مصداق «[[ابرار]]» را با توجه به [[شأن نزول]] برخی [[آیات]] [[سوره انسان]] می‌توان [[اهل بیت پیامبر]] {{صل}} دانست. بر اساس این آیات<ref>{{متن قرآن|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا * إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا}} «و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر می‌دهند * (با خود می‌گویند:) شما را تنها برای خشنودی خداوند خوراک می‌دهیم، نه پاداشی از شما خواهانیم و نه سپاسی» سوره انسان، آیه ۸-۹.</ref> [[خداوند متعال]]، [[اهل بیت]] {{عم}} را به [[جهت]] [[ایثار]] در [[حق]] [[مسکین]]، [[یتیم]] و [[اسیر]] مورد [[تکریم]] و [[تعظیم]] قرار می‌دهد و ایشان را از شمار ابرار می‌داند که مورد توجه خاص [[خداوند]] قرار گرفته‌اند. قاطبه [[مفسران شیعه]] و [[سنی]] در [[مقام]] بیان شأن نزول این آیات و کیستی ابرار از اهل بیت {{عم}} سخن گفته‌اند<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۲۱۱؛ مجمع البیان، ج۱۰، ص۶۱۱؛ التفسیر الکبیر، ج۳۰، ص۷۴۶- ۷۴۷: الکشاف، ج۴، ص۶۷۰.</ref>. در [[روایات]] نیز [[ائمه معصوم]] {{عم}} به «ابرار» [[وصف]] شده‌اند<ref>بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۳۱؛ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۶۱۷.</ref>. در برخی [[روایات امام حسین]] {{ع}} نیز به طور اختصاصی «ابرّ ابرار» نامیده شده‌اند<ref>الکافی، ج۴، ص۵۸۱.</ref>. همچنین برخی منابع [[امام علی]] {{ع}} را «[[قائد]] الابرار» گفته‌اند<ref>مصباح المتهجد، ج۱، ص۳۲۷.</ref>.
+برخی [[مفسران]] به نقل از [[ابن‌عباس]] مصداق اکمل «ابرار» را در [[آیه]] {{متن قرآن|رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ}}<ref>«پروردگارا! ما شنیدیم فرا خواننده‌ای به ایمان فرا می‌خواند که به پروردگار خود ایمان آورید! و ایمان آوردیم؛ پروردگارا، گناهان ما را بیامرز و از بدی‌های ما چشم بپوش و ما را با نیکان بمیران» سوره آل عمران، آیه ۱۹۳.</ref>[[انبیاء]] دانسته‌اند<ref>زاد المسیر، ج۱، ص۳۶۱؛ رموز الکنوز، ص۳۹۷؛ کشف الأسرار، میبدی، ج۲، ص۳۸۸.</ref>. دومین مصداق «[[ابرار]]» را با توجه به [[شأن نزول]] برخی [[آیات]] [[سوره انسان]] می‌توان [[اهل بیت پیامبر]] {{صل}} دانست. بر اساس این آیات<ref>{{متن قرآن|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا * إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا}} «و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر می‌دهند * (با خود می‌گویند:) شما را تنها برای خشنودی خداوند خوراک می‌دهیم، نه پاداشی از شما خواهانیم و نه سپاسی» سوره انسان، آیه ۸-۹.</ref> [[خداوند متعال]]، [[اهل بیت]] {{عم}} را به [[جهت]] [[ایثار]] در [[حق]] [[مسکین]]، [[یتیم]] و [[اسیر]] مورد [[تکریم]] و [[تعظیم]] قرار می‌دهد و ایشان را از شمار ابرار می‌داند که مورد توجه خاص [[خداوند]] قرار گرفته‌اند. قاطبه [[مفسران شیعه]] و [[سنی]] در [[مقام]] بیان شأن نزول این آیات و کیستی ابرار از اهل بیت {{عم}} سخن گفته‌اند<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۲۱۱؛ مجمع البیان، ج۱۰، ص۶۱۱؛ التفسیر الکبیر، ج۳۰، ص۷۴۶- ۷۴۷: الکشاف، ج۴، ص۶۷۰.</ref>. در [[روایات]] نیز [[ائمه معصوم]] {{عم}} به «ابرار» وصف شده‌اند<ref>بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۳۱؛ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۶۱۷.</ref>. در برخی [[روایات امام حسین]] {{ع}} نیز به طور اختصاصی «ابرّ ابرار» نامیده شده‌اند<ref>الکافی، ج۴، ص۵۸۱.</ref>. همچنین برخی منابع [[امام علی]] {{ع}} را «[[قائد]] الابرار» گفته‌اند<ref>مصباح المتهجد، ج۱، ص۳۲۷.</ref>.
 در [[قرآن کریم]] به برخی [[مؤمنان]] خاص نیز که در بحث از اوصاف ابرار از صفات و اعمالشان سخن رفت، [[اهل]] [[برّ]] گفته می‌شود<ref>{{متن قرآن|لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}} «نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد و دارایی را با دوست داشتنش به نزدیکان و یتیمان و بیچارگان و به راه‌ماندگان و کمک‌خواهان و در راه (آزادی) بردگان ببخشد و نماز برپا دارد و زکات پردازد و (نیکی از آن) آنان (است) که چون پیمان بندند وفا کنند؛ و به ویژه شکیبایان در سختی و رنج و در هنگامه کارزار، آنها راستگویند و آنانند که به راستی پرهیزگارند» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>. آنان همان صالحانی هستند که در روایتی از [[ابن عباس]] در کنار [[انبیا]] از ایشان یاد شده است<ref>زاد المسیر، ج۱، ص۳۶۱؛ رموز الکنوز، ص۳۹۷.</ref>. در روایتی از [[امام رضا]] {{ع}}، به نحو تلویحی یکی از مصادیق [[ابرار]]، ذکر شده است. به بیان ایشان [[محبان]] [[اهل بیت]] {{عم}} از ابرارند<ref>تفسیر العسکری {{ع}}، ص۳۵۰؛ الاحتجاج، ج۱، ص۱۹.</ref>. مراد [[حضرت]] از این محبان کسانی است که علاوه بر [[محبت]] [[قلبی]] به اهل بیت {{عم}}، متخلق به [[اخلاق]] نیکوی این حضرات هستند و عامل به [[اعمال]] صالح‌اند. این مطلب را از [[حدیث]] [[امام صادق]] {{ع}} می‌توان استفاده کرد؛ ایشان در توصیف ابرار از [[شیعیان]] می‌فرمایند [[خداوند]] آنان را آمرزیده و از آنان [[راضی]] شده و از [[ارتکاب گناه]] نگاهشان داشته و مورد [[رحمت]] خویش قرارشان داده و به هر رشدی هدایتشان فرموده و به بالاترین حد ممکن [[رشد]] و کمال رسانیده است<ref>فضائل الشیعة، ص۱۴؛ بحار الأنوار، ج۶۵، ص۱۴۲- ۱۴۳.</ref>. در میان [[اهل عرفان]] نیز به مصادیق ابرار توجه شده است و تعداد ابرار در کنار [[ابدال]] هفت نفر دانسته شده است.