←مقدمات اجتهاد
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
==مقدمات اجتهاد== | ==مقدمات اجتهاد== | ||
اجتهاد در عصر حضور، بر استفاده حکم از کلام پیامبر و امامان | *اجتهاد در عصر حضور، بر استفاده حکم از کلام [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} اطلاق میشد؛ ازاینرو بر فراگیری علوم پیشنیاز متوقف نبود؛ ولی در عصر غیبت، بر شناخت مجموعهای از علوم، مانند: صرف، نحو، لغت، منطق، رجال، اصول و آشنایی با کتاب و سنّت و محاورات عرفی و... موقوف است. در مقدار لازم هر یک از این علوم پیشنیاز بحث است<ref>نهایة الافکار، ق ۲، ج۴، ص۲۲۷؛ مصباح الاصول، ج۳، ص۴۴۳ـ۴۴۴؛ الاجتهاد والتقلید، امام خمینی، ص۱۰ـ۱۷.</ref>؛ ولی در حقیقت اجتهاد، که همان ردّ فرع به اصل است، تفاوتی میان عصر حضور و عصر غیبت نیست<ref>الاجتهاد والتقلید، امام خمینی، ص۷۱ـ۷۲.</ref>. | ||
==وجوب تحصیل اجتهاد== | |||
وجوب تحصیل اجتهاد | *در فقه گفته شده که تحصیل ملکه اجتهاد و نیز استنباط احکام بر مکلّفان واجب است و این وجوب نه به جهت لزوم تطبیق عمل شخص مکلّف بر شریعت است، زیرا وی میتواند مقلّد یا محتاط باشد، بلکه به جهت زنده نگه داشتن شریعت و احکام آن است؛ بدین سبب این وجوب، کفایی است؛ یعنی در هر زمان گروهی باید به آن اقدام کنند و در این صورت تکلیف از دیگران ساقط میشود. برای وجوب تحصیل اجتهاد، به آیاتی از [[قرآن]] استدلال شده است: | ||
در فقه گفته شده که تحصیل ملکه اجتهاد و نیز استنباط احکام بر مکلّفان واجب است و این وجوب نه به جهت لزوم تطبیق عمل شخص مکلّف بر شریعت است، زیرا وی میتواند مقلّد یا محتاط باشد، بلکه به جهت زنده نگه داشتن شریعت و احکام آن است؛ بدین سبب این وجوب، کفایی است؛ یعنی در هر زمان گروهی باید به آن اقدام کنند و در این صورت تکلیف از دیگران ساقط میشود. | |||
برای وجوب تحصیل اجتهاد، به آیاتی از قرآن استدلال شده است: | |||
۱. آیه نَفْر: خداوند متعالی میفرماید: چرا از هر گروهی از مؤمنان، طایفهای کوچ نمیکنند، تا از دین [=معارف و احکام اسلام] آگاهی یابند و هنگام بازگشت بهسوی قوم خود، آنها را بیم دهند؟! شاید [از مخالفت فرمان پروردگار] بترسند، و خودداری کنند! «فَلَولا نَفَرَ مِن کلِّ فِرقَة مِنهُم طَـائِفَةٌ لِیتفقَّهوا فِی الدّینِ ولِینذِروا قَومَهُم...». (توبه/۹، ۱۲۲) | ۱. آیه نَفْر: خداوند متعالی میفرماید: چرا از هر گروهی از مؤمنان، طایفهای کوچ نمیکنند، تا از دین [=معارف و احکام اسلام] آگاهی یابند و هنگام بازگشت بهسوی قوم خود، آنها را بیم دهند؟! شاید [از مخالفت فرمان پروردگار] بترسند، و خودداری کنند! «فَلَولا نَفَرَ مِن کلِّ فِرقَة مِنهُم طَـائِفَةٌ لِیتفقَّهوا فِی الدّینِ ولِینذِروا قَومَهُم...». (توبه/۹، ۱۲۲) | ||
کلمه «لولا» برای تحضیض و تحریک است و از آن لزوم و وجوب کوچ برای تحصیل علم، استفاده میشود. از تعبیر «مِن کلِّ فِرقَة مِنهُم طَـائِفَةٌ» نیز کفایی بودن این وجوب فهمیده میشود.[۲۵] عقل نیز به وجوب کفایی حکم میکند؛ زیرا اگر همه مردم در همه امور، احتیاط را شیوه کار خویش قرار دهند یا به دنبال استدلالهای فقهی احکام بروند، نظام زندگی مختلّ خواهد شد؛ از اینرو، عقل، وجوب اجتهاد را بهصورت طریقی برای تحقّق امتثال احکام الهی، بر برخی از مردم لازم میبیند.[۲۶] | کلمه «لولا» برای تحضیض و تحریک است و از آن لزوم و وجوب کوچ برای تحصیل علم، استفاده میشود. از تعبیر «مِن کلِّ فِرقَة مِنهُم طَـائِفَةٌ» نیز کفایی بودن این وجوب فهمیده میشود.[۲۵] عقل نیز به وجوب کفایی حکم میکند؛ زیرا اگر همه مردم در همه امور، احتیاط را شیوه کار خویش قرار دهند یا به دنبال استدلالهای فقهی احکام بروند، نظام زندگی مختلّ خواهد شد؛ از اینرو، عقل، وجوب اجتهاد را بهصورت طریقی برای تحقّق امتثال احکام الهی، بر برخی از مردم لازم میبیند.[۲۶] | ||
| خط ۱۶۸: | خط ۱۶۶: | ||
________________________________________ | ________________________________________ | ||
==نقش اجتهاد و جایگاه منابع آن== | ==نقش اجتهاد و جایگاه منابع آن== | ||