هدایت: تفاوت میان نسخهها
←هدایت ویژه افراد مكلّف
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
# هدایت ویژه مؤمنان، سومین نوع از هدایت ویژه، هدایتی است كه مؤمنان حقیقی از آن برخوردارند، قرآن در این باره می فرماید: «وَ مَن یُؤْمِنْ بِاللَّهِ یَهْدِ قَلْبَهُ»<ref>سورۀ تغابن، آیۀ 11</ref>. مؤمنان راستین از دو نوع هدایت برخوردارند: یكی، هدایت همگانی فطری، عقلی، و تشریعی كه مقدمه ایمان است، و دیگری، هدایت خاصّ قلبی كه حاصل به كار بستن هدایت همگانی و پیاده شدن ایمان در زندگی است.<ref>[[محمد محمدی ری شهری|محمدی ری شهری، محمد]]، [[گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث (مقاله)|گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث]]، [[فصلنامه علمی پژوهشی علوم حدیث، ش ش 64، ص 3ـ 22]]</ref>. | # هدایت ویژه مؤمنان، سومین نوع از هدایت ویژه، هدایتی است كه مؤمنان حقیقی از آن برخوردارند، قرآن در این باره می فرماید: «وَ مَن یُؤْمِنْ بِاللَّهِ یَهْدِ قَلْبَهُ»<ref>سورۀ تغابن، آیۀ 11</ref>. مؤمنان راستین از دو نوع هدایت برخوردارند: یكی، هدایت همگانی فطری، عقلی، و تشریعی كه مقدمه ایمان است، و دیگری، هدایت خاصّ قلبی كه حاصل به كار بستن هدایت همگانی و پیاده شدن ایمان در زندگی است.<ref>[[محمد محمدی ری شهری|محمدی ری شهری، محمد]]، [[گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث (مقاله)|گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث]]، [[فصلنامه علمی پژوهشی علوم حدیث، ش ش 64، ص 3ـ 22]]</ref>. | ||
*م یتوان گفت تفاوت میان هدایت عامّ و هدایت خاصّ، در بالاترین مراتب آن، در حقیقت، تفاوت ایمان و یقین است؛ چنان که در روایتی از امام حسن(علیه السلام) در پاسخ سؤال پدرش امیر مؤمنان(علیه السلام) از او، درباره فرق ایمان و یقین، فرمود: «بَینَهُما شِبرٌ. قالَ: و كَیفَ ذاكَ؟ قالَ: لِأَنَّ الإِیمانَ ما سَمِـعناهُ بِآذانِنا و صَدَّقناهُ بِقُلوبِنا، وَ الیَقینَ ما أبصَرناهُ بِأَعیُنِنا وَ استَدلَلنا بهِ عَلی ما غابَ عَنّا»<ref>مشكاة الأنوار، ص ۴۸، ح ۳۴؛ بحار الأنوار، ج ۷۰، ص ۱۸۲، ح ۵۲</ref>. | *م یتوان گفت تفاوت میان هدایت عامّ و هدایت خاصّ، در بالاترین مراتب آن، در حقیقت، تفاوت ایمان و یقین است؛ چنان که در روایتی از امام حسن(علیه السلام) در پاسخ سؤال پدرش امیر مؤمنان(علیه السلام) از او، درباره فرق ایمان و یقین، فرمود: «بَینَهُما شِبرٌ. قالَ: و كَیفَ ذاكَ؟ قالَ: لِأَنَّ الإِیمانَ ما سَمِـعناهُ بِآذانِنا و صَدَّقناهُ بِقُلوبِنا، وَ الیَقینَ ما أبصَرناهُ بِأَعیُنِنا وَ استَدلَلنا بهِ عَلی ما غابَ عَنّا»<ref>مشكاة الأنوار، ص ۴۸، ح ۳۴؛ بحار الأنوار، ج ۷۰، ص ۱۸۲، ح ۵۲</ref>. | ||
بنابراین، هدایت عامّ ـ كه مقدمه ایمان است ـ مانع وسوسه اعتقادی و اضطراب روانی نیست، اما هدایت خاصّ، چون ریشه در شهود قلبی و یقین دارد، موجب اطمینان و آرامش دل و مانع وسوسه و اضطراب روحی است. این نكته دقیق معرفت شناسی را می توان در روایتی كه در تبیین و تفسیر آیه مورد بحث، از امام صادق(علیه السلام) نقل شده، به روشنی ملاحظه كرد: «إنَّ القَلبَ لَیَتَرَجَّجُ فیما بَینَ الصَّدرِ وَ الحَنجَرَةِ حَتّی یُعقَدَ عَلَی الإِیمانِ، فَإِذا عُقِدَ عَلَی الإِیمانِ قَرَّ، و ذلِکَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «وَ مَن یُؤْمِن بِاللَّهِ یَهْدِ قَلْبَهُ»»<ref>كافی، ج ۲، ص ۴۲۱، ح ۴؛ المحاسن، ج ۱، ص ۳۸۸، ح ۸۶۵.</ref>. | *بنابراین، هدایت عامّ ـ كه مقدمه ایمان است ـ مانع وسوسه اعتقادی و اضطراب روانی نیست، اما هدایت خاصّ، چون ریشه در شهود قلبی و یقین دارد، موجب اطمینان و آرامش دل و مانع وسوسه و اضطراب روحی است. این نكته دقیق معرفت شناسی را می توان در روایتی كه در تبیین و تفسیر آیه مورد بحث، از امام صادق(علیه السلام) نقل شده، به روشنی ملاحظه كرد: «إنَّ القَلبَ لَیَتَرَجَّجُ فیما بَینَ الصَّدرِ وَ الحَنجَرَةِ حَتّی یُعقَدَ عَلَی الإِیمانِ، فَإِذا عُقِدَ عَلَی الإِیمانِ قَرَّ، و ذلِکَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «وَ مَن یُؤْمِن بِاللَّهِ یَهْدِ قَلْبَهُ»»<ref>كافی، ج ۲، ص ۴۲۱، ح ۴؛ المحاسن، ج ۱، ص ۳۸۸، ح ۸۶۵.</ref>. | ||
*همه آیات و روایاتی كه ایمان، اخلاص، خشیت الهی، و به طور كلی عقاید، اخلاق و اعمال نیكو را زمینه ساز نورانیت قلب و الهامات غیبی می دانند، به این نوع هدایت اشاره دارند.<ref>[[محمد محمدی ری شهری|محمدی ری شهری، محمد]]، [[گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث (مقاله)|گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث]]، [[فصلنامه علمی پژوهشی علوم حدیث، ش ش 64، ص 3ـ 22]]</ref>. | *همه آیات و روایاتی كه ایمان، اخلاص، خشیت الهی، و به طور كلی عقاید، اخلاق و اعمال نیكو را زمینه ساز نورانیت قلب و الهامات غیبی می دانند، به این نوع هدایت اشاره دارند.<ref>[[محمد محمدی ری شهری|محمدی ری شهری، محمد]]، [[گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث (مقاله)|گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث]]، [[فصلنامه علمی پژوهشی علوم حدیث، ش ش 64، ص 3ـ 22]]</ref>. | ||
===هدایت ستمگران=== | ===هدایت ستمگران=== | ||
*سه نوع هدایتی كه به آنها اشاره شد، ویژه افراد مكلف است كه هدایت همگانی الهی را به كار بسته اند. اما كسانی كه با این راهنمایی ها مخالفت ورزند و به ستمگری و فساد پردازند، آنها نیز بر اساس سنّت تغییر ناپذیر الهی در مدیریت جهان، جزا داده میشوند، سزای آنها نیز از باب تهكّم و ریشخند «هدایت» نامیده می شود، اما هدایت به سوی دوزخ!: «إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا لَمْ یَكُنِ اللَّهُ لِیَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِیَهْدِیَهُمْ طَرِیقًا * إِلَّا طَرِیقَ جَهَنَّمَ خَالِدِینَ فِیهَا أَبَدًا»<ref>سورۀ نساء، آیۀ 168</ref>. این آیه و آیات مشابه به روشنی نشان می دهند ستمگری نقش ویژه ای در محرومیت از عنایات الهی و استحقاق دوزخ دارد.<ref>[[محمد محمدی ری شهری|محمدی ری شهری، محمد]]، [[گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث (مقاله)|گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث]]، [[فصلنامه علمی پژوهشی علوم حدیث، ش ش 64، ص 3ـ 22]]</ref> | *سه نوع هدایتی كه به آنها اشاره شد، ویژه افراد مكلف است كه هدایت همگانی الهی را به كار بسته اند. اما كسانی كه با این راهنمایی ها مخالفت ورزند و به ستمگری و فساد پردازند، آنها نیز بر اساس سنّت تغییر ناپذیر الهی در مدیریت جهان، جزا داده میشوند، سزای آنها نیز از باب تهكّم و ریشخند «هدایت» نامیده می شود، اما هدایت به سوی دوزخ!: «إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا لَمْ یَكُنِ اللَّهُ لِیَغْفِرَ لَهُمْ وَلَا لِیَهْدِیَهُمْ طَرِیقًا * إِلَّا طَرِیقَ جَهَنَّمَ خَالِدِینَ فِیهَا أَبَدًا»<ref>سورۀ نساء، آیۀ 168</ref>. این آیه و آیات مشابه به روشنی نشان می دهند ستمگری نقش ویژه ای در محرومیت از عنایات الهی و استحقاق دوزخ دارد.<ref>[[محمد محمدی ری شهری|محمدی ری شهری، محمد]]، [[گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث (مقاله)|گونهشناسی هدایت الهی در قرآن و حدیث]]، [[فصلنامه علمی پژوهشی علوم حدیث، ش ش 64، ص 3ـ 22]]</ref> | ||