معراج در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخهها
جز
جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابنشهرآشوب'
بدون خلاصۀ ویرایش |
جز (جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابنشهرآشوب') |
||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
[[معراج]] از [[معجزات پیامبر]] {{صل}} بوده و تقریباً در وقوع و نحوۀ آن، یعنی عروج [[رسول خدا]] {{صل}} از [[مسجد الاقصی]] به [[آسمان]]، چنانچه [[قرآن]] تصریح کرده، اختلافی وجود ندارد. اما آنچه محل [[اختلاف]] [[تاریخنگاران]] و [[محدثان]] است، [[تاریخ]] این [[سیر]] [[تاریخی]] زمینی و [[عروج]] آسمانی است<ref>ر. ک: فرهنگ شیعه، ص ۴۲۰؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[معراج (مقاله)|معراج]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ص:۳۱۲.</ref>. | [[معراج]] از [[معجزات پیامبر]] {{صل}} بوده و تقریباً در وقوع و نحوۀ آن، یعنی عروج [[رسول خدا]] {{صل}} از [[مسجد الاقصی]] به [[آسمان]]، چنانچه [[قرآن]] تصریح کرده، اختلافی وجود ندارد. اما آنچه محل [[اختلاف]] [[تاریخنگاران]] و [[محدثان]] است، [[تاریخ]] این [[سیر]] [[تاریخی]] زمینی و [[عروج]] آسمانی است<ref>ر. ک: فرهنگ شیعه، ص ۴۲۰؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[معراج (مقاله)|معراج]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ص:۳۱۲.</ref>. | ||
در کتب [[تاریخی]] از سالهای دوم<ref> | در کتب [[تاریخی]] از سالهای دوم<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۱، ص۱۷۷؛ علی بن یوسف حلی، العدد القویه، ص۲۳۴.</ref>، سوم<ref>قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۱۴۱.</ref>، هفتم<ref>تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۸، ص۱۹۹.</ref> و دهم [[بعثت]]<ref>ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۵۱؛ شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال انفس النفیس، ج۱، ص۳۰۷.</ref>، و نیز شانزده ماه پیش از [[هجرت]]<ref>ابوبکر بیهقی، دلائل النبوه و معرفة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۲، ص۳۵۵؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۸، ص۲۰۰-۲۰۱؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۵، ص۱۰۹.</ref> و هجده ماه [[قبل از هجرت]]<ref>ر. ک: ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۲۶؛ عزالدین ابن اثیر، اسدالغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۲۷.</ref> و همچنین ماههای [[رجب]]<ref>عز الدین ابن اثیر، اسدالغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۲۷؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۵۵۱؛ ابن جوزی المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۲۶.</ref>، [[رمضان]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۶۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۲۵-۲۶؛ شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال انفس النفیس، ج۱، ص۳۰۶؛ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۱، ص۱۷۷.</ref>، [[شوال]]<ref>ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۵۵۱.</ref>، [[ربیعالاول]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۶۶؛ شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال انفس النفیس، ج۱، ص۳۰۶: تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال والأموال و الحفدة و امتاع، ج۱، ص۴۸؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۲۶؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۳، ص۱۰۸.</ref>، [[ربیع الثانی]]<ref>تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۱، ص۴۷؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۵۵۱.</ref> و ذی الحجه<ref>ابوالفرج حلیی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۵۵۱.</ref> به عنوان زمان [[معراج]] یاد شده است. در کل، میتوان این زمانها را به سه گروه قبل از [[مرگ ابوطالب]]، [[قبل از هجرت]] و بعد از هجرت، طبقهبندی کرد<ref>ر ک: [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[معراج (مقاله)|معراج]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ص:۳۱۰-۳۱۱.</ref>. | ||
بسیاری از [[عالمان]] و [[دانشمندان]]، زمان [[معراج]] را پس از [[سال دهم بعثت]] دانستهاند<ref>مانند ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۲۵-۲۶: ابوبکر بیهقی، دلائل النبوه و معرفة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۲، ص۳۵۵؛ عزالدین ابن اثیر، اسدالغابه فی تمییز الصحابه، ج۱، ص۲۷؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۵۵؛ جعفر سبحانی، فروغ ابدیت، ص۳۷۳ به بعد.</ref>. دلیلی که این گروه ارائه کردهاند، [[وجوب]] [[نماز]] پنجگانه بر [[مسلمانان]] در [[شب معراج]] است. آنان [[استدلال]] کردهاند که تا [[رمضان]] [[سال دهم بعثت]]، مقارن با [[وفات حضرت خدیجه]] {{س}} نمازهای پنجگانه، [[واجب]] نشده بود<ref>ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۳، ص۲۷؛ محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۳، ص۶۵؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۱، ص۴۷.</ref>. | بسیاری از [[عالمان]] و [[دانشمندان]]، زمان [[معراج]] را پس از [[سال دهم بعثت]] دانستهاند<ref>مانند ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۲۵-۲۶: ابوبکر بیهقی، دلائل النبوه و معرفة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۲، ص۳۵۵؛ عزالدین ابن اثیر، اسدالغابه فی تمییز الصحابه، ج۱، ص۲۷؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۵۵؛ جعفر سبحانی، فروغ ابدیت، ص۳۷۳ به بعد.</ref>. دلیلی که این گروه ارائه کردهاند، [[وجوب]] [[نماز]] پنجگانه بر [[مسلمانان]] در [[شب معراج]] است. آنان [[استدلال]] کردهاند که تا [[رمضان]] [[سال دهم بعثت]]، مقارن با [[وفات حضرت خدیجه]] {{س}} نمازهای پنجگانه، [[واجب]] نشده بود<ref>ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۳، ص۲۷؛ محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۳، ص۶۵؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۱، ص۴۷.</ref>. | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
# از [[ابنعباس]] [[روایت]] شده است که [[اسراء]] و [[معراج]] در سال دوم، پس از [[بعثت]] صورت گرفته است. از آنجا که [[ابنعباس]] نسبت به دیگر [[محدثان]] و مورخان از لحاظ زمانی به [[رسول خدا]] {{صل}} نزدیکتر است، نظر او هم میتواند بر دیگر مورخان و [[محدثان]]، مقدم باشد. | # از [[ابنعباس]] [[روایت]] شده است که [[اسراء]] و [[معراج]] در سال دوم، پس از [[بعثت]] صورت گرفته است. از آنجا که [[ابنعباس]] نسبت به دیگر [[محدثان]] و مورخان از لحاظ زمانی به [[رسول خدا]] {{صل}} نزدیکتر است، نظر او هم میتواند بر دیگر مورخان و [[محدثان]]، مقدم باشد. | ||
# [[روایت]] امیرالمؤمنین {{ع}} که فرمود: «[[اسراء]]، سه سال پس از [[بعثت پیامبر]] اکرم {{صل}} اتفاق افتاده است»<ref>قطب الدین راوندی، الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۱۴۱.</ref>. | # [[روایت]] امیرالمؤمنین {{ع}} که فرمود: «[[اسراء]]، سه سال پس از [[بعثت پیامبر]] اکرم {{صل}} اتفاق افتاده است»<ref>قطب الدین راوندی، الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۱۴۱.</ref>. | ||
# روایتی از [[امام صادق]] {{ع}} که فرمودند: «زمانی که [[عایشه]] به [[رسول اکرم]] {{صل}} برای بوسیدن مکرر [[حضرت فاطمه]] {{س}} [[اعتراض]] کرد، [[پیامبر]] {{صل}} علت این امر را استشمام بوی [[بهشت]] از [[حضرت زهرا]] {{س}} دانست. ایشان نطفه [[حضرت فاطمه]] {{س}} را از سیبی عنوان فرمود که در [[شب معراج]] تناول کرد»<ref>خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۵، ص۲۹۳؛ شیخ صدوق، علل الشرایع، ج۱، ص۱۸۴؛ شیخ صدوق، امالی، ص۴۶۰؛ | # روایتی از [[امام صادق]] {{ع}} که فرمودند: «زمانی که [[عایشه]] به [[رسول اکرم]] {{صل}} برای بوسیدن مکرر [[حضرت فاطمه]] {{س}} [[اعتراض]] کرد، [[پیامبر]] {{صل}} علت این امر را استشمام بوی [[بهشت]] از [[حضرت زهرا]] {{س}} دانست. ایشان نطفه [[حضرت فاطمه]] {{س}} را از سیبی عنوان فرمود که در [[شب معراج]] تناول کرد»<ref>خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۵، ص۲۹۳؛ شیخ صدوق، علل الشرایع، ج۱، ص۱۸۴؛ شیخ صدوق، امالی، ص۴۶۰؛ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۳، ص۳۳۴-۳۳۵.</ref>. از آنجا که [[حضرت زهرا]] {{س}} در [[سال پنجم بعثت]] به [[دنیا]] آمد، بنابراین میبایست [[اسراء]] و [[معراج]]، حداقل نه ماه و چه بسا دو سال پیش از [[تولد]] ایشان باشد. | ||
# [[نزول]] [[سوره اسراء]] در اوایل [[بعثت]]: [[بخاری]] [[روایت]] کرده است که [[نزول]] آیۀ {{متن قرآن|وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا}}<ref>«و به نمازت نه بانگ بردار و نه آن را بیآوا بخوان» سوره اسراء، آیه ۱۱۰.</ref> در [[مکه]] و زمانی صورت گرفته است که [[رسول خدا]] {{صل}} در [[خانه]] ارقم پنهان بود. میدانیم که این جریان در سالهای نخست [[بعثت]] و در مرحله [[دعوت پنهانی]] بوده است. به علاوه، عدهای نیز گفتهاند [[سوره اسراء]]، سومین سورهای است که پس از حجرات در مرحله [[دعوت پنهانی]] نازل شد. | # [[نزول]] [[سوره اسراء]] در اوایل [[بعثت]]: [[بخاری]] [[روایت]] کرده است که [[نزول]] آیۀ {{متن قرآن|وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا}}<ref>«و به نمازت نه بانگ بردار و نه آن را بیآوا بخوان» سوره اسراء، آیه ۱۱۰.</ref> در [[مکه]] و زمانی صورت گرفته است که [[رسول خدا]] {{صل}} در [[خانه]] ارقم پنهان بود. میدانیم که این جریان در سالهای نخست [[بعثت]] و در مرحله [[دعوت پنهانی]] بوده است. به علاوه، عدهای نیز گفتهاند [[سوره اسراء]]، سومین سورهای است که پس از حجرات در مرحله [[دعوت پنهانی]] نازل شد. | ||
# زمان [[نزول]] [[سوره نجم]] که واقعه [[معراج]] در آن مطرح شده است نیز در اوایل [[بعثت]] است. | # زمان [[نزول]] [[سوره نجم]] که واقعه [[معراج]] در آن مطرح شده است نیز در اوایل [[بعثت]] است. | ||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
برخی از [[اندیشمندان]] به [[دلایل]] [[فلسفی]] و [[علمی]] [[معراج جسمانی]] را نپذیرفتهاند و گفتهاند [[معراج]] [[پیامبر]] {{صل}}، [[روحانی]] و در حالی همانند [[خواب]] بوده است<ref>دانشنامه قرآن، ج ۲ ص ۲۱۲۰؛ معراجنامه ابوعلی سینا، ص ۹۹.</ref>. از ظاهر [[سوره اسراء]] و [[روایات]] برمیآید [[پیامبر]] {{صل}} تا [[مسجد الاقصی]] با [[روح]] و [[جسم]] [[سیر]] کرده است و ظاهر [[آیات]] [[سوره نجم]] و صریح [[روایات]] نشان میدهند که آن حضرت به [[آسمانها]] [[عروج]] یافته است. ممکن است که [[عروج]] به [[آسمانها]] با [[روح]] بوده باشد؛ ولی نه به صورت رؤیای صادقانه و در حال [[خواب]]؛ زیرا در این صورت [[شایسته]] نبود [[قرآن]] تا بدین پایه به [[معراج]] اهمیت دهد و آن را کرامتی والا برای [[پیامبر]] بشمارد و از [[معجزات]] محسوب کند. همچنین اگر [[معراج]] به صورت [[رؤیا]] بود، محل بحث و [[انکار]] قرار نمیگرفت و با آنچه [[پیامبر]] {{صل}} از راه [[مکه]] و [[بیت المقدس]]، باز گفته است، سازگار نمیافتاد<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان ج ۱۳ ص ۳۲.</ref>.<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه، ص ۴۲۱.</ref> | برخی از [[اندیشمندان]] به [[دلایل]] [[فلسفی]] و [[علمی]] [[معراج جسمانی]] را نپذیرفتهاند و گفتهاند [[معراج]] [[پیامبر]] {{صل}}، [[روحانی]] و در حالی همانند [[خواب]] بوده است<ref>دانشنامه قرآن، ج ۲ ص ۲۱۲۰؛ معراجنامه ابوعلی سینا، ص ۹۹.</ref>. از ظاهر [[سوره اسراء]] و [[روایات]] برمیآید [[پیامبر]] {{صل}} تا [[مسجد الاقصی]] با [[روح]] و [[جسم]] [[سیر]] کرده است و ظاهر [[آیات]] [[سوره نجم]] و صریح [[روایات]] نشان میدهند که آن حضرت به [[آسمانها]] [[عروج]] یافته است. ممکن است که [[عروج]] به [[آسمانها]] با [[روح]] بوده باشد؛ ولی نه به صورت رؤیای صادقانه و در حال [[خواب]]؛ زیرا در این صورت [[شایسته]] نبود [[قرآن]] تا بدین پایه به [[معراج]] اهمیت دهد و آن را کرامتی والا برای [[پیامبر]] بشمارد و از [[معجزات]] محسوب کند. همچنین اگر [[معراج]] به صورت [[رؤیا]] بود، محل بحث و [[انکار]] قرار نمیگرفت و با آنچه [[پیامبر]] {{صل}} از راه [[مکه]] و [[بیت المقدس]]، باز گفته است، سازگار نمیافتاد<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان ج ۱۳ ص ۳۲.</ref>.<ref>ر.ک: فرهنگ شیعه، ص ۴۲۱.</ref> | ||
نظر اکثر [[عالمان]]، [[محدثان]] و [[مفسران]] [[فرق اسلامی]] بر این قرار است که به مقتضای دلالت [[قرآن]] و [[حدیث]] [[خداوند متعال]]، [[روح]] و [[جسم]] [[حضرت محمد]] {{صل}} را از [[مکه]] به [[مسجدالاقصی]] و سپس از آنجا به [[آسمانها]] برد<ref>فخرالدین رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۹۳؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۸، ص۲۰۱.</ref>. [[شیعه امامیه]] نیز به [[معراج جسمانی]] و [[روحانی]] [[پیامبر]] {{صل}} به طور همزمان و در حال [[بیداری]] [[معتقد]] است<ref> | نظر اکثر [[عالمان]]، [[محدثان]] و [[مفسران]] [[فرق اسلامی]] بر این قرار است که به مقتضای دلالت [[قرآن]] و [[حدیث]] [[خداوند متعال]]، [[روح]] و [[جسم]] [[حضرت محمد]] {{صل}} را از [[مکه]] به [[مسجدالاقصی]] و سپس از آنجا به [[آسمانها]] برد<ref>فخرالدین رازی، مفاتیح الغیب، ج۲۰، ص۲۹۳؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۸، ص۲۰۱.</ref>. [[شیعه امامیه]] نیز به [[معراج جسمانی]] و [[روحانی]] [[پیامبر]] {{صل}} به طور همزمان و در حال [[بیداری]] [[معتقد]] است<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۱۷۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار {{ع}}، ج۱۸، ص۳۸۰.</ref>. علت این امر را هم از واژه "[[عبد]]" در [[سوره اسراء]] گرفتهاند که در لغت [[عرب]] به عنصر ترکیب یافته از [[جسم]] و [[روح]] اطلاق میشود؛ به همین علت، [[سیر]] شبانه [[پیامبر]] {{صل}} جسمانی و [[روحانی]] بوده است<ref>شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، ص ۵۱۱؛ شبر، عبدالله، حق الیقین، ج ۱ـ ۲ ص ۱۲۶؛ معراج در آینه استدلال ص ۳۴۰ ـ ۳۶۱؛ احمد بن محمد قسطلانی، المواهب اللدنیه بالمنح المحمدیه، ج۲، ص۴۳۰؛ محمد بن حسین صالحی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۳، ص۱۲.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[معراج (مقاله)|معراج]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۲ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم]]، ص۳۱۳-۳۱۴.</ref> | ||
== [[معراج]] و [[مهدویت]] == | == [[معراج]] و [[مهدویت]] == | ||