کارکرد علم غیب معصوم در هدایت تشریعی چیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

* «'''اثبات [[نبوت]] و [[امامت]] خویش برای مردم توسط نبی و امام'''، از ابتدایی‌ترین انواع هدایت تشریعی است زیرا قابل سرپیچی است، در حالی که هدایت تکوینی تخلف‌ناپذیر می‌باشد. بر اساس منابع دینی یکی از مهمترین معجزات [[انبیا]] و [[ائمه]] {{عم}} که با آن نبوت یا امامت خود را به اثبات می‌رساندند علوم غیبی ایشان بوده است. و کتاب‌هایی مانند: [[بصائرالدرجات (کتاب)|بصائرالدرجات]] [[صفار قمی]]، [[الکافی (کتاب)|الکافی]] [[شیخ کلینی]]، [[کمال‌الدین (کتاب)|کمال‌الدین]] [[شیخ صدوق]]، [[ارشاد شیخ مفید]]، [[الغیبة (کتاب)|الغیبة]] [[شیخ طوسی]]، [[الخرائج و الجرائح (کتاب)|الخرائج و الجرائح]] [[راوندی]]، [[مناقب آل أبی طالب (کتاب)|مناقب آل أبی طالب]] {{عم}} از [[ابن شهرآشوب]]، [[دلائل الامامة (کتاب)|دلائل الامامة]] طبری شیعه، [[نوادر المعجزات فی مناقب الأئمة الهداة (کتاب)|نوادر المعجزات فی مناقب الأئمة الهداة]] {{عم}} اثر طبری شیعه، [[إعلام الوری بأعلام الهدی (کتاب)|إعلام الوری بأعلام الهدی]] از [[فضل بن حسن ‏طبرسی]]، الثاقب فی المناقب‏ تألیف [[ابن حمزه طوسی]]، [[مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر (کتاب)|مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر]] نگاشته [[سید هاشم بحرانی‏]]، [[بحار الأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] [[علامه مجلسی]] و [[إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات (کتاب)|إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات]] از [[شیخ حر عاملی]] هر یک بخشی از این موارد را ذکر نموده‌اند. به‌طور مثال مرحوم کلینی در کتاب شریف کافی در تاریخ [[امام کاظم|امام موسی بن جعفر]] {{ع}} جریان مسلمان و شیعه شدن یک نصرانی را آورده است که علوم غیبی آن [[امام]] او را هدایت به دین حق و پذیرش امامت آن حضرت نمود.<ref>کلینی، محمد، الکافی، ج‏۱، ص۴۷۸ تا ۴۸۱، باب مولد أبی الحسن موسى بن جعفر {{ع}}</ref> همچنین حِمیری قمی، از یاران [[امام عسکری|امام حسن عسکری]] {{ع}} و از فقها و روات بزرگ [[شیعه]] در قرن سوم هجری‏، جریان اثبات [[نبوت]] پیامبر {{صل}} برای ازید بن قیس و اسلام آوردن وی به برکت [[علم غیب]] آن حضرت به مسئله‌ای از گذشته او که مخفیانه اتفاق افتاده بود را در قرب الإسناد مکتوب نموده است. [[قطب الدین راوندی]] نیز داستان اثبات امامت علی {{ع}} و تشیع یک یهودی بخاطر [[علم غیب]] ایشان را در کتابش یاد کرده است.<ref>راوندی، قطب الدین، الخرائج و الجرائح، ج‏۱، ص۱۹۴، الباب الثانی فی معجزات [[امام علی|أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب]] {{ع}}.</ref> در قضیه دیگری فردی به نام [[عیسی شلقان]] تصمیم گرفت از [[امام صادق]] {{ع}} درباره ابی الخطاب (از سرکرده‌های غالیان) سؤال کند، پیش از آنکه لب به سخن باز کند، حضرت جهت اثبات [[امامت]] فرزندشان او را به [[موسی بن جعفر]] {{ع}} راهنمایی نمودند. همین که نزد آن حضرت رفت، ابتدا شروع به پاسخ نمودند و ابی الخطاب را فردی مسلوب الایمان معرفی نمودند. جناب شلقان که از علم آن حضرت به سؤال در ذهنش لذت برده بود پیشانی ایشان را بوسید و به محضر [[امام صادق]] {{ع}} بازگشت و اعلان کرد که فرزندتان از تمام سؤالاتی که در ذهن داشتم، قبل از پرسش من پاسخ گفت و از همین جا امامت ایشان بر من ثابت گردید.<ref>[[محمد طبری]]، [[دلائل الإمامة (کتاب)|دلائل الإمامة]]، ص۳۳۰، ذکر معجزاته {{ع}}.</ref>

* '''علم غیب و هدایت تشریعی جهت تشخیص حق و باطل در زمان فتنه:''' گاهی [[اهل بیت]] {{عم}} از آینده و وضعیت افراد در آن زمان خبر می‌دادند تا مردم در آن زمان تحث تأثیر فتنه ها حق را گم نکنند. از آن جمله سخن امام علی {{ع}} در راه صفین است که وقتی به کربلا رسیدند و خبر از شهادت [[امام حسین]] {{ع}} و اصحابشان در آنجا دادند، فرمودند: {{عربی|هَذَا کَرْبَلَاءُ، یُقْتَلُ فِیهِ قَوْمٌ یَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ … بِغَیْرِ حِسابٍ}}<ref>مفید، محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، ج۱، ص۳۳۲، فی إخباره {{ع}} عن کربلاء و مصرع الحسین.</ref>. که یکی از کارکردهای این پیشگویی حضرت آن است که مردم در زمان شهادت امام حسین {{ع}} و پس از آن متذکر این سخن شده، فریب تبلیغات بنی امیه را نخورده و بدانند که حسین {{ع}} بر حق بوده و جایگاهش در بهشت است؛ نه آنکه ایشان بدلیل خروج بر یزید محکوم باشد.

نمونه دیگر حدیث صحیح متواتر پیامبر {{صل}} به عمار است که فرمودند: {{عربی|تقتلک الفئة الباغیة}}<ref>نصر بن مزاحم‏، وقعة صفین، ص۳۲۴، ما جاء من الحدیث فی عمار؛ خزاز رازى، على بن محمد، کفایة الأثر فی النص على الأئمة الإثنی عشر، ص ۱۲۲، باب ما جاء عن عمار؛ امینی، عبدالحسین،الغدیر، ج۱، ص۳۲۲، به نقل از تهذیب التهذیب، ج۷، ص ۴۰۹، و الإصابة ج۲، ص۵۱۲.</ref> و {{عربی|قاتل عمار فی النار}}. <ref>[[عبدالحسین امینی]]، الغدیر، ج۱، ص۳۳۱، به نقل از الحافظ أبو نعیم وابن عساکر و الحافظ أبو یعلى.</ref> و از آنجا که عمار در جنگ با معاویه به شهادت رسید ضلالت و باطل بودن معاویه و یارانش با این سخن پیامبر {{صل}} برای تاریخ روشن می‌گردد.

* '''[[علم غیب امام]] و هدایت‌های فقهی:''' گاه علم غیب ائمه {{عم}} در هدایت‌های فقهی مردم استفاده می‌شد. مثلا روزی [[حجاج بن یوسف]] خدمت حضرت امام حسن عسکری {{ع}} رسید و پرسشی از معاملات کرد. حضرت در پاسخ یکی از راه‌های فرار از ربا را به او آموزش دادند؛ ابو هاشم که در آنجا حضور داشت با خود گفت: این که شبیه کار رباخواران است. حضرت به او رو کرده و فرمودند: اضافه‌‏ای که ربا است آن طوری است که تو خیال کردی ولی وقتی از حد ربا خارج شد و با آن فرق داشت اشکالی ندارد»<ref>همو، الخرائج و الجرائح، ج‏۲، ص۶۸۹، فصل فی أعلام الحسن بن علی العسکری {{ع}}.</ref> در مواردی نیز ائمه {{عم}} برای جلوگیری از زنا در مورد خاصی، علم غیب خویش را ابراز می‌نمودند. از نمونه‌های آن دو جریان است که امام صادق {{ع}} حکم به جدایی دو مرد از همسرشان نمودند و ابراز داشتند که او پیش از ازدواج با همسرش با مادر او مخفیانه نزدیکی کرده است»<ref>[[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایان‌نامه)|کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان]]، ص۱۱۶_۱۲۱.</ref>.