روش‌های تربیتی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

روش‌های تربیتی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۳ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۳۷

۱۹٬۸۷۴ بایت اضافه‌شده ، ‏۳ دسامبر ۲۰۲۲

←‏محیط اجتماع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۲٬۰۳۴

ویرایش

@@ خط ۸۵: / خط ۸۵: @@
 ===محیط اجتماع===
 از جمله عواملی که در تربیت نقش اساسی دارد و بر [[رفتار]] ما تأثیر می‌گذارند، محیط‌های [[فرهنگی]] و اجتماعی است که ما در آن به [[دنیا]] می‌آییم و به [[بلوغ]] می‌رسیم. درست است محیط‌ها این نقش تعیین‌کننده در تربیت را ندارند، اما به عنوان بسترها و زمینه‌هایی که ما در آن به کنش متقابل با دیگران می‌پردازیم می‌توانند نقش شرایط محدودیت‌آفرین و یا امکان‌بخش را ایفا نمایند؛ یعنی نقش تسهیل کننده و یا مخل تربیت را ایفا نمایند. رهبر انقلاب تأثیر محیط بر تربیت [[انسان]] و اصطکاک آن با [[ذهن]] [[انسان]] را یک امر طبیعی می‌داند و نظر به این دارد که انسان در فضای غیر [[دینی]] فقط می‌تواند به [[وظایف فردی]] برسد اما [[نورانیت]] و صفای [[باطن]] تنها در یک محیط دینی، امری شدنی است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۲۱/۹/۱۳۸۰.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۷۸.</ref>
+==[[مربیان]] [[تربیت]]==
+غزالی در تعریف تربیت دو قید و پسوند را لحاظ کرده و مؤلفه‌های تربیت را مرکب از سه ضلع مربی، پیراستن و آراستن متربی دانسته و آورده است که [[پیری]] باید که او را [[ارشاد]] و تربیت کند و [[اخلاق]] بد از وی ستاند و به در اندازد و [[اخلاق نیکو]] به جای آن [[نهد]] و معنای تربیت این است<ref>غزالی، مکاتیب فارسی، ص۸۷.</ref>. از این رو یک ضلع اصلی در [[نظام]] [[تربیت اسلامی]] مربیان هستند که [[وظیفه]] پرورش تمام [[ابعاد روحی]] و جسمی [[انسان]] را دارند.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۸۶.</ref>
+===[[خداوند]] [[رب العالمین]]===
+[[رهبر]] [[انقلاب]] مطابق با [[بینش]] [[اسلامی]] که اساس نظام تربیت ما به آن بینش [[استوار]] است، [[فطرت انسان]] را متوجه [[پروردگار]] خود می‌داند و خداوند رب العالمین را مربی انسان معرفی می‌کند. چنان که می‌فرماید: {{متن حدیث|كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۱۳.</ref> هر بنی [[آدمی]] بر اساس [[سرشت انسانی]]، یک چیز خوب و [[مطهر]] و پاکیزهای متولد شده که این سرشت انسانی همان [[فطرت]] [[انسانیت]]، فطرت [[صراط مستقیم]]، فطرت [[اسلام]]، فطرت [[توحید]] است که خداوند مربی اوست»<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مصاحبه با مجله آینده‌سازان، ۲۱/۷/۱۳۶۵.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۸۶.</ref>
+===[[پیامبران]] عظام و [[ائمه هدی]]{{عم}}===
+[[مقام معظم رهبری]] بر این [[باور]] است که [[اصلاح]] در [[مقام]] تربیت و [[تزکیه]] و [[تهذیب]]، یکی از بزرگ‌ترین و سنگین‌ترین مسئولیت‌های پیامبران است. ایشان بیان می‌دارد که خردورزی‌های [[بشر]] در طول [[تاریخ]] و خلقیات [[انسان‌ها]] ادامه [[حیات]] را برایشان فراهم ساخته و [[فضائل اخلاقی]] همه ناشی از [[تعالیم]] [[پیغمبران]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کاگزاران نظام به مناسبت مبعث فرخنده پیامبر مکرم اسلام، ۱۱/۶/۱۳۸۴.</ref> و [[اعتقاد]] بر این دارد که پیامبران قبل از اینکه [[معلم]] انسان‌ها باشند، مربی آنها بوده‌اند و علت برندگی تیغ توحید و قوت بازوی موحدی را در [[نفوذ]] [[انبیاء]]{{عم}} و در تربیت انسان‌ها می‌داند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با شرکت‌کنندگان در سمینار معاونین پرورشی و هسته‌های مشاوره سراسر کشور، ۱۰/۱۰/۱۳۶۴.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۸۶.</ref>
+===[[علمای ربانی]] و [[روحانیون]] [[متعهد]]===
+[[رهبر معظم انقلاب]] [[اذعان]] می‌دارد که [[علماء]] [[دین]] در [[اسلام]]، پیشروان [[اصلاح]] و [[ترقی]] و [[پیشرفت]] ملت‌اند و بیان می‌دارد آنچه که در [[خطبه]] [[نهج‌البلاغه]] آمده است: {{متن حدیث|وَ مَا أَخَذَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ عَلَى الْعُلَمَاءِ أَنْ لَا يُقَارُّوا عَلَى كِظَّةِ ظَالِمٍ وَ لَا سَغَبِ مَظْلُومٍ}}؛ منظور تنها روحانیون متعهد و عالم می‌باشد که در مقابل [[ظلم]]، [[بی‌عدالتی]]، [[تجاوز]] [[انسان‌ها]] به یکدیگر نمی‌توانند ساکت و بی‌طرف بمانند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در کردستان، ۲۳/۲/۱۳۸۸.</ref>.
+ایشان با اقتباس از [[حدیث نبوی]] که {{متن حدیث|إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ}} کار علماء را ادامه راه [[انبیاء]] می‌داند و اشاره بدین دارد که انبیاء کارشان مسأله‌گوئی فقط نبود و [[هدف]] اصلی انبیاء پرورش [[نفوس]] [[انسانی]] است و اگر انبیاء فقط به این اکتفا می‌کردند که [[حلال]] و حرامی را برای [[مردم]] بیان کنند، مشکلی به وجود نمی‌آمد؛ کسی با اینها درنمی‌افتاد و علمای [[وارث]]، ادامه‌دهندگان راه انبیاء می‌باشند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع طلاب شیعه و سنی کردستان، ۲۳/۲/۱۳۸۸.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۸۷.</ref>
+===[[معلمان]] و استادان===
+معلمان و اساتید که نقش اساسی در پرورش و پرورانیدن [[روحیه]] متعلمین دارند در [[نظام]] [[تعلیم و تربیت]] [[اسلامی]] از اهمیت به سزایی برخوردارند. [[مقام معظم رهبری]] با تکیه بر نقش استاد در [[نظام رفتاری]] و [[اخلاقی]]، حرکت صحیح [[امت]] را در جهت [[تکریم]] استاد، تکریم عناصر [[فاضل]]، به خصوص تکریم [[مراجع تقلید]] می‌داند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع طلاب و فضلا و اساتید حوزه علمیه قم، ۲۹/۷/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۸۷.</ref>
+===[[رسانه‌ها]]===
+[[انسان]] در [[زندگی اجتماعی]] و در برخورد با غیر خود، نیاز شدیدی به [[ارتباط]] دارد و تنها از این طریق است که نیازهای فردی و [[اجتماعی]] خود نظیر نیاز به [[احساس امنیت]] و میل به [[رشد]] را برآورده می‌کند. انسان از همان آغاز برای برقراری ارتباط و رساندن [[پیام]] خود به دیگران، شیوه‌های گوناگونی را به کار برده است؛ از اشارات، کلمات و اشاره‌های رمزی اولیه گرفته، تا استفاده از پیشرفته‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین وسایل ارتباطی مدرن امروزی. نظر به اینکه از طرفی حوزه‌های [[معرفتی]] و [[علمی]] بسیار وسیع و دارای سرعت چشم‌گیری از [[پیشرفت]] در زمینه‌های مختلف می‌باشد و به‌کارگیری صرف روش‌های [[تقلیدی]] و نقل و انتقال [[معارف]] توسط [[نظام]] رسمی [[تعلیم و تربیت]]، مؤثر نبوده و بر تمام ابعاد و جوانب امر [[پوشش]] کافی ندارد و از طرف دیگر، استفاده و بهره بردن از دستگاه‌های [[اطلاع‌رسانی]] و رسانه‌های گروهی آسان است و دارای توان بالا و امکانات وسیعی در جهت انتشار بین گروه‌های مختلف [[مردم]] می‌باشد، بنابر این کمک گرفتن از دستگاه‌های اطلاع‌رسانی و [[رسانه‌ها]] برای [[استحکام]] بخشیدن به فرایند تعلیم و تربیت و تعمیق آن در زمینه‌های مختلف و حوزه‌های علمی، فنی و ادبی در خارج از [[مدرسه]] بیش از پیش ضروری است. ایشان از جمله [[وظایف]] رسانه‌ها را یاددهی و [[یادگیری]]، اندیشه‌پروری، [[هدایت]] و [[راهنمایی]]، افزایش آگاهی‌های [[اجتماعی]] و [[رشد]] اجتماعی در ابعاد مختلف می‌دانند.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۸۷.</ref>
+===[[والدین]]===
+کلاس اول [[تربیت]] و [[آموزش]] [[انسان]] در [[خانواده]] است و [[کودک]] دروس اولیه [[زندگی]] را از [[پدر]] و [[مادر]] و اطرافیانش فرا می‌گیرد. از این رو ایشان از جمله وظایفی که بر عهده [[زنان]] می‌داند در داخل [[خانه]] و خانواده است، مسأله [[تربیت فرزند]] است. والدینی که به خاطر فعالیت‌های خارج از خانواده، از آوردن فرزند [[استنکاف]] می‌کنند، برخلاف [[طبیعت]] بشری و زنانه خود [[اقدام]] می‌کنند. کسانی که فرزند و تربیت فرزند و شیر دادن به بچه و در آغوش مهر و [[عطوفت]] بزرگ کردن فرزند را برای کارهایی که خیلی متوقف به وجود آنها هم نیست، رها می‌کنند، دچار [[اشتباه]] شده‌اند. بهترین روش تربیت فرزند انسان، این است که در آغوش پدر و مادر و با استفاده از مهر و [[محبت]] اور پرورش پیدا کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع زنان خوزستان، سال ۱۳۷۵.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۸۸.</ref>
+==منابع تربیت==
+تعلیم و تربیت [[اسلامی]] برگرفته از متون و [[سیره انبیاء]] و [[ائمه اطهار]] است که در آن منبع [[عقل]] نیز لحاظ گردیده است. متن اصلی [[تربیت اسلامی]] برگرفته از [[قرآن کریم]] است.
+===[[قرآن]]===
+قرآن کریم [[کلام]] بی‌نظیر [[خداوند]] است، و در بین این همه موجودات مخاطب او [[انسان]] است، [[انسانی]] که دارای [[روحی]] [[الهی]] است، دارای [[قلبی]] برای فهمیدن و دلی برای [[ادراک]] کردن است. در اعتبار و [[ارزش]] قرآن، همین بس که سخن بی‌مانند خداست و در اعتبار و [[ارزش انسان]]، همین بس که هم سخن و مخاطب خداوند برای [[وحی]] انسان است.
+قرآن یک [[کتاب آسمانی]] و کاملاً غیر بشری و نازل شده از ناحیه خداوند و از [[جهان غیب]] است. بر هر کس که قرائت شود یا هر کس که قرائت کند به شدت تحت تأثیر کلمات [[معنوی]] آن قرار می‌گیرد. هیچ‌گاه از خواندن آن [[خستگی]] و ملالت حاصل نمی‌آید بلکه هر لحظه [[آدمی]] را که صاحب دلی پذیرا و قلبی صاف باشد، به سوی خود می‌کشاند و در واقع صاحب جاذبه‌ای [[قوی]] و نیرومند است. این است که هرکس به سمت آن می‌رود، به گونه‌ای از آن تأثیر گرفته و لاجرم نمی‌تواند این تأثیر را پنهان کند. [[مقام معظم رهبری]] قرآن کریم را از منابع [[تربیت]] می‌داند که [[تأمل]] در [[آیات]] آن از طرفی موجب [[اراده]] و [[استقامت]] افراد و از سوی دیگر موجب تربیت انسان‌هایی می‌شود که با دنیای [[کفر]] و [[ظلمات]] به [[ستیز]] می‌ایستند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، سال ۱۳۶۹.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۸۹.</ref>
+===[[سنت]]===
+مطالعه [[سنت نبوی]] و [[احادیث پیامبر]]{{صل}} و توجه به آن از نظر سند و متن، یکی از بارزترین علایم [[نهضت اسلامی]] معاصر می‌باشد و در [[رشد]] و نمو جسمی و روحی و در پرورش همه‌جانبه انسان اهمیت شایان توجهی دارد؛ تا آنجا که بر مبنای تحقیقات و بررسی‌های انجام شده در [[سیره]] و [[سنت پیامبر]]{{صل}}، [[جسم]] و [[روح]] و [[ذهن]] و [[فکر]] انسان [[مسلمان]]، متناسب با جو و فضای [[اسلامی]] و [[شخصیت]] او در راستای ربانی شدن شکل گرفته و در تمام مراحل [[زندگی]] و [[مسئولیت‌های اجتماعی]] آماده پذیرش [[تربیت]] و [[شایسته]] [[تبعیت]] بدون چون و چرا از طریق [[سلوک]] و [[سیرت]] [[رسول]] گرامی می‌گردد. [[مقام معظم رهبری]] در پرتو [[تمسک]] به منابع [[تربیتی]] چون [[سنت]] [[قطعی]] [[نبوی]] مانند [[حدیث ثقلین]] و [[تبعیت از اهل بیت]]{{عم}} راه روشنی در مسائل تربیتی روبروی ما قرار می‌دهند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به کنگره بزرگداشت حضرت آیت‌الله العظمی بروجردی و علامه شیخ محمود شلتوت، ۱۸/۱۰/۱۳۷۹.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۹۰.</ref>
+===[[عقل]]===
+عقل مهم‌ترین [[چراغ هدایت]] برای [[انسان]] به شمار می‌آید که حتی پس از شکل‌گیری هندسه [[فکری]] انسان، تلاش می‌کند از [[روشنگری]] خود نکاهد. انسان [[عاقل]] [[آفریده]] شده و به [[برکت]] عقل، جویای [[حق]] و [[عدالت]] است. او برای رسیدن به [[هدف]] نیازمند برنامه و روشی تربیتی و سازنده می‌باشد. [[بشر]] با قطع نظر از [[آموزه‌های دینی]] تلاش کرده با [[استمداد]] از عقل خود در عرصه نظر (بینش‌ها) و عمل(روش‌ها و کنش‌ها) به صحیح‌ترین‌ها و بهترین‌ها دست یابد و توفیقاتی نیز داشته است: اما خود [[اذعان]] دارد که نتوانسته به وسیله عقل به گونه‌ای کامل و خدشه‌ناپذیر همه نیازهای خود را پاسخ گوید. [[دین]] به ویژه [[دین اسلام]] گر چه آمد تا به وسیله [[وحی]] و از جانب [[خدا]] بشر را به کامل‌ترین‌ها وکمال غایی برساند: «اما این‌گونه نبوده که عقل را بی‌ارزش معرفی کرده و از صحنه [[زندگی]] بشر حذف کند، بلکه به دلالت [[آیات]] و [[روایات]] بسیار نقش او را در همه عرصه‌ها به خصوص در زمینه تربیت تأکید کرده و تنها در مواردی که [[آدمی]] دچار [[خطا]] شده، یا در دست یابی به [[حقیقت]] و [[مصلحت]] [[ناتوان]] بوده او را [[راهنمایی]] و [[دستگیری]] کرده است». ایشان عقل و هوش برانگیخته شده را از [[عنایات]] [[الهی]] بر می‌شمارند که اگر [[ملت‌ها]] در زندگی روزمره خود از این [[عنایت الهی]] که منبع [[رشد]] و تعالی بشری است، استفاده نکنند دچار [[عقب‌ماندگی]] [[اجتماعی]] تربیتی و متحمل حوادث [[ناگواری]] خواهند شد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در مراسم بیعت جمع کثیری از اقشار مختلف مردم جهرم و بخش‌های تابعه، کاشان، فریمان، سرخس، احمدآباد، نکا، بوشهر، بندر دیلم و خواهران بندر گناوه، ۱۸/۴/۱۳۶۸.</ref>.<ref>[[مرتضی لطفی|لطفی]] و [[محمد شعبانی|شعبانی]]، [[نظام تربیتی اسلام - لطفی و شعبانی (مقاله)|مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۴۹۰.</ref>
 == منابع ==