ازد: تفاوت میان نسخه‌ها

۶٬۳۹۴ بایت حذف‌شده ،  ‏۷ اکتبر ۲۰۲۳
برچسب‌ها: برگردانده‌شده پیوندهای ابهام‌زدایی
 
(۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۲۵: خط ۲۵:


== مواطن ازد قبل از [[اسلام]] ==
== مواطن ازد قبل از [[اسلام]] ==
موطن اصلی این قبیلۀ بزرگ "مأرب" در جنوب [[یمن]] بوده است<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴.</ref>. گفته شده که در پی آشفتگی‌های [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] حاصل از کشمکش‌های [[حمیریان]] و [[قحطانیان]] و [[تغییر]] راه‌های [[تجاری]] یمن، سرانجام با [[تخریب]] سد مأرب<ref>ر.ک. احمد امین؛ پرتو اسلام، ص۲۹؛ غلام حسین مصاحب، دائرة المعارف فارسی، جلد اول، ص۱۲۵۶؛ فیلیپ خلیل حتّی، تاریخ عرب، ص۸۳ و...</ref> و وارد شدن آسیب شدید بر شبکه آبیاری مأرب، ازدیان ـ جز اندکی که در یمن ماندندـ<ref> عبدالملک بن هشام، التیجان فی ملوک حمیر، ج ۱،ص۱۱؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ۳۸۲.</ref> بقیه جلای [[وطن]] کرده، به [[امید]] یافتن زیستگاهی دائمی روی به شمال آوردند و در نجد و تهامه وارد شدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>؛ اما دیری نپایید که با وقوع افتراقی بزرگ، [[طوایف]] [[ازد]] به چند جانب متفرق شدند و سرنوشتی مستقل در پیش گرفتند. گروهی از ازدیان به [[عراق]] و گروهی به [[شام]] و جماعتی به عمان، یمامه و [[بحرین]] روی آوردند و گروهی نیز در تهامه، بخشی در سراة و بخشی در نواحی [[مکه]] اقامت گزیدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹. <ref>.<ref>احمد پاکتچی، ازد [پیش از اسلام]، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۴؛ [[اصغر منتظرالقائم|منتظرالقائم، اصغر]]، [[نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت (کتاب)|نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت]]، ص۸۷-۸۹؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>
موطن اصلی این قبیلۀ بزرگ "مأرب" در جنوب [[یمن]] بوده است<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴.</ref>. گفته شده که در پی آشفتگی‌های [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] حاصل از کشمکش‌های [[حمیریان]] و [[قحطانیان]] و [[تغییر]] راه‌های [[تجاری]] یمن، سرانجام با [[تخریب]] سد مأرب<ref>ر.ک. احمد امین؛ پرتو اسلام، ص۲۹؛ غلام حسین مصاحب، دائرة المعارف فارسی، جلد اول، ص۱۲۵۶؛ فیلیپ خلیل حتّی، تاریخ عرب، ص۸۳ و...</ref> و وارد شدن آسیب شدید بر شبکه آبیاری مأرب، ازدیان ـ جز اندکی که در یمن ماندندـ<ref> عبدالملک بن هشام، التیجان فی ملوک حمیر، ج ۱،ص۱۱؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ۳۸۲.</ref> بقیه جلای [[وطن]] کرده، به [[امید]] یافتن زیستگاهی دائمی روی به شمال آوردند و در نجد و تهامه وارد شدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>؛ اما دیری نپایید که با وقوع افتراقی بزرگ، [[طوایف]] [[ازد]] به چند جانب متفرق شدند و سرنوشتی مستقل در پیش گرفتند. گروهی از ازدیان به [[عراق]] و گروهی به [[شام]] و جماعتی به عمان، یمامه و [[بحرین]] روی آوردند و گروهی نیز در تهامه، بخشی در سراة و بخشی در نواحی [[مکه]] اقامت گزیدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹. احمد پاکتچی، ازد پیش از اسلام، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۴؛ اصغر منتظرالقائم، نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل بیت، ص۸۷-۸۹؛ سید علی اکبر حسینی ایمنی، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>


== گذری بر [[تاریخ]] [[ازد]] تا پیش از [[اسلام]] ==
== گذری بر [[تاریخ]] [[ازد]] تا پیش از [[اسلام]] ==
خط ۱۱۲: خط ۱۱۲:


تکیه بیش از حد مختار به [[موالی]]، [[اعراب]] کوفه را برعلیه او برانگیخت و ایشان از جمله [[عبدالرحمان بن مخنف ازدی]] ـ از بزرگان ازد کوفه ـ به [[مخالفت]] با او برخاستند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ص۲۳۱-۲۳۳.</ref>. با آمدن [[مصعب بن زبیر]] به بصره، وی [[مهلب بن ابی‌صفره ازدی]] را که مشغول فرو نشاندن [[فتنه]] [[ازارقه]] در [[فارس]] بود به بصره خواند و با فراهم آوردن سپاهی گران، [[قیام مختار]] را در هم کوبید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۵،ص۲۷۳.</ref>، اما چندی نپایید که سران کوفه و بصره و به خصوص ازدیان با [[عبدالملک بن مروان]] بنای مکاتبه گذاشتند و او را به [[تسخیر]] [[عراق]] [[ترغیب]] کردند و سرانجام مصعب از [[عبدالملک]] [[شکست]] خورد و به [[قتل]] رسید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۳۳۱.</ref>.<ref>علی بهرامیان، ازد در دوره اسلامی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ص۳۳ ـ ۳۴؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
تکیه بیش از حد مختار به [[موالی]]، [[اعراب]] کوفه را برعلیه او برانگیخت و ایشان از جمله [[عبدالرحمان بن مخنف ازدی]] ـ از بزرگان ازد کوفه ـ به [[مخالفت]] با او برخاستند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ص۲۳۱-۲۳۳.</ref>. با آمدن [[مصعب بن زبیر]] به بصره، وی [[مهلب بن ابی‌صفره ازدی]] را که مشغول فرو نشاندن [[فتنه]] [[ازارقه]] در [[فارس]] بود به بصره خواند و با فراهم آوردن سپاهی گران، [[قیام مختار]] را در هم کوبید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۵،ص۲۷۳.</ref>، اما چندی نپایید که سران کوفه و بصره و به خصوص ازدیان با [[عبدالملک بن مروان]] بنای مکاتبه گذاشتند و او را به [[تسخیر]] [[عراق]] [[ترغیب]] کردند و سرانجام مصعب از [[عبدالملک]] [[شکست]] خورد و به [[قتل]] رسید<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۳۳۱.</ref>.<ref>علی بهرامیان، ازد در دوره اسلامی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ص۳۳ ـ ۳۴؛ [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
==ازد==
«ازد»، از بزرگ‌ترین [[قبایل عرب]] [[قحطانی]] و از مشهورترین آنها است که از [[ازد بن غوث بن نبت بن مالک بن کهلان]] [[نسب]] می‌برد و به چهار شاخه تقسیم می‌شده است: ازد شنوه؛ ازد [[غسان]]؛ ازد [[سراه]]؛ ازد عمان. [[قبایل قحطانی]] پس از شکسته شدن [[سد مأرب]] مجبور شدند تا از منطقه [[سبا]] که محل سکونت اولیه آنها در [[یمن]] قسمت جنوبی [[شبه‌جزیره عربستان]] بود، به سمت نواحی شمالی [[عربستان]] [[مهاجرت]] کنند و هر یک در نواحی مستقلی در جزیرةالعرب و مناطق و بلاد مختلف پراکنده بشوند و سکونت کنند: دو [[قبیله]] [[اوس و خزرج]] به یثرب رفتند؛ [[قبیله خزاعه]] در [[مکه]] و در [[سرزمین]] تهامه ساکن شدند؛ [[قبایل]] وادعه، یحمد، خزام و عتیک به [[عمان]] مهاجرت کردند؛ ماسخه، میدعان، لهب، [[غامد]]، [[یشکر]] و [[بارق]] در اطراف کوه‌های سراه سکونت کردند؛ قبیله [[مالک بن عثمان بن اوس]] هم به سمت [[عراق]] رفت و آنجا مأمن گزید؛ و جفنه و [[آل محرق بن عمرو بن عامر]] و [[قضاعه]] به [[شام]] کوچ کردند<ref>معجم قبائل‌العرب القدیمه و الحدیثه، ج۱، ص۱۶.</ref>.
پس از [[تسلط]] [[اسلام]] بر شبه‌جزیره در [[سال دهم هجری]]، [[ازدیان]] با [[وفد]] به محضر [[پیامبر]]{{صل}} رسیدند و اسلام آوردند. این [[تاریخ]] در کتاب معجم قبایل عرب [[سال نهم هجری]] ذکر شده است<ref>معجم قبائل‌العرب القدیمه و الحدیثه، ج۱، ص۱۶.</ref>. آنها ده نفر بودند که از جمله آنها [[صرد بن عبدالله ازدی]] بود. پیامبر{{صل}} صرد را [[امیر]] ازدیان قرار داد و به او [[فرمان]] داد تا با مشرکانی که در حوالی محل سکونت آنها هستند، [[نبرد]] کند<ref>العبر، ج۱، ص۴۵۹.</ref>.
در [[دوره اسلامی]] نقش قبیله قحطانی ازد در دو [[شهر کوفه]] و [[بصره]] و منطقه شرقی [[خراسان]] در سده اول [[هجری]] به عنوان یک قبیله پرنفوذ چشمگیر است. غالب ازدیان [[کوفه]] طرفدار امیرالمؤمنین علی{{ع}} بودند<ref>کامل، ج۹، ص۳۸۰.</ref>؛ درحالی‌که چنین گرایشی به‌طورجدی در ازد بصره دیده نمی‌شود و این به ساختار [[فرهنگی]] [[شهر بصره]] و [[موازنه]] [[قدرت]] میان [[قبیله ازد]] و [[قبایل]] رقیب همچون [[ربیعه]] و [[تمیم]] بازمی‌گردد. با به [[خلافت]] رسیدن امیرالمؤمنین علی{{ع}} و پیکارهای این دوره، نقش [[ازد]] به اوج خود رسید. در واقع در همین دوران، ازد [[کوفه]] و ازد [[بصره]] در مقابل یکدیگر قرار گرفتند<ref>تاریخ طبری، ج۶، ص۲۵۴۱.</ref>. در [[جنگ جمل]]، [[ازدیان]] بصره به [[فرماندهی]] [[صبرة بن شیبان ازدی]] در [[حمایت]] و [[دفاع]] از [[عایشه]] [[پایداری]] کردند<ref>تاریخ طبری، ج۶، ص۲۴۲۹.</ref> و ازدیان کوفه به فرماندهی [[مخنف بن سلیم]] از امیرالمؤمنین علی{{ع}} دفاع کردند<ref>تاریخ طبری، ج۶، ص۲۴۲۵.</ref>؛ اما پس از جنگ جمل و [[شکست]] بصره، ازدیان بصره نیز به آن حضرت پیوستند. در [[جنگ صفین]]، ازدیان کوفه و بصره در مقابل ازدیان [[شام]] که در رکاب [[معاویه]] می‌جنگیدند، قرار گرفتند<ref>الاخبارالطوال، ص۲۲۳.</ref>. در جنگ صفین ازدیان به دو گروه تقسیم شدند؛ یک گروه مدافع [[حضرت علی]]{{ع}} بودند و گروهی نیز به طرفداری از معاویه برخاستند. [[شجاعت]]، جنگ‌آوری، [[حمیت]]، [[غیرت]]، زبان‌آوری و [[فصاحت]] از ویژگی‌های این [[قبیله]] بود. در [[کربلا]] بسیاری از ازدیان در [[سپاه کوفه]] قرار داشتند و بعد از آن با [[همکاری]] [[اشراف کوفه]]، به مقابله با مختار پرداختند؛ ولی شکست خوردند و منهزم شدند و با [[خفت]] و [[خواری]] فرار کردند. به دستور مختار، افرادی از ازد را که در کربلا حضور داشتند و تعداد آنها ۲۸۰ نفر بود، دستگیر کردند و گردن زدند<ref>کامل، ج۱۲، ص۹۵.</ref>. ازدیان در [[قیام]] [[یزید بن مهلب]] حضور مؤثری داشتند و به [[مدرک بن مهلب]] در بصره پیوستند و او را [[یاری]] کردند<ref>تاریخ طبری، ج۹، ص۳۹۹۱.</ref>. در [[جنگ]] جنید با [[ترکان]]، ازدیان نقش بسیار فعالی داشتند و جناح راست [[سپاه]] او را تشکیل می‌دادند. در این جنگ حدود هشتاد نفر از ازدیان کشته شدند<ref>تاریخ طبری، ج۹، ص۴۱۱۸.</ref>.<ref>[[سید امیر حسینی|حسینی، سید امیر]]، [[بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری (کتاب)|بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری]]، ص۸۳.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
خط ۱۲۴: خط ۱۱۸:
# [[پرونده:13681302.jpg|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]
# [[پرونده:13681302.jpg|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]
# [[پرونده:IM010457.jpg|22px]] [[لیلا خامسی‌پور|خامسی‌پور، لیلا]]، [[قبیله ازد و نقش آن در تاریخ اسلام و ایران (کتاب)|'''قبیله ازد و نقش آن در تاریخ اسلام و ایران''']]
# [[پرونده:IM010457.jpg|22px]] [[لیلا خامسی‌پور|خامسی‌پور، لیلا]]، [[قبیله ازد و نقش آن در تاریخ اسلام و ایران (کتاب)|'''قبیله ازد و نقش آن در تاریخ اسلام و ایران''']]
# [[پرونده: IM010553.jpg|22px]] [[سید امیر حسینی|حسینی، سید امیر]]، [[بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری (کتاب)|'''بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری''']]
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


۱۱۵٬۲۵۷

ویرایش