حجاب در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

در مقابل، برخی از [[فقیهان]] پوشاندن صورت ـ جز مقداری که [[زن]] بتواند پیش پای خود را ببیند<ref>الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۱۶۳ - ۱۶۵.</ref> ـ و دست‌ها را از نامحرم [[واجب]] شمرده‌اند<ref>احکام‌القرآن، جصاص، ج ۳، ص ۴۸۶؛ العروه‌الوثقی، ج ۲، ص ۳۱۷؛ نثر طوبی، ج ۲، ص ۱۱۵.</ref>، از جمله [[ادله]] آنان [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیک‌تر است و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> است که از [[پوشش]] جلباب و افکندن آن بر همه [[بدن]] سخن به میان آورده است. و پوشش همه بدن، صورت و دست‌ها را نیز شامل می‌شود<ref>الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۱۶۳ - ۱۶۶.</ref>. افزون بر آیه مذکور، به اطلاق آیه غَضّ {{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}}<ref>«و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.</ref> و [[آیه حجاب]]: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا}}<ref>«ای مؤمنان! به خانه‌های پیامبر وارد نشوید مگر به شما برای (خوردن) خوراک، اجازه دهند- بی‌آنکه چشم به راه آماده شدن آن (خوراک) باشید- ولی چون فرا خوانده شدید درون روید و چون خوراک خوردید پراکنده شوید و دل به گفت و گو نسپارید که این (کار) پیامبر را آزار می‌دهد و از شما شرم می‌دارد ولی خداوند از (گفتن) حقیقت شرم نمی‌کند و چون از آنان چیزی خواستید از پشت پرده‌ای بخواهید، این برای دل‌های شما و دل‌های آنان پاکیزه‌تر است و شما حقّ ندارید که پیامبر را بیازارید و نه هرگز پس از او همسرانش را به همسری گیرید که آن نزد خداوند، سترگ است» سوره احزاب، آیه ۵۳.</ref> و [[آیه رخصت]] [[کشف حجاب]] [[زنان]] سالخورده: {{متن قرآن|وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و بر زنان از کار افتاده‌ای که امید زناشویی ندارند گناهی نیست که پوشش خود را وانهند بی‌آنکه زیورنمایی کنند و پاکدامنی پیشه کردن (و پوشش داشتن) برای آنان بهتر است و خداوند شنوایی داناست» سوره نور، آیه ۶۰.</ref> نیز استناد شده است<ref>جواهرالکلام، ج ۲۹، ص ۷۷.</ref>؛ همچنین به برخی [[روایات]] از جمله احادیثی که نگاه به زنان را [[حرام]] شمرده یا تنها هنگام خواستگاری اجازه نگاه به صورت و دست‌های آنان را داده<ref>مسالک الافهام، کاظمی، ج ۳، ص ۲۷۸ - ۲۷۹.</ref> و نیز روایاتی که به [[صراحت]] به پوشش صورت به جز یک چشم [[فرمان]] داده<ref>الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۲۲۸ - ۲۳۱.</ref> و نیز [[سیره]] متدینان در پوشش صورت و دست‌ها<ref>تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص ۵۷۳؛ جواهرالکلام، ج ۲۹، ص ۷۷ - ۷۸.</ref> استناد شده است. [[پیروان]] این نظریه مراد از {{متن قرآن|مَا ظَهَرَ مِنْهَا}} را تنها مواضعی دانسته‌اند که خود به خود و بدون [[اختیار]] [[زن]]، ظاهر می‌شود؛ نه صورت و دست‌ها که [[زن]] با [[اختیار]] خود آنها را آشکار می‌کند، زیرا [[قرآن]] در این تعبیر، از واژه {{متن قرآن|ظَهَرَ }} که فعل لازم و به معنای آشکار شدن است استفاده کرده؛ نه از فعل "اَظْهَرَ" که متعدی و به معنای ظاهر کردن اختیاری است<ref>الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۲۹۵ - ۲۹۸.</ref>. [[دلیل]] دیگر این نظریه، استناد به ملاک [[اولویت]] است؛ با این [[استدلال]] که [[حکمت]] [[وجوب]] [[پوشش]] [[بدن]] [[زن]] به جهت [[جاذبه]] آن و [[فتنه‌انگیز]] بودن بدن [[زنان]] برای مردان است و این ملاک در چهره زنان نه تنها از اعضای دیگر کمتر نبوده، بلکه گاه بیشتر است، زیرا اغلب زیبایی‌های زن در چهره اوست، از این‌رو پوشاندن آن نیز بر زنان [[واجب]] است<ref>حجاب از دیدگاه قرآن و سنت، ص ۱۰۶.</ref>. صاحبان دیدگاه نخست به بیشتر این [[ادله]] پاسخ گفته‌اند<ref>حجاب از دیدگاه قرآن و سنت، ص ۱۰۲ - ۱۰۸.</ref>.<ref>[[مصطفی عزیزی علویجه|عزیزی علویجه، مصطفی]]، [[حجاب (مقاله)|مقاله «حجاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص ۴۴۷ ـ ۴۵۰.</ref>

آشکار کردن زینت‌های [[باطنی]] [[زنان]] در برابر [[کودکان]] غیر ممیزی که از امور جنسی [[آگاهی]] ندارند جایز است: {{متن قرآن|وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء}}<ref>تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص ۵۷۳ - ۵۷۴؛ ایضاح‌الفوائد، ج ۳، ص ۷؛ بدائع‌الصنائع، ج ۵، ص ۱۲۳.</ref>. مراد از این کودکان، کسانی‌اند که [[قادر]] به تشخیص عورت از غیر آن نیستند<ref> احکام القرآن، جصاص، ج ۳، ص ۴۱۲؛ بدائع الصنائع، ج ۵، ص ۱۲۳.</ref>، یا [[توانایی]] [[نقل]] آنچه را می‌بینند برای دیگران ندارند<ref>فقه القرآن، ج ۲، ص ۱۲۹؛ ایضاح الفوائد، ج ۳، ص ۷.</ref> یا قادر به آمیزش جنسی نیستند<ref> المجموع، ج ۱۶، ص ۱۳۹؛ جامع المقاصد، ج ۱۲، ص ۳۶؛ زبده‌البیان، ص ۵۴۷.</ref>؛ اما آشکار کردن زینت در برابر کودکان ممیز که به امور جنسی آگاهی دارند جایز نیست<ref> المغنی، ج ۷، ص ۴۵۸؛ المجموع، ج ۱۶، ص ۱۳۹؛ مسالک الافهام، شهید، ج ۷، ص ۴۹.</ref>. در مقابل، برخی از [[فقیهان]] [[اهل سنت]] با استناد به [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«ای مؤمنان! باید کسانی که بردگان شمایند و نابالغان شما سه بار از شما رخصت بخواهند: پیش از نماز بامداد و هنگامی که نیمروز لباس خود را در می‌آورید و پس از نماز عشاء که سه هنگام برهنگی و تنهایی شماست پس از آن بر شما و ایشان گناهی نیست (اگر از شما رخصت نگیرند) که گرد شما در گردشند و با یکدیگر به سر می‌برید؛ بدین گونه خداوند آیات را برای شما روشن بیان می‌دارد و خداوند دانایی فرزانه است» سوره نور، آیه ۵۸.</ref> که ورود بی‌اجازه نابالغان را به خوابگاه [[زنان]] در غیر اوقات سه‌گانه [[مباح]] شمرده، معتقدند که آنان در [[حکم]] [[محارم]] زنان شمرده شده‌اند، از این‌رو [[آشکار کردن]] زینت‌های [[باطنی]] در برابرشان جایز است<ref>المجموع، ج ۱۶، ص ۱۳۴؛ المغنی، ج ۷، ص ۴۵۸.</ref>؛ اما برخی فقیهان [[امامیه]]، [[کشف حجاب]] را تنها منحصر به [[کودکان]] ممیزی دانسته‌اند که [[قوه شهوت]] آنان بروز نیافته و در برابر غیر این کودکان جایز ندانسته‌اند<ref> تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص ۵۷۳ - ۵۷۴؛ ایضاح الفوائد، ج ۳، ص ۷.</ref>.<ref>[[مصطفی عزیزی علویجه|عزیزی علویجه، مصطفی]]، [[حجاب (مقاله)|مقاله «حجاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص۴۵۲.</ref>

# این مطلب انکارپذیر نیست که [[ناامنی]] تا حدودی در برخی پوشش‌های افراطی بعضی [[ملل]]، اثرگذار بوده است؛ ولی این‌گونه نیست که در [[روزگار]] ما [[امنیت]] کامل برقرار باشد و [[زنان]] در صورت [[کشف حجاب]] از هرگونه تعرض در [[امان]] باشند. مؤید این مدعا آمار فراوانی است که از [[تجاوز]] به زنان بی‌حجاب در کشورهای غیر [[اسلامی]] گزارش می‌شود<ref>مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۰۵ - ۴۰۷، "مسئله حجاب".</ref>.