بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
در میان [[اعراب عصر جاهلیت]]، زنان چندان پوشش را رعایت نمیکردند و جامههای آنان باز بود؛ به گونهای که گردن سینه و اطراف آن پوششی نداشت<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۳، ص۲۳۱؛ شهابی، محمود، ادوار فقه، ج۲، ص۱۷۳.</ref>. حتی گاه زنان [[عرب]]، همچون مردان، به صورت عریان [[طواف]] میکردند و این کار را [[فضیلت]] میشمردند؛ تا اینکه [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ * قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ}} «ای فرزندان آدم! در هر نمازگاهی زیور خود را بردارید و بخورید و بیاشامید و گزافکاری نکنید که او گزافکاران را دوست نمیدارد * بگو: چه کسی زیوری را که خداوند برای بندگانش پدید آورده و (نیز) روزیهای پاکیزه را، حرام کرده است؟ بگو: آن (ها) در زندگی این جهان برای کسانی است که ایمان آوردهاند، در روز رستخیز (نیز) ویژه (ی مؤمنان) است؛ این چنین ما آیات خود را برای گروهی که دانشورند روشن میداریم» سوره اعراف، آیه ۳۱-۳۲.</ref> آن را منع نمود<ref>بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبری، ج۲، ص۲۲۳.</ref> و داشتن پوشش و [[پرهیز]] از [[خودآرایی]] را بر [[زنان]] [[واجب]] ساخت<ref>{{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}} «و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسریهایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابستهای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاههای زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده میدارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱؛ {{متن قرآن|وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} «و در خانههایتان آرام گیرید و چون خویشآرایی دوره جاهلیت نخستین خویشآرایی مکنید و نماز بپا دارید و زکات بپردازید و از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}} «ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیکتر است و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref>. | در میان [[اعراب عصر جاهلیت]]، زنان چندان پوشش را رعایت نمیکردند و جامههای آنان باز بود؛ به گونهای که گردن سینه و اطراف آن پوششی نداشت<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۳، ص۲۳۱؛ شهابی، محمود، ادوار فقه، ج۲، ص۱۷۳.</ref>. حتی گاه زنان [[عرب]]، همچون مردان، به صورت عریان [[طواف]] میکردند و این کار را [[فضیلت]] میشمردند؛ تا اینکه [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ * قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ}} «ای فرزندان آدم! در هر نمازگاهی زیور خود را بردارید و بخورید و بیاشامید و گزافکاری نکنید که او گزافکاران را دوست نمیدارد * بگو: چه کسی زیوری را که خداوند برای بندگانش پدید آورده و (نیز) روزیهای پاکیزه را، حرام کرده است؟ بگو: آن (ها) در زندگی این جهان برای کسانی است که ایمان آوردهاند، در روز رستخیز (نیز) ویژه (ی مؤمنان) است؛ این چنین ما آیات خود را برای گروهی که دانشورند روشن میداریم» سوره اعراف، آیه ۳۱-۳۲.</ref> آن را منع نمود<ref>بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبری، ج۲، ص۲۲۳.</ref> و داشتن پوشش و [[پرهیز]] از [[خودآرایی]] را بر [[زنان]] [[واجب]] ساخت<ref>{{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}} «و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسریهایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابستهای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاههای زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده میدارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱؛ {{متن قرآن|وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} «و در خانههایتان آرام گیرید و چون خویشآرایی دوره جاهلیت نخستین خویشآرایی مکنید و نماز بپا دارید و زکات بپردازید و از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}} «ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیکتر است و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref>. | ||
پیش از ظهور اسلام در شبه [[جزیره عربستان]]، [[حجاب]] به عنوان پدیدهای [[عرفی]] وجود نداشت و [[زنان]] مبالاتی نسبت به آن نداشتند؛ اما با [[بعثت پیامبر]]{{صل}} و [[نزول آیات]] حجاب<ref>{{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}} «و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسریهایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابستهای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاههای زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده میدارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱؛ {{متن قرآن|وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} «و در خانههایتان آرام گیرید و چون خویشآرایی دوره جاهلیت نخستین خویشآرایی مکنید و نماز بپا دارید و زکات بپردازید و از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}} «ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیکتر است و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> از یک سو و اقدامات الزامآور آن حضرت{{صل}} از سوی دیگر، [[حجاب]] به عنوان یک [[ضرورت دینی]] در آن [[سرزمین]] [[واجب]] شده و رواج یافت. | |||
در [[منابع فقهی]]، بحث حجاب و [[پوشش زن]] در کتابهای «[[صلاة]]» (بحث ستر در [[نماز]])<ref>ر.ک: نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۸، ص۱۶۳.</ref> و «[[نکاح]]» (بحث جواز نگاه کردن مرد به زنی که از او [[خواستگاری]] میشود)<ref>ر.ک: نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۶۳.</ref> ارائه شده است<ref>[[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۴]] ص ۲۹۱.</ref>. | در [[منابع فقهی]]، بحث حجاب و [[پوشش زن]] در کتابهای «[[صلاة]]» (بحث ستر در [[نماز]])<ref>ر.ک: نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۸، ص۱۶۳.</ref> و «[[نکاح]]» (بحث جواز نگاه کردن مرد به زنی که از او [[خواستگاری]] میشود)<ref>ر.ک: نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۶۳.</ref> ارائه شده است<ref>[[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۴]] ص ۲۹۱.</ref>. | ||
| خط ۵۰: | خط ۵۰: | ||
==[[دلایل]] [[وجوب]] [[حجاب]]== | ==[[دلایل]] [[وجوب]] [[حجاب]]== | ||
پیرامون [[ضرورت]] [[پوشش]] و حجاب برای [[زنان]]، آیاتی از [[قرآن]] وجود دارد که مورد استناد [[فقیهان]] قرار گرفته است. یکی از این [[آیات]] که بیشتر مورد توجه فقیهان [[امامیه]]<ref>مفید، محمد بن محمد، احکام النساء، ص۵۶؛ قطب راوندی، سعید بن هبة الله، فقه القرآن فی شرح آیات الاحکام، ج۲، ص۱۲۹؛ ر.ک: فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۲۱ – ۲۲۴.</ref> و [[اهل سنت]]<ref>کاشانی، ابوبکر بن مسعود، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، ج۵، ص۱۲۱- ۱۲۲؛ ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، ج۱، ص۶۳۷؛ بھوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع، ج۱، ص۳۱۶.</ref> بوده، در توصیه زنان به [[پاکدامنی]] و پوشاندن زینتهای غیرظاهرشان است: {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}}<ref>«و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسریهایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابستهای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاههای زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده میدارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.</ref>. «خُمُر»، جمع «خِمار» است<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، ص۱۵۹.</ref> و «خِمار» همان مقنعهای است که چون سر را میپوشاند بدین نام خوانده شده<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۷۰۰ – ۷۰۱.</ref> و بقیه آن را بر سینه خود میآویزند. «جُیُوب» هم جمع «جَیْب»، به معنای گریبان و سینههاست<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۴۳۷.</ref>. | پیرامون [[ضرورت]] [[پوشش]] و حجاب برای [[زنان]]، آیاتی از [[قرآن]] وجود دارد که مورد استناد [[فقیهان]] قرار گرفته است. یکی از این [[آیات]] که بیشتر مورد توجه فقیهان [[امامیه]]<ref>مفید، محمد بن محمد، احکام النساء، ص۵۶؛ قطب راوندی، سعید بن هبة الله، فقه القرآن فی شرح آیات الاحکام، ج۲، ص۱۲۹؛ ر.ک: فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۲۱ – ۲۲۴.</ref> و [[اهل سنت]]<ref>کاشانی، ابوبکر بن مسعود، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، ج۵، ص۱۲۱- ۱۲۲؛ ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، ج۱، ص۶۳۷؛ بھوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع، ج۱، ص۳۱۶.</ref> بوده، در توصیه زنان به [[پاکدامنی]] و پوشاندن زینتهای غیرظاهرشان است: {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}}<ref>«و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسریهایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابستهای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاههای زنان آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده میدارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.</ref>. «خُمُر»، جمع «خِمار» است<ref>راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، ص۱۵۹.</ref> و «خِمار» همان مقنعهای است که چون سر را میپوشاند بدین نام خوانده شده<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۷۰۰ – ۷۰۱.</ref> و بقیه آن را بر سینه خود میآویزند. «جُیُوب» هم جمع «جَیْب»، به معنای گریبان و سینههاست<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۴۳۷.</ref>. | ||
در این [[آیه]]، زنان از [[آشکار کردن]] زینتهای خود جز مقداری که پیداست، منع شدهاند: {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}}؛ [[زینت]] در مقابل [[زشتی]] و به معنای [[زیبایی]] و هر آنچه که با آن [[تزیین]] و [[آرایش]] میکنند آمده است<ref>فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج۷، ص۳۸۷؛ ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۳، ص۴۱؛ فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ص۲۶۱.</ref>. برخی درباره این [[آیه]] «زینت [[زنان]]» را همان مواضع زینت دانستهاند؛ زیرا [[آشکار کردن]] خود زینت، مانند گوشواره و دستبند [[حرام]] نیست، و مراد از اظهار زینت، آشکار نمودن محل آنهاست<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۷، ص۲۱۷؛ حلی، یحیی بن سعید، الجامع للشرائع، ص۳۹۶؛ طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۱۱۱.</ref>. از نگاه برخی دیگر، مراد از زینت، خود [[زیور]] آلات است، منتها در حالی که روی [[بدن]] قرار گرفته باشد؛ چون لازمه آشکار کردن چنین زینتی، آشکار نمودن اندامی است که زینت بر آن قرار دارد<ref>فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۲۲.</ref>. بنابراین جایز نیست که زنان حتی بدون نمایان شدن اندامشان، زینت پنهان را آشکار سازند؛ مانند آشکار کردن لباسهای زینتی مخصوص زیر چادر<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۴۳۹.</ref>. | در این [[آیه]]، زنان از [[آشکار کردن]] زینتهای خود جز مقداری که پیداست، منع شدهاند: {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}}؛ [[زینت]] در مقابل [[زشتی]] و به معنای [[زیبایی]] و هر آنچه که با آن [[تزیین]] و [[آرایش]] میکنند آمده است<ref>فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج۷، ص۳۸۷؛ ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۳، ص۴۱؛ فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ص۲۶۱.</ref>. برخی درباره این [[آیه]] «زینت [[زنان]]» را همان مواضع زینت دانستهاند؛ زیرا [[آشکار کردن]] خود زینت، مانند گوشواره و دستبند [[حرام]] نیست، و مراد از اظهار زینت، آشکار نمودن محل آنهاست<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۷، ص۲۱۷؛ حلی، یحیی بن سعید، الجامع للشرائع، ص۳۹۶؛ طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۱۱۱.</ref>. از نگاه برخی دیگر، مراد از زینت، خود [[زیور]] آلات است، منتها در حالی که روی [[بدن]] قرار گرفته باشد؛ چون لازمه آشکار کردن چنین زینتی، آشکار نمودن اندامی است که زینت بر آن قرار دارد<ref>فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۲۲.</ref>. بنابراین جایز نیست که زنان حتی بدون نمایان شدن اندامشان، زینت پنهان را آشکار سازند؛ مانند آشکار کردن لباسهای زینتی مخصوص زیر چادر<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۴۳۹.</ref>. | ||
| خط ۵۶: | خط ۵۷: | ||
#زینت آشکار، سرمه، انگشتری و [[خضاب]] [[کف دست]] است؛ | #زینت آشکار، سرمه، انگشتری و [[خضاب]] [[کف دست]] است؛ | ||
#زینت آشکار، صورت و کف دستهاست<ref>طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، ج۳، ص۱۰۳-۱۰۴؛ همو، مجمع البیان، ج۷، ص۲۱۷؛ فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۲۲.</ref>. | #زینت آشکار، صورت و کف دستهاست<ref>طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، ج۳، ص۱۰۳-۱۰۴؛ همو، مجمع البیان، ج۷، ص۲۱۷؛ فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۲۲.</ref>. | ||
آیه دیگر در خصوص اجتناب از [[خودآرایی]] [[بانوان]]، خطاب به [[همسران پیامبر]]{{صل}} است که به آنان توصیه میکند در [[خانه]] مانده و چنان که در [[زمان جاهلیت]] معمول بود، زینتهایشان را آشکار نکنند: {{متن قرآن|وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى}}<ref>«و در خانههایتان آرام گیرید و چون خویشآرایی دوره جاهلیت نخستین خویشآرایی مکنید و نماز بپا دارید و زکات بپردازید و از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>. [[مفسران]] و [[فقیهان]] درباره این [[آیه]] که مورد استناد فقیهان [[امامیه]]<ref>مفید، محمد بن محمد، احکام النساء، ص۵۵-۵۶.</ref> و [[اهل سنت]]<ref>ابن نجیم مصری، زین الدین بن ابراهیم، البحر الرائق شرح کنز الدقائق، ج۴، ص۳۳۲؛ سیدسابق، ج۲، ص۲۰۹.</ref> قرار گرفته است، [[حکم]] آن را درباره [[نهی]] از تَبَرُّجْ، حکمی فراگیر و مربوط به همه [[زنان]] و تکیه آیه بر [[زنان پیامبر]]{{صل}} را به عنوان تأکید بیشتر برای آنان دانستهاند<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۳۰۸؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۰؛ سید سابق، فقه السنة، ج۲، ص۲۱۰.</ref>. «تَبَرُّجْ» از [[برج]] گرفته شده که به معنای بلند و ظاهر بودن در برابر همه دیدگان است و در مورد [[زن]]، به این معناست که زینتهای خود را آشکار کند<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۷۷؛ قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج۱، ص۱۷۴.</ref>. | آیه دیگر در خصوص اجتناب از [[خودآرایی]] [[بانوان]]، خطاب به [[همسران پیامبر]]{{صل}} است که به آنان توصیه میکند در [[خانه]] مانده و چنان که در [[زمان جاهلیت]] معمول بود، زینتهایشان را آشکار نکنند: {{متن قرآن|وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى}}<ref>«و در خانههایتان آرام گیرید و چون خویشآرایی دوره جاهلیت نخستین خویشآرایی مکنید و نماز بپا دارید و زکات بپردازید و از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>. [[مفسران]] و [[فقیهان]] درباره این [[آیه]] که مورد استناد فقیهان [[امامیه]]<ref>مفید، محمد بن محمد، احکام النساء، ص۵۵-۵۶.</ref> و [[اهل سنت]]<ref>ابن نجیم مصری، زین الدین بن ابراهیم، البحر الرائق شرح کنز الدقائق، ج۴، ص۳۳۲؛ سیدسابق، ج۲، ص۲۰۹.</ref> قرار گرفته است، [[حکم]] آن را درباره [[نهی]] از تَبَرُّجْ، حکمی فراگیر و مربوط به همه [[زنان]] و تکیه آیه بر [[زنان پیامبر]]{{صل}} را به عنوان تأکید بیشتر برای آنان دانستهاند<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۳۰۸؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۰؛ سید سابق، فقه السنة، ج۲، ص۲۱۰.</ref>. «تَبَرُّجْ» از [[برج]] گرفته شده که به معنای بلند و ظاهر بودن در برابر همه دیدگان است و در مورد [[زن]]، به این معناست که زینتهای خود را آشکار کند<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۱۷۷؛ قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج۱، ص۱۷۴.</ref>. | ||
به گفته برخی از مفسران، منظور از [[جاهلیت اولی]]، [[زمان]] [[تولد]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} است که زنان با [[پوشیدن]] پیراهن مروارید دوز در میانه راهها، خود را به مردان عرضه میکردند<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۳، ص۵۳۷؛ طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، ج۳، ص۳۱۳-۳۱۴.</ref>. از نگاه بعضی دیگر، معنای [[تبرج جاهلیت اولی]] این است که آنها داشتن [[دوست]] برای زن را علاوه بر [[همسر]]، مجاز میدانستند؛ به گونهای که پایین تنه خود را از آن شوهر و بالاتنه را برای دوست خود قرار میدادند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۸، ص۵۵۸.</ref>. به [[عقیده]] برخی نیز جاهلیت اولی همان [[جاهلیت]] [[پیش از بعثت]] است و برای معین کردن زمان دقیق آن، دلیلی وجود ندارد<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۳۰۹.</ref>. همچنین گفتهاند: مقصود از [[جاهلیت اولی]] همان جاهلیتی است که مقارن [[عصر پیامبر]]{{صل}} بوده و در آن [[زمان]]، [[زنان]]، دنباله روسریهای خود را پشت سر میانداختند، چنان که گلو و بخشی از سینه، گردنبند و گوشوارههای آنان نمایان بوده است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۰.</ref>. | به گفته برخی از مفسران، منظور از [[جاهلیت اولی]]، [[زمان]] [[تولد]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} است که زنان با [[پوشیدن]] پیراهن مروارید دوز در میانه راهها، خود را به مردان عرضه میکردند<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۳، ص۵۳۷؛ طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، ج۳، ص۳۱۳-۳۱۴.</ref>. از نگاه بعضی دیگر، معنای [[تبرج جاهلیت اولی]] این است که آنها داشتن [[دوست]] برای زن را علاوه بر [[همسر]]، مجاز میدانستند؛ به گونهای که پایین تنه خود را از آن شوهر و بالاتنه را برای دوست خود قرار میدادند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۸، ص۵۵۸.</ref>. به [[عقیده]] برخی نیز جاهلیت اولی همان [[جاهلیت]] [[پیش از بعثت]] است و برای معین کردن زمان دقیق آن، دلیلی وجود ندارد<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۳۰۹.</ref>. همچنین گفتهاند: مقصود از [[جاهلیت اولی]] همان جاهلیتی است که مقارن [[عصر پیامبر]]{{صل}} بوده و در آن [[زمان]]، [[زنان]]، دنباله روسریهای خود را پشت سر میانداختند، چنان که گلو و بخشی از سینه، گردنبند و گوشوارههای آنان نمایان بوده است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۲۹۰.</ref>. | ||
در [[آیه]] دیگر درباره [[ضرورت]] [[حجاب]] که مورد استناد [[فقیهان]] [[اسلام]] قرار گرفته<ref>جوادی آملی، عبدالله، الصلاة، ص۵۱؛ سید سابق، فقه السنة، ج۲، ص۲۱۰.</ref> آمده است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیکتر است و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> ([[احزاب]]، ۵۹). - «جَلَابیب» جمع «جِلْبَاب»<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۳۸۴.</ref>، به معنی پیراهن است و برخی آن را شبیه مقنعه و پوشاننده سر و سینه دانستهاند<ref>ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، ج۱، ص۲۸۳.</ref>. برخی از [[مفسران]]، «یُدنِین» را نزدیک نمودن جلباب به [[بدن]] توسط [[زن]] و [[آزاد]] نگذاشتن آن دانستهاند<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۴۲۸.</ref>. | در [[آیه]] دیگر درباره [[ضرورت]] [[حجاب]] که مورد استناد [[فقیهان]] [[اسلام]] قرار گرفته<ref>جوادی آملی، عبدالله، الصلاة، ص۵۱؛ سید سابق، فقه السنة، ج۲، ص۲۱۰.</ref> آمده است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیکتر است و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> ([[احزاب]]، ۵۹). - «جَلَابیب» جمع «جِلْبَاب»<ref>طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج۱، ص۳۸۴.</ref>، به معنی پیراهن است و برخی آن را شبیه مقنعه و پوشاننده سر و سینه دانستهاند<ref>ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، ج۱، ص۲۸۳.</ref>. برخی از [[مفسران]]، «یُدنِین» را نزدیک نمودن جلباب به [[بدن]] توسط [[زن]] و [[آزاد]] نگذاشتن آن دانستهاند<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۴۲۸.</ref>. | ||
در روایتی از [[امام باقر]]{{ع}}، [[وجوب]] [[پوشش]] مقنعه برای دختر، از اولین [[عادت]] ماهانه، یعنی زمان [[بلوغ]] تعیین شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۳۲؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۲۸.</ref>. همچنین گفتهاند از زمانی که دختر بالغ میشود، پوشش موی او [[واجب]] است<ref>ر.ک: حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۲۸.</ref>. درباره حجاب [[حضرت زهرا]]{{س}} گفتهاند که آن حضرت{{س}} در حالی که مقنعه را محکم به سر بسته و خود را در جامهای فراگیر پیچیده بود، در جمع زنان [[بنی هاشم]]، چنان که [[جامه]] بلندش پاها را میپوشاند، با [[ابهت]]، [[حیا]] و [[متانت]] قدم برمیداشت و برای همگان، [[راه رفتن پیامبر]] [[اکرم]]{{صل}} را تداعی مینمود<ref>طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۱، ص۱۳۲.</ref>.<ref>[[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۴]] ص ۲۹۶.</ref> | در روایتی از [[امام باقر]]{{ع}}، [[وجوب]] [[پوشش]] مقنعه برای دختر، از اولین [[عادت]] ماهانه، یعنی زمان [[بلوغ]] تعیین شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۳۲؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۲۸.</ref>. همچنین گفتهاند از زمانی که دختر بالغ میشود، پوشش موی او [[واجب]] است<ref>ر.ک: حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۲۸.</ref>. درباره حجاب [[حضرت زهرا]]{{س}} گفتهاند که آن حضرت{{س}} در حالی که مقنعه را محکم به سر بسته و خود را در جامهای فراگیر پیچیده بود، در جمع زنان [[بنی هاشم]]، چنان که [[جامه]] بلندش پاها را میپوشاند، با [[ابهت]]، [[حیا]] و [[متانت]] قدم برمیداشت و برای همگان، [[راه رفتن پیامبر]] [[اکرم]]{{صل}} را تداعی مینمود<ref>طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۱، ص۱۳۲.</ref>.<ref>[[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۴]] ص ۲۹۶.</ref> | ||
| خط ۶۶: | خط ۷۰: | ||
از سوی دیگر، [[پوشش زن]] و حدود آن را باید از دو منظر، مورد توجه قرار داد: [[پوشش]] غیر [[عبادی]] که [[زن]] در غیر حالت [[عبادت]] باید در [[جامعه]] و در حضور دیگران آن را رعایت کند، و پوشش عبادی که مربوط به موقعیت زن در حال عبادت، مانند [[نماز]]، یا در حال [[احرام حج]]، یا [[عمره]] است. [[فقیهان]] در خصوص این دو حالت تفاوتهایی قائل شدهاند؛ چنان که حتی پوشش در هنگام نماز و در حال [[احرام]] نیز بر اساس نظر برخی از فقیهان متفاوت است. | از سوی دیگر، [[پوشش زن]] و حدود آن را باید از دو منظر، مورد توجه قرار داد: [[پوشش]] غیر [[عبادی]] که [[زن]] در غیر حالت [[عبادت]] باید در [[جامعه]] و در حضور دیگران آن را رعایت کند، و پوشش عبادی که مربوط به موقعیت زن در حال عبادت، مانند [[نماز]]، یا در حال [[احرام حج]]، یا [[عمره]] است. [[فقیهان]] در خصوص این دو حالت تفاوتهایی قائل شدهاند؛ چنان که حتی پوشش در هنگام نماز و در حال [[احرام]] نیز بر اساس نظر برخی از فقیهان متفاوت است. | ||
در خصوص پوشش غیر عبادی، بر اساس برخی از [[روایات]]، منظور از زینتهایی که جایز است زن در حضور نامحرم آنها را آشکار کند، صورت و کف دو دست است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۱؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۰۱.</ref>. در روایتی دیگر منظور از زینتی که ظاهر شده و نپوشاندن آن جایز است، سرمه، [[انگشتر]] و دستبند زن دانسته شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۱.</ref>. در این خصوص، روایات گوناگون دیگری نیز وجود دارد که منطوق یا مفهوم آنها بر جواز [[آشکار کردن]] صورت و کف دو دست دلالت میکند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۸ - ۵۲۹؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۱۶.</ref>. با توجه به گوناگونی این روایات، بیشتر فقیهان [[امامیه]] به جواز ظاهر نمودن صورت و کف دو دست قائل شدهاند<ref>شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۷، ص۴۶- ۴۷؛ امام خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیله، ج۲، ص۲۴۳.</ref>. در برخی از روایات، افزون بر صورت و کف دو دست، به قدمین (پاها) نیز اشاره شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۱؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۰۱.</ref>. | در خصوص پوشش غیر عبادی، بر اساس برخی از [[روایات]]، منظور از زینتهایی که جایز است زن در حضور نامحرم آنها را آشکار کند، صورت و کف دو دست است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۱؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۰۱.</ref>. در روایتی دیگر منظور از زینتی که ظاهر شده و نپوشاندن آن جایز است، سرمه، [[انگشتر]] و دستبند زن دانسته شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۱.</ref>. در این خصوص، روایات گوناگون دیگری نیز وجود دارد که منطوق یا مفهوم آنها بر جواز [[آشکار کردن]] صورت و کف دو دست دلالت میکند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۸ - ۵۲۹؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۱۶.</ref>. با توجه به گوناگونی این روایات، بیشتر فقیهان [[امامیه]] به جواز ظاهر نمودن صورت و کف دو دست قائل شدهاند<ref>شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۷، ص۴۶- ۴۷؛ امام خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیله، ج۲، ص۲۴۳.</ref>. در برخی از روایات، افزون بر صورت و کف دو دست، به قدمین (پاها) نیز اشاره شده است<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۲۱؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۰۱.</ref>. | ||
[[فلسفه]] جواز آشکار کردن این موارد، به نظر برخی از [[مفسران]]، [[عسر و حرج]] ناشی از پوشاندن این بخشها از [[بدن]] است؛ زیرا [[زنان]] ناچار از برداشتن و گرفتن اشیا و گشودن چهره، به ویژه در هنگام ارائه [[شهادت]]، [[محاکمه]] و [[ازدواج]] هستند؛ همچنین هنگامی که در معابر راه میروند، پاهایشان آشکار میشود؛ بنابراین با توجه به قاعده «لاحَرَج» ظاهر کردن این موارد بدون اشکال خواهد بود<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۳، ص۲۳۱.</ref>. | [[فلسفه]] جواز آشکار کردن این موارد، به نظر برخی از [[مفسران]]، [[عسر و حرج]] ناشی از پوشاندن این بخشها از [[بدن]] است؛ زیرا [[زنان]] ناچار از برداشتن و گرفتن اشیا و گشودن چهره، به ویژه در هنگام ارائه [[شهادت]]، [[محاکمه]] و [[ازدواج]] هستند؛ همچنین هنگامی که در معابر راه میروند، پاهایشان آشکار میشود؛ بنابراین با توجه به قاعده «لاحَرَج» ظاهر کردن این موارد بدون اشکال خواهد بود<ref>زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، ج۳، ص۲۳۱.</ref>. | ||
[[مذاهب چهارگانه اهل سنت]] - جز [[مذهب شافعی]]- معتقدند که [[پوشش زن]] در حضور [[مرد]] [[بیگانه]] یا [[زن]] غیرمسلمان، به غیر از چهره و دو دست [[واجب]] است<ref>ر.ک: شربینی، محمد بن احمد، الاقناع فی حل الفاظ ابی شجاع، ج۲، ص۶۷، ۷۰؛ ابن عابدین، محمدامین، حاشیة رد المحتار علی الدر المختار، ج۱، ص۴۳۹؛ ج۶، ص۷۰۰.</ref>. اما [[پیروان مذهب شافعی]] معتقدند که جز صورت و دستان زن، بقیه [[بدن]] در حضور مرد بیگانه، باید پوشانده شود؛ اما در برابر زن، [[کافر]] پوشاندن آنها لازم نیست<ref>ر.ک: نووی، محیی الدین بن شرف، روضة الطالبین، ج۵، ص۳۷۰ – ۳۷۱.</ref>. برخی از [[فقیهان]] [[امامیه]] نیز، پوشش زن [[مسلمان]] در برابر زن کافر را واجب نمیدانند<ref>شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۷، ص۴۵ - ۴۶؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۱ – ۷۲.</ref> ولی برخی دیگر آن را واجب دانستهاند<ref>بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲۳، ص۶۲.</ref>. | [[مذاهب چهارگانه اهل سنت]] - جز [[مذهب شافعی]]- معتقدند که [[پوشش زن]] در حضور [[مرد]] [[بیگانه]] یا [[زن]] غیرمسلمان، به غیر از چهره و دو دست [[واجب]] است<ref>ر.ک: شربینی، محمد بن احمد، الاقناع فی حل الفاظ ابی شجاع، ج۲، ص۶۷، ۷۰؛ ابن عابدین، محمدامین، حاشیة رد المحتار علی الدر المختار، ج۱، ص۴۳۹؛ ج۶، ص۷۰۰.</ref>. اما [[پیروان مذهب شافعی]] معتقدند که جز صورت و دستان زن، بقیه [[بدن]] در حضور مرد بیگانه، باید پوشانده شود؛ اما در برابر زن، [[کافر]] پوشاندن آنها لازم نیست<ref>ر.ک: نووی، محیی الدین بن شرف، روضة الطالبین، ج۵، ص۳۷۰ – ۳۷۱.</ref>. برخی از [[فقیهان]] [[امامیه]] نیز، پوشش زن [[مسلمان]] در برابر زن کافر را واجب نمیدانند<ref>شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۷، ص۴۵ - ۴۶؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۱ – ۷۲.</ref> ولی برخی دیگر آن را واجب دانستهاند<ref>بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲۳، ص۶۲.</ref>. | ||
از نظر مذاهب چهارگانه اهل سنت - جز [[مذهب مالکی]] - واجب است که زن و مرد در غیر از هنگام [[نماز]] هم، در هر حال، حتی در جایی که تنها هستند، عورت خود را پوشیده نگاه دارند، مگر در مواقع [[ضرورت]]، مانند قضای [[حاجت]] یا انجام [[غسل]]، البته در صورتی که کسی او را نبیند<ref>نووی، محیی الدین بن شرف، المجموع، ج۳، ص۱۶۵- ۱۶۶؛ بھوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع، ج۱، ص۳۱۳؛ شوکانی، محمد بن علی، نیل الاوطار من احادیث سید الاخیار، ج۲، ص۴۸.</ref>. اما [[پیروان مذهب مالکی]] [[حکم]] [[کشف]] عورت را برای شخص، در [[خلوت]]، جز در مواردی که ضرورت دارد [[مکروه]] دانستهاند<ref>أبو البرکات، احمد بن محمد، الشرح الکبیر، ج۱، ص۲۱۵.</ref>. از نگاه امامیه پوشاندن عورت در [[خلوت]]<ref>علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۲، ص۴۴۳؛ حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، ج۱، ص۸۴.</ref> و نیز از [[همسر]] [[واجب]] نیست<ref>محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۲، ص۴۹۴؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۷، ص۴۶.</ref>. | از نظر مذاهب چهارگانه اهل سنت - جز [[مذهب مالکی]] - واجب است که زن و مرد در غیر از هنگام [[نماز]] هم، در هر حال، حتی در جایی که تنها هستند، عورت خود را پوشیده نگاه دارند، مگر در مواقع [[ضرورت]]، مانند قضای [[حاجت]] یا انجام [[غسل]]، البته در صورتی که کسی او را نبیند<ref>نووی، محیی الدین بن شرف، المجموع، ج۳، ص۱۶۵- ۱۶۶؛ بھوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع، ج۱، ص۳۱۳؛ شوکانی، محمد بن علی، نیل الاوطار من احادیث سید الاخیار، ج۲، ص۴۸.</ref>. اما [[پیروان مذهب مالکی]] [[حکم]] [[کشف]] عورت را برای شخص، در [[خلوت]]، جز در مواردی که ضرورت دارد [[مکروه]] دانستهاند<ref>أبو البرکات، احمد بن محمد، الشرح الکبیر، ج۱، ص۲۱۵.</ref>. از نگاه امامیه پوشاندن عورت در [[خلوت]]<ref>علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج۲، ص۴۴۳؛ حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، ج۱، ص۸۴.</ref> و نیز از [[همسر]] [[واجب]] نیست<ref>محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۲، ص۴۹۴؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۷، ص۴۶.</ref>. | ||
از نگاه [[پیروان]] [[مذاهب]] [[شافعی]] و [[حنفی]]، هنگامی که [[زن]] تنها بوده یا نزد یکی از [[محارم]] خود یا یک زن [[مسلمان]] است، محدوده عورت که باید در غیر [[نماز]] پوشانده شود بین ناف و زانوست<ref>سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، ج۱۰، ص۱۴۷ – ۱۴۸؛ نووی، محیی الدین بن شرف، المجموع، ج۱۶، ص۱۳۴.</ref>. اما از نظر [[مذهب حنبلی]] در صورتی که زن در حضور محارم مرد خود باشد، باید تمام [[بدن]]، جز سر، صورت، گردن، دستها پاها و ساق خود را بپوشاند<ref>ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، ج۷، ص۴۵۴- ۴۵۵.</ref>. از نظر [[مذهب مالکی]] نیز، چنانچه زن در حضور محارم مرد خود باشد، جز صورت، سر، گردن، دستها و پاها، بقیه بدن خود را باید شاند<ref>حطاب رعینی، محمد بن محمد، مواهب الجلیل لشرح مختصر خلیل، ج۲، ص۱۸۲.</ref>. [[پیروان مذهب مالکی]]، در خصوص [[پوشش زن]]، هنگامی که نزد سایر [[زنان]] مسلمان است، نظر شافعیه و حنفیه را پذیرفتهاند<ref>حطاب رعینی، محمد بن محمد، مواهب الجلیل لشرح مختصر خلیل، ج۲، ص۱۸۰.</ref>. | از نگاه [[پیروان]] [[مذاهب]] [[شافعی]] و [[حنفی]]، هنگامی که [[زن]] تنها بوده یا نزد یکی از [[محارم]] خود یا یک زن [[مسلمان]] است، محدوده عورت که باید در غیر [[نماز]] پوشانده شود بین ناف و زانوست<ref>سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، ج۱۰، ص۱۴۷ – ۱۴۸؛ نووی، محیی الدین بن شرف، المجموع، ج۱۶، ص۱۳۴.</ref>. اما از نظر [[مذهب حنبلی]] در صورتی که زن در حضور محارم مرد خود باشد، باید تمام [[بدن]]، جز سر، صورت، گردن، دستها پاها و ساق خود را بپوشاند<ref>ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، ج۷، ص۴۵۴- ۴۵۵.</ref>. از نظر [[مذهب مالکی]] نیز، چنانچه زن در حضور محارم مرد خود باشد، جز صورت، سر، گردن، دستها و پاها، بقیه بدن خود را باید شاند<ref>حطاب رعینی، محمد بن محمد، مواهب الجلیل لشرح مختصر خلیل، ج۲، ص۱۸۲.</ref>. [[پیروان مذهب مالکی]]، در خصوص [[پوشش زن]]، هنگامی که نزد سایر [[زنان]] مسلمان است، نظر شافعیه و حنفیه را پذیرفتهاند<ref>حطاب رعینی، محمد بن محمد، مواهب الجلیل لشرح مختصر خلیل، ج۲، ص۱۸۰.</ref>. | ||
درباره [[پوشش]] [[عبادی]]، [[پیروان مذهب حنفی]] بر این عقیدهاند که تمام بدن زنِ [[آزاد]]، حتی موهایی که از پشت گوش آویزان است باید، در هنگام نماز پوشیده شده و تنها صورت و کف دستان - نه روی آنها - و پاها میتواند آشکار باشد<ref>حصکفی، محمد بن علی، الدر المختار شرح تنویر الابصار، ج۱، ص۴۳۷.</ref>. پیروان شافعی و [[مالکی]] نیز معتقدند تمام بدن زن آزاد، جز صورت (وجه) و دستها - روی دستها و کف آنها - باید پوشانده شود<ref>شافعی، محمد بن ادریس، الأم، ج۱، ص۱۰۹؛ أبو البرکات، احمد بن محمد، الشرح الکبیر، ج۱، ص۲۱۴.</ref>؛ اما از نگاه مذهب حنبلی، تمام بدن زنِ آزاد، جز صورت، باید پوشانده شود<ref>ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، ج۱، ص۶۳۶ – ۶۳۷؛ ابن قدامه، محمد بن احمد، الشرح الکبیر، ج۱، ص۴۵۸؛ بھوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع، ج۱، ص۳۱۶.</ref>. | درباره [[پوشش]] [[عبادی]]، [[پیروان مذهب حنفی]] بر این عقیدهاند که تمام بدن زنِ [[آزاد]]، حتی موهایی که از پشت گوش آویزان است باید، در هنگام نماز پوشیده شده و تنها صورت و کف دستان - نه روی آنها - و پاها میتواند آشکار باشد<ref>حصکفی، محمد بن علی، الدر المختار شرح تنویر الابصار، ج۱، ص۴۳۷.</ref>. پیروان شافعی و [[مالکی]] نیز معتقدند تمام بدن زن آزاد، جز صورت (وجه) و دستها - روی دستها و کف آنها - باید پوشانده شود<ref>شافعی، محمد بن ادریس، الأم، ج۱، ص۱۰۹؛ أبو البرکات، احمد بن محمد، الشرح الکبیر، ج۱، ص۲۱۴.</ref>؛ اما از نگاه مذهب حنبلی، تمام بدن زنِ آزاد، جز صورت، باید پوشانده شود<ref>ابن قدامه، عبد الله بن احمد، المغنی، ج۱، ص۶۳۶ – ۶۳۷؛ ابن قدامه، محمد بن احمد، الشرح الکبیر، ج۱، ص۴۵۸؛ بھوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع، ج۱، ص۳۱۶.</ref>. | ||
| خط ۸۰: | خط ۸۸: | ||
۱. '''[[محارم]] و مانند آنها''': یعنی کسانی که لازم نیست زن نزد آنها [[حجاب]] داشته و [[بدن]] خود را بپوشاند. در این خصوص در [[آیه]] ۳۱ [[سوره نور]] تمام موارد استثنا ارائه شده است؛ این استثنا که [[دوازده]] گروه را شامل میشود، تمام [[محارم]] سببی و نَسَبی را در بر میگیرد که عبارتند از: شوهر، پدر، پدر شوهر، [[پسران]]، پسران شوهر، [[برادران]]، پسران برادران، پسران [[خواهران]]، [[زنان]]، مملوکان، بیمیلان جنسی و [[کودکان]] [[ناآگاه]] از امور جنسی. بر همین اساس از نظر [[فقیهان]] [[شیعه]]، [[زن]] نزد محارم، نیازی به [[حجاب]] نداشته و حجاب [[واجب]] نزد محارم، تنها پوشاندن عورتهاست<ref>علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج۳، ص۶؛ ابن فهد حلی، احمد بن محمد، المهذب البارع، ج۳، ص۲۰۷؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۲ -۷۳.</ref>. | ۱. '''[[محارم]] و مانند آنها''': یعنی کسانی که لازم نیست زن نزد آنها [[حجاب]] داشته و [[بدن]] خود را بپوشاند. در این خصوص در [[آیه]] ۳۱ [[سوره نور]] تمام موارد استثنا ارائه شده است؛ این استثنا که [[دوازده]] گروه را شامل میشود، تمام [[محارم]] سببی و نَسَبی را در بر میگیرد که عبارتند از: شوهر، پدر، پدر شوهر، [[پسران]]، پسران شوهر، [[برادران]]، پسران برادران، پسران [[خواهران]]، [[زنان]]، مملوکان، بیمیلان جنسی و [[کودکان]] [[ناآگاه]] از امور جنسی. بر همین اساس از نظر [[فقیهان]] [[شیعه]]، [[زن]] نزد محارم، نیازی به [[حجاب]] نداشته و حجاب [[واجب]] نزد محارم، تنها پوشاندن عورتهاست<ref>علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج۳، ص۶؛ ابن فهد حلی، احمد بن محمد، المهذب البارع، ج۳، ص۲۰۷؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۲ -۷۳.</ref>. | ||
در [[ارتباط]] با زنان، با توجه به تخصیصی که در [[آیه]] مزبور آمده است، منظور از {{متن قرآن|نِسَائِهِنَّ}} زنان [[فامیل]] و بستگان نیست؛ چراکه زنان میتوانند به یکدیگر نگاه کرده و نیازی به پوشاندن و حجاب گرفتن از همدیگر ندارند. در برخی از [[روایات]]، این تخصیص بر این نکته حمل شده است که زنان [[مسلمان]] باید در مقابل زنان [[یهودی]] و [[نصرانی]] حجاب خود را [[حفظ]] کنند؛ چراکه این زنان معمولاً زنان مسلمان را برای [[همسران]] خود توصیف میکنند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۱۹؛ حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۳، ص۵۹۳.</ref>. برخی از [[مفسران]]<ref>طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۴۳۰؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۷، ص۲۱۷.</ref> و برخی از فقیهان، چنین دیدگاهی را ارائه کردهاند<ref>بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲۳، ص۶۲.</ref>. در [[منابع فقهی]] مشهور فقیهان [[امامیه]]، نظر زن به [[بدن]] زن دیگر مطلقاً مجاز دانسته شده است و استثنائی را در این خصوص از حیث ناظر مطرح نکردهاند<ref>شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۷، ص۴۵؛ نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعه، ج۱۶، ص۶۴؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۱.</ref>. | در [[ارتباط]] با زنان، با توجه به تخصیصی که در [[آیه]] مزبور آمده است، منظور از {{متن قرآن|نِسَائِهِنَّ}} زنان [[فامیل]] و بستگان نیست؛ چراکه زنان میتوانند به یکدیگر نگاه کرده و نیازی به پوشاندن و حجاب گرفتن از همدیگر ندارند. در برخی از [[روایات]]، این تخصیص بر این نکته حمل شده است که زنان [[مسلمان]] باید در مقابل زنان [[یهودی]] و [[نصرانی]] حجاب خود را [[حفظ]] کنند؛ چراکه این زنان معمولاً زنان مسلمان را برای [[همسران]] خود توصیف میکنند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۵۱۹؛ حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۳، ص۵۹۳.</ref>. برخی از [[مفسران]]<ref>طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۴۳۰؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج۷، ص۲۱۷.</ref> و برخی از فقیهان، چنین دیدگاهی را ارائه کردهاند<ref>بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۲۳، ص۶۲.</ref>. در [[منابع فقهی]] مشهور فقیهان [[امامیه]]، نظر زن به [[بدن]] زن دیگر مطلقاً مجاز دانسته شده است و استثنائی را در این خصوص از حیث ناظر مطرح نکردهاند<ref>شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، ج۷، ص۴۵؛ نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعه، ج۱۶، ص۶۴؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۷۱.</ref>. | ||
آنچه در آیه یاد شده به ظاهر عجیب مینماید، ذکر نشدن عمو و دایی در کنار سایر موارد استثنا شده است؛ اما همچنان که استثنای پسر [[خواهر]] و پسر [[برادر]] حاکی است که عمه و خاله نسبت به [[انسان]] [[محرم]] هستند، با تنقیح مناط و الغای خصوصیت میتوان دریافت که عمو و دایی نیز بر دختر [[برادر]] و [[خواهر]]، محرم بوده و نداشتن [[حجاب]] در حضور آنان اشکالی نخواهد داشت<ref>ر.ک: علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج۳، ص۱۹؛ حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، ج۳، ص۴۱؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۴۵۴.</ref>. اما برخی دیگر دلیل آن را، گنجانده شدن عمو و دایی در معنای [[برادران]]، دانستهاند<ref>ر.ک: فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۲۳.</ref>. | آنچه در آیه یاد شده به ظاهر عجیب مینماید، ذکر نشدن عمو و دایی در کنار سایر موارد استثنا شده است؛ اما همچنان که استثنای پسر [[خواهر]] و پسر [[برادر]] حاکی است که عمه و خاله نسبت به [[انسان]] [[محرم]] هستند، با تنقیح مناط و الغای خصوصیت میتوان دریافت که عمو و دایی نیز بر دختر [[برادر]] و [[خواهر]]، محرم بوده و نداشتن [[حجاب]] در حضور آنان اشکالی نخواهد داشت<ref>ر.ک: علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج۳، ص۱۹؛ حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، ج۳، ص۴۱؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۴۵۴.</ref>. اما برخی دیگر دلیل آن را، گنجانده شدن عمو و دایی در معنای [[برادران]]، دانستهاند<ref>ر.ک: فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۲۲۳.</ref>. | ||
| خط ۸۸: | خط ۹۸: | ||
۴. '''در برابر خواستگار''': در این باره، فقیهان [[امامیه]] نگاه مرد به زنی که قصد [[ازدواج]] با او را دارد، مجاز میدانند<ref>صدوق، محمد بن علی، المقنع، ص۳۳۹.</ref>. جایز بودن نظر مرد خواستگار، به معنای واجب نبودن [[پوشش زن]] در چنین موردی است. در خصوص حدود این نگاه، برخی معتقدند که مرد خواستگار تنها میتواند به صورت (وجه) و دستان (کفین) [[زن]] نگاه کند<ref>مفید، محمد بن محمد، المقنعه، ص۵۲۰؛ محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۲، ص۴۹۵؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة، ج۵، ص۹۷-۹۸.</ref>. چنان که در این باره ادعای [[اجماع]] نیز شده است<ref>نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعه، ج۱۶، ص۳۶؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۶۳.</ref>. برخی از فقیهان بر اساس روایاتی<ref>طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج۷، ص۴۳۵؛ ر. ک: حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۸۸-۹۰.</ref> افزون بر جایز بودن نگاه به چهره و دو دست، نظر به [[محاسن]] و موهای زنی که از او [[خواستگاری]] میشود را قویتر دانستهاند<ref>نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعه، ج۱۶، ص۳۷.</ref>. البته این دیدگاه مورد [[انتقاد]] برخی از صاحبنظران قرار گرفته و آنان [[روایت]] جواز نظر به محاسن و موهای [[زن]] را «مرسل» دانستهاند<ref>شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة، ج۵، ص۹۷- ۹۸.</ref>. | ۴. '''در برابر خواستگار''': در این باره، فقیهان [[امامیه]] نگاه مرد به زنی که قصد [[ازدواج]] با او را دارد، مجاز میدانند<ref>صدوق، محمد بن علی، المقنع، ص۳۳۹.</ref>. جایز بودن نظر مرد خواستگار، به معنای واجب نبودن [[پوشش زن]] در چنین موردی است. در خصوص حدود این نگاه، برخی معتقدند که مرد خواستگار تنها میتواند به صورت (وجه) و دستان (کفین) [[زن]] نگاه کند<ref>مفید، محمد بن محمد، المقنعه، ص۵۲۰؛ محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، ج۲، ص۴۹۵؛ شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة، ج۵، ص۹۷-۹۸.</ref>. چنان که در این باره ادعای [[اجماع]] نیز شده است<ref>نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعه، ج۱۶، ص۳۶؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۶۳.</ref>. برخی از فقیهان بر اساس روایاتی<ref>طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج۷، ص۴۳۵؛ ر. ک: حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۸۸-۹۰.</ref> افزون بر جایز بودن نگاه به چهره و دو دست، نظر به [[محاسن]] و موهای زنی که از او [[خواستگاری]] میشود را قویتر دانستهاند<ref>نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعه، ج۱۶، ص۳۷.</ref>. البته این دیدگاه مورد [[انتقاد]] برخی از صاحبنظران قرار گرفته و آنان [[روایت]] جواز نظر به محاسن و موهای [[زن]] را «مرسل» دانستهاند<ref>شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة، ج۵، ص۹۷- ۹۸.</ref>. | ||
برخی دیگر با توجه به بعضی از [[روایات]]<ref>ر.ک: حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۸۸ – ۹۰.</ref>، قائل به جواز نظر به موها، محاسن و تمام [[بدن]] زن از روی [[لباس]] شدهاند<ref>ر.ک: طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، ص۴۸۴؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۶۷.</ref>. اما برخی نیز، [[احتیاط]] را بر نگاه کوتاه به صورت، دستان، مو و محاسن زن دانسته، اما دیدگاه [[برتر]] را تسرّی جواز نگاه کردن به سایر قسمتهای بدن زن، جز عورت، میدانند<ref>امام خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیله، ج۲، ص۲۴۵.</ref>. | برخی دیگر با توجه به بعضی از [[روایات]]<ref>ر.ک: حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۸۸ – ۹۰.</ref>، قائل به جواز نظر به موها، محاسن و تمام [[بدن]] زن از روی [[لباس]] شدهاند<ref>ر.ک: طوسی، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، ص۴۸۴؛ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۹، ص۶۷.</ref>. اما برخی نیز، [[احتیاط]] را بر نگاه کوتاه به صورت، دستان، مو و محاسن زن دانسته، اما دیدگاه [[برتر]] را تسرّی جواز نگاه کردن به سایر قسمتهای بدن زن، جز عورت، میدانند<ref>امام خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیله، ج۲، ص۲۴۵.</ref>. | ||
از میان [[مذاهب اهل سنت]]، [[مذهب حنفی]]، افزون بر جایز بودن نگاه مرد خواستگار به صورت و دو دست زنی که مورد خواستگاری قرار میگیرد، نگاه به پاهای زن را نیز جایز میدانند. [[پیروان مذهب حنبلی]] هم نگاه مرد به سر و صورت، گردن، دستها (کفین)، پاها (قدمین) و ساقهای چنین زنی را جائز دانستهاند؛ اما فرقههای دیگر، تنها جواز نظر به وجه و کفین را برای خواستگار پذیرفتهاند<ref>زحیلی، وهبة بن مصطفی، الفقه الاسلامی و ادلته، ج۷، ص۳۷.</ref>.<ref>[[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۴]] ص ۳۰۳-۳۰۶.</ref> | از میان [[مذاهب اهل سنت]]، [[مذهب حنفی]]، افزون بر جایز بودن نگاه مرد خواستگار به صورت و دو دست زنی که مورد خواستگاری قرار میگیرد، نگاه به پاهای زن را نیز جایز میدانند. [[پیروان مذهب حنبلی]] هم نگاه مرد به سر و صورت، گردن، دستها (کفین)، پاها (قدمین) و ساقهای چنین زنی را جائز دانستهاند؛ اما فرقههای دیگر، تنها جواز نظر به وجه و کفین را برای خواستگار پذیرفتهاند<ref>زحیلی، وهبة بن مصطفی، الفقه الاسلامی و ادلته، ج۷، ص۳۷.</ref>.<ref>[[محمد ابراهیم شمس ناتری|شمس ناتری، محمد ابراهیم]]، [[پوشش زن - شمس ناتری و هوشمند (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۴ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۴]] ص ۳۰۳-۳۰۶.</ref> | ||
| خط ۹۴: | خط ۱۰۶: | ||
گروهی از [[مفسران]] و [[اندیشمندان اسلامی]] با توجه به [[آیات قرآن]] و دیگر گزارههای [[دینی]] پیرامون [[حجاب]]، به اهداف گوناگونی برای [[مشروعیت]] این [[حکم]] اشاره کردهاند: | گروهی از [[مفسران]] و [[اندیشمندان اسلامی]] با توجه به [[آیات قرآن]] و دیگر گزارههای [[دینی]] پیرامون [[حجاب]]، به اهداف گوناگونی برای [[مشروعیت]] این [[حکم]] اشاره کردهاند: | ||
==[[طهارت]] [[روح]]== | ===[[طهارت]] [[روح]]=== | ||
[[خداوند]] در [[آیه]] ۵۳ [[سوره احزاب]]، دلیل [[لزوم]] بیان درخواستها از [[همسران پیامبر]]{{صل}} را از پشت پرده [[حفظ]] [[طهارت معنوی]] [[زن]] و مرد دانسته است؛ همچنان که برخی از مفسران، در تبیین [[ارتباط]] بین این دو، و بر اساس [[گرایش]] غریزی [[انسان]] به جنس مخالف، یکی از [[دلایل]] [[گناه]] و زمینهساز وسوسههای [[شیطانی]] و [[آلوده]] شدن روح را [[ارتباط گفتاری]] بیپرده میان زن و مرد دانستهاند<ref>طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۲۲، ص۲۸؛ جصاص، احمد بن علی، احکام القرآن، ج۵، ص۲۴۲؛ قشیری، عبدالکریم بن هوازن، لطائف الاشارات، ج۳، ص۱۶۹.</ref>؛ هر چند به [[باور]] مفسرانی که این آیه را به [[زنان پیامبر]]{{صل}} اختصاص دادهاند، منظور از طهارت، مصون ماندن همسران پیامبر{{صل}} از آسیبهای [[روحی]] همچون [[تهمت]] است؛ چنان که [[مقاتل]] بن سلیمان<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۳، ص۵۰۴.</ref>، [[سمرقندی]]<ref>سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم (تفسیر سمرقندی)، ج۳، ص۷۰.</ref> و برخی دیگر از مفسران<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۴۰۳.</ref>، [[پاکی]] از [[ریبه]] را به معنای طهارت دانستهاند؛ همچنین در آیه ۳۰ [[سوره نور]]، از نگه داشتن چشم و دامان از [[حرام]]، به عنوان امری پاکیزهتر یاد شده است<ref>سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم (تفسیر سمرقندی)، ج۲، ص۵۰۸.</ref>؛ در ادامه با [[هشدار]]- که حاکی از عقوبتزا بودن آن است - به [[آگاهی]] خداوند از [[کردار]] [[هوس]] بازان، اشاره گردیده است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۴۳۸.</ref>؛ از این رو، با توجه به ترخیص حجاب برای [[زنان]] [[سالخورده]] در آیه ۶۰ سوره نور به پسندیدهتر بودن رعایت حجاب و [[عفاف]] از سوی آنان اشاره شده است<ref>کاظمی، جواد بن سعید، مسالک الافهام الی آیات الاحکام، ج۳، ص۲۹۹.</ref>؛ همچنان که گروهی از مفسران در [[تفسیر]] این [[آیات]]، نسبت به اهمیت فزاینده رعایت حجاب و فروداشتن چشمان در کنترل [[غریزه جنسی]]، و نیز، خطر بزرگ تحریک نیروی جنسی بر [[سلامت]] [[اخلاقی]] و [[معنوی]] فرد و [[جامعه]] هشدار داده و توجه اکید به کنترل نگاه و رعایت [[حجاب]] را امری مطلوب دانستهاند<ref>ر.ک: سید قطب، قطب بن ابراهیم، فی ظلال القرآن، ج۴، ص۲۵۱۱ – ۲۵۱۲؛ فضل الله، سید محمد حسین، تفسیر من وحی القرآن، ج۱۶، ص۲۸۸ - ۲۸۹؛ زحیلی، وهبة بن مصطفی، التفسیر الوسیط، ج۲، ص۱۷۴۶؛ مدرسی، سید محمد تقی، من هدی القرآن، ج۸، ص۲۹۹-۳۰۰.</ref>. به همین دلیل، [[حضرت فاطمه]]{{س}} در پاسخ به پدر بزرگوارشان بهترین چیز برای [[زنان]] را، دور ماندن از نگاه مردان دانستهاند<ref>طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص۲۳۳؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة، ج۲، ص۹۴.</ref>، [[حضرت علی]]{{ع}} نیز، در بیان [[پرهیز]] از [[گفتگو]] با زنان [[جوان]]، به آسیب ناشی از آن اشاره میکنند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶۴۸؛ طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الانوار، ص۳۴۷.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحیزاده|فتاحیزاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحیزاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۲.</ref> | [[خداوند]] در [[آیه]] ۵۳ [[سوره احزاب]]، دلیل [[لزوم]] بیان درخواستها از [[همسران پیامبر]]{{صل}} را از پشت پرده [[حفظ]] [[طهارت معنوی]] [[زن]] و مرد دانسته است؛ همچنان که برخی از مفسران، در تبیین [[ارتباط]] بین این دو، و بر اساس [[گرایش]] غریزی [[انسان]] به جنس مخالف، یکی از [[دلایل]] [[گناه]] و زمینهساز وسوسههای [[شیطانی]] و [[آلوده]] شدن روح را [[ارتباط گفتاری]] بیپرده میان زن و مرد دانستهاند<ref>طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۲۲، ص۲۸؛ جصاص، احمد بن علی، احکام القرآن، ج۵، ص۲۴۲؛ قشیری، عبدالکریم بن هوازن، لطائف الاشارات، ج۳، ص۱۶۹.</ref>؛ هر چند به [[باور]] مفسرانی که این آیه را به [[زنان پیامبر]]{{صل}} اختصاص دادهاند، منظور از طهارت، مصون ماندن همسران پیامبر{{صل}} از آسیبهای [[روحی]] همچون [[تهمت]] است؛ چنان که [[مقاتل]] بن سلیمان<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۳، ص۵۰۴.</ref>، [[سمرقندی]]<ref>سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم (تفسیر سمرقندی)، ج۳، ص۷۰.</ref> و برخی دیگر از مفسران<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۴۰۳.</ref>، [[پاکی]] از [[ریبه]] را به معنای طهارت دانستهاند؛ همچنین در آیه ۳۰ [[سوره نور]]، از نگه داشتن چشم و دامان از [[حرام]]، به عنوان امری پاکیزهتر یاد شده است<ref>سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم (تفسیر سمرقندی)، ج۲، ص۵۰۸.</ref>؛ در ادامه با [[هشدار]]- که حاکی از عقوبتزا بودن آن است - به [[آگاهی]] خداوند از [[کردار]] [[هوس]] بازان، اشاره گردیده است<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۴۳۸.</ref>؛ از این رو، با توجه به ترخیص حجاب برای [[زنان]] [[سالخورده]] در آیه ۶۰ سوره نور به پسندیدهتر بودن رعایت حجاب و [[عفاف]] از سوی آنان اشاره شده است<ref>کاظمی، جواد بن سعید، مسالک الافهام الی آیات الاحکام، ج۳، ص۲۹۹.</ref>؛ همچنان که گروهی از مفسران در [[تفسیر]] این [[آیات]]، نسبت به اهمیت فزاینده رعایت حجاب و فروداشتن چشمان در کنترل [[غریزه جنسی]]، و نیز، خطر بزرگ تحریک نیروی جنسی بر [[سلامت]] [[اخلاقی]] و [[معنوی]] فرد و [[جامعه]] هشدار داده و توجه اکید به کنترل نگاه و رعایت [[حجاب]] را امری مطلوب دانستهاند<ref>ر.ک: سید قطب، قطب بن ابراهیم، فی ظلال القرآن، ج۴، ص۲۵۱۱ – ۲۵۱۲؛ فضل الله، سید محمد حسین، تفسیر من وحی القرآن، ج۱۶، ص۲۸۸ - ۲۸۹؛ زحیلی، وهبة بن مصطفی، التفسیر الوسیط، ج۲، ص۱۷۴۶؛ مدرسی، سید محمد تقی، من هدی القرآن، ج۸، ص۲۹۹-۳۰۰.</ref>. به همین دلیل، [[حضرت فاطمه]]{{س}} در پاسخ به پدر بزرگوارشان بهترین چیز برای [[زنان]] را، دور ماندن از نگاه مردان دانستهاند<ref>طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، ص۲۳۳؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة، ج۲، ص۹۴.</ref>، [[حضرت علی]]{{ع}} نیز، در بیان [[پرهیز]] از [[گفتگو]] با زنان [[جوان]]، به آسیب ناشی از آن اشاره میکنند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶۴۸؛ طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الانوار، ص۳۴۷.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحیزاده|فتاحیزاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحیزاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۲.</ref> | ||
==افزایش جایگاه اجتماعی [[زن]]== | ===افزایش جایگاه اجتماعی [[زن]]=== | ||
بیتردید حضور و فعالیت بیدغدغه زنان در عرصههای [[اجتماعی]] و در پرتو حجاب، امری بایسته و امکان پذیر بوده و افزون بر این، آنان از جایگاه اجتماعی مناسبی نیز بهرهمند خواهند شد. | بیتردید حضور و فعالیت بیدغدغه زنان در عرصههای [[اجتماعی]] و در پرتو حجاب، امری بایسته و امکان پذیر بوده و افزون بر این، آنان از جایگاه اجتماعی مناسبی نیز بهرهمند خواهند شد. در [[قرآن کریم]] نیز، زن [[مؤمن]]، همتای مرد مؤمن<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا}} «بیگمان خداوند برای مردان و زنان مسلمان و مردان و زنان مؤمن و مردان و زنان فرمانبردار و مردان و زنان راستگفتار و مردان و زنان شکیبا و مردان و زنان فرمانبردار و مردان و زنان بخشنده و مردان و زنان روزهدار و مردان و زنان پاکدامن و مردان و زنانی که خداوند را بسیار یاد میکنند، آمرزش و پاداشی سترگ آماده کرده است» سوره احزاب، آیه ۳۵.</ref> و زنان پاکدامن همکفو مردان پاکدامن<ref>{{متن قرآن|الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}} «پلید زنان برای پلید مردان و پلید مردان برای پلید زنانند و پاک زنان، برای پاک مردان و پاک مردان برای پاک زنانند، آنان از آنچه (شایعه سازان) میگویند برکنارند، آنان آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره نور، آیه ۲۶.</ref> معرفی شده و از [[ولایت]] متقابل آنها بر هم<ref>{{متن قرآن|وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}} «و مردان و زنان مؤمن، دوستان یکدیگرند که به کار شایسته فرمان میدهند و از کار ناشایست باز میدارند و نماز را برپا میدارند و زکات میپردازند و از خداوند و پیامبرش فرمان میبرند، اینانند که خداوند به زودی بر آنان بخشایش میآورد، به راستی خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۷۱.</ref> در راستای تحکیم [[شعائر الهی]] در [[جامعه]] یاد میشود<ref>سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم (تفسیر سمرقندی)، ج۲، ص۷۳.</ref>؛ همچنین [[خداوند]] با وصف [[زنان]] هرزه به [[خبیث]] نیز، آنان را همچون مردان خبیث، زانی و یا [[مشرک]] میداند<ref>{{متن قرآن|الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}} «مرد زناکار جز زن زناکار یا مشرک را به همسری نگیرد و زن زناکار را نیز جز مرد زناکار یا مشرک به همسری نگزیند و این بر مؤمنان حرام شده است» سوره نور، آیه ۳؛ {{متن قرآن|الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}} «پلید زنان برای پلید مردان و پلید مردان برای پلید زنانند و پاک زنان، برای پاک مردان و پاک مردان برای پاک زنانند، آنان از آنچه (شایعه سازان) میگویند برکنارند، آنان آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره نور، آیه ۲۶.</ref> که گویای [[منزلت اجتماعی]] نازل آنان است<ref>طوسی، محمد بن حسن، التبیان، ج۷، ص۴۲۴؛ مدرسی، سید محمد تقی، من هدی القرآن، ج۸، ص۲۹۱.</ref>؛ همچنان که [[روایات]] نیز این گونه [[زنان]] را «[[شرّ]]» و «شِرَارُ النِّسَاء» نامیده و از ویژگیهای آنها، به [[خودآرایی]] در برابر نامحرمان و [[اشتیاق]] جنسی به آنان اشاره میکند <ref>ر.ک: کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۲۵ - ۳۲۶؛ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج٣، ص٣٩٠ – ۳۹١.</ref>؛ در کنار [[دلایل]] یادشده تجارب فردی و [[اجتماعی]] نیز مؤید این است که زنان با [[حفظ]] [[پوشش]] مناسب، به [[احساس]] [[عزت نفس]] و [[احترام]] اجتماعی افزونتری دست مییابند.<ref>[[فتحیه فتاحیزاده|فتاحیزاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحیزاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۳.</ref> | ||
در [[قرآن کریم]] نیز، زن [[مؤمن]]، همتای مرد مؤمن<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا}} «بیگمان خداوند برای مردان و زنان مسلمان و مردان و زنان مؤمن و مردان و زنان فرمانبردار و مردان و زنان راستگفتار و مردان و زنان شکیبا و مردان و زنان فرمانبردار و مردان و زنان بخشنده و مردان و زنان روزهدار و مردان و زنان پاکدامن و مردان و زنانی که خداوند را بسیار یاد میکنند، آمرزش و پاداشی سترگ آماده کرده است» سوره احزاب، آیه ۳۵.</ref> و زنان پاکدامن همکفو مردان پاکدامن<ref>{{متن قرآن|الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}} «پلید زنان برای پلید مردان و پلید مردان برای پلید زنانند و پاک زنان، برای پاک مردان و پاک مردان برای پاک زنانند، آنان از آنچه (شایعه سازان) میگویند برکنارند، آنان آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره نور، آیه ۲۶.</ref> معرفی شده و از [[ولایت]] متقابل آنها بر هم<ref>{{متن قرآن|وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}} «و مردان و زنان مؤمن، دوستان یکدیگرند که به کار شایسته فرمان میدهند و از کار ناشایست باز میدارند و نماز را برپا میدارند و زکات میپردازند و از خداوند و پیامبرش فرمان میبرند، اینانند که خداوند به زودی بر آنان بخشایش میآورد، به راستی خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۷۱.</ref> در راستای تحکیم [[شعائر الهی]] در [[جامعه]] یاد میشود<ref>سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم (تفسیر سمرقندی)، ج۲، ص۷۳.</ref>؛ همچنین [[خداوند]] با وصف [[زنان]] هرزه به [[خبیث]] نیز، آنان را همچون مردان خبیث، زانی و یا [[مشرک]] میداند<ref>{{متن قرآن|الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}} «مرد زناکار جز زن زناکار یا مشرک را به همسری نگیرد و زن زناکار را نیز جز مرد زناکار یا مشرک به همسری نگزیند و این بر مؤمنان حرام شده است» سوره نور، آیه ۳؛ {{متن قرآن|الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ}} «پلید زنان برای پلید مردان و پلید مردان برای پلید زنانند و پاک زنان، برای پاک مردان و پاک مردان برای پاک زنانند، آنان از آنچه (شایعه سازان) میگویند برکنارند، آنان آمرزش و روزی ارجمندی دارند» سوره نور، آیه ۲۶.</ref> که گویای [[منزلت اجتماعی]] نازل آنان است<ref>طوسی، محمد بن حسن، التبیان، ج۷، ص۴۲۴؛ مدرسی، سید محمد تقی، من هدی القرآن، ج۸، ص۲۹۱.</ref>؛ همچنان که [[روایات]] نیز این گونه [[زنان]] را «[[شرّ]]» و «شِرَارُ النِّسَاء» نامیده و از ویژگیهای آنها، به [[خودآرایی]] در برابر نامحرمان و [[اشتیاق]] جنسی به آنان اشاره میکند <ref>ر.ک: کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۲۵ - ۳۲۶؛ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج٣، ص٣٩٠ – ۳۹١.</ref>؛ در کنار [[دلایل]] یادشده تجارب فردی و [[اجتماعی]] نیز مؤید این است که زنان با [[حفظ]] [[پوشش]] مناسب، به [[احساس]] [[عزت نفس]] و [[احترام]] اجتماعی افزونتری دست مییابند.<ref>[[فتحیه فتاحیزاده|فتاحیزاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحیزاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۳.</ref> | |||
==افزایش [[امنیت اجتماعی]] [[زن]]== | ===افزایش [[امنیت اجتماعی]] [[زن]]=== | ||
یکی دیگر از حکمتهای [[تشریع]] [[حجاب]]، با توجه به [[آیه]] ۵۹ [[سوره احزاب]] - پوشش سرتاسری<ref>فراء، یحیی بن زیاد، معانی القرآن، ج۲، ص۳۴۹؛ سورآبادی، عتیق بن محمد، تفسیر سورآبادی، ج۳، ص۱۹۹۵؛ میبدی، رشید الدین، کشف الاسرار و عدة الابرار (تفسیر خواجه عبدالله انصاری)، ج۸، ص۸۹.</ref>، به منظور مصون ماندن زنان از [[آزار]] اجتماعی - افزایش ضریب امنیت اجتماعی آنهاست<ref>امین اصفهانی، سیده نصرت، مخزن العرفان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۲۵۴.</ref>؛ چنان که برابر [[شأن نزول]] این آیه، [[لزوم]] پوشش زنان [[آزاد]] (حُرّه) به منظور بازشناسی ایشان از [[کنیزان]] و مصون ماندن از نگاه افراد هرزهای است که به دنبال کنیزان میافتادند<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۳، ص۵۰۷–۵۰۸.</ref>؛ بر این اساس، منظور از این فراز آیه ۵۹ سوره احزاب: {{متن قرآن|ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیکتر است و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> [[شناسایی]] آنان به عنوان زنان [[حره]]<ref>جصاص، احمد بن علی، احکام القرآن، ج۵، ص۲۴۵.</ref> یا زنان [[عفیف]]<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۳، ص۵۰۸.</ref> و یا هر دو میباشد<ref>امین اصفهانی، سیده نصرت، مخزن العرفان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۲۵۴.</ref>؛ همچنین در پارهای از [[منابع تفسیری]] [[شیعه]] نیز، بدون اشاره به اختصاص [[حکم]] حجاب به زنان حره، به مورد تعرض قرار گرفتن [[زنان]] [[نمازگزار]] پس از [[فراغت]] از [[نماز جماعت]] عشا از سوی افراد [[لاابالی]] اشاره شده است<ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۱۹۶.</ref>؛ چنان که به [[عقیده]] برخی از [[مفسران]]، افراد لاابالی در پی کسانی میروند که نسبت به رفتارهای جنسی [[تمایل]] داشته و ظاهر چنین افرادی، نشان دهنده [[امیال]] درونی آنان است<ref>حسینی شیرازی، سید محمد، تقریب القرآن الی الاذهان، ج۴، ص۳۵۸؛ قرشی، سید علی اکبر، تفسیر احسن الحدیث، ج۸، ص۳۹۳.</ref>. در مقابل این دسته از [[تفسیرها]]، [[فخر رازی]]<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ج۲۵، ص۱۸۳.</ref> و [[عبدالکریم خطیب]]<ref>خطیب، عبدالکریم، التفسیر القرآنی للقرآن، ج۱۱، ص۷۵۱.</ref> با توجه به مفهوم [[آیه]] پیشین، پیرامون [[قذف]] زنان [[مؤمن]]، منظور از ایذا را نیز متهم نمودن آنان به [[خیانت]] دانسته است که از دیگر پیامدهای رعایت نکردن [[حجاب]] به شمار میرود؛ در [[نامه امام]] [[رضا]]{{ع}} به یکی از [[یاران]] خود نیز، دلیل [[حرمت]] نگاه مرد به موی زنان، تهییج قوای جنسی آنان و مفسدهآمیز بودن آن دانسته شده<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، ج۲، ص۵۶۴ - ۵۶۵؛ همو، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۰۴.</ref> که با توجه به [[وجوب]] [[پوشش]] مو از سوی [[زن]] و حرمت نگاه به آن<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۱۱۱.</ref>، به عنوان [[حکمت]] [[تشریع]] حجاب قابل استناد است؛ همان گونه که امروزه فمینیستها نیز - که از جهاتی حجاب را منافی [[آزادی]] زن دانستهاند - تأثیر آن را بر کاهش [[آزار]] جنسی زنان میپذیرند<ref>sec: Abu Odeh، ۲۴۸-۲۵۰.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحیزاده|فتاحیزاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحیزاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۴.</ref> | یکی دیگر از حکمتهای [[تشریع]] [[حجاب]]، با توجه به [[آیه]] ۵۹ [[سوره احزاب]] - پوشش سرتاسری<ref>فراء، یحیی بن زیاد، معانی القرآن، ج۲، ص۳۴۹؛ سورآبادی، عتیق بن محمد، تفسیر سورآبادی، ج۳، ص۱۹۹۵؛ میبدی، رشید الدین، کشف الاسرار و عدة الابرار (تفسیر خواجه عبدالله انصاری)، ج۸، ص۸۹.</ref>، به منظور مصون ماندن زنان از [[آزار]] اجتماعی - افزایش ضریب امنیت اجتماعی آنهاست<ref>امین اصفهانی، سیده نصرت، مخزن العرفان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۲۵۴.</ref>؛ چنان که برابر [[شأن نزول]] این آیه، [[لزوم]] پوشش زنان [[آزاد]] (حُرّه) به منظور بازشناسی ایشان از [[کنیزان]] و مصون ماندن از نگاه افراد هرزهای است که به دنبال کنیزان میافتادند<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۳، ص۵۰۷–۵۰۸.</ref>؛ بر این اساس، منظور از این فراز آیه ۵۹ سوره احزاب: {{متن قرآن|ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها یشان را بر خویش نیک بپوشند؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیکتر است و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> [[شناسایی]] آنان به عنوان زنان [[حره]]<ref>جصاص، احمد بن علی، احکام القرآن، ج۵، ص۲۴۵.</ref> یا زنان [[عفیف]]<ref>مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۳، ص۵۰۸.</ref> و یا هر دو میباشد<ref>امین اصفهانی، سیده نصرت، مخزن العرفان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۲۵۴.</ref>؛ همچنین در پارهای از [[منابع تفسیری]] [[شیعه]] نیز، بدون اشاره به اختصاص [[حکم]] حجاب به زنان حره، به مورد تعرض قرار گرفتن [[زنان]] [[نمازگزار]] پس از [[فراغت]] از [[نماز جماعت]] عشا از سوی افراد [[لاابالی]] اشاره شده است<ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۲، ص۱۹۶.</ref>؛ چنان که به [[عقیده]] برخی از [[مفسران]]، افراد لاابالی در پی کسانی میروند که نسبت به رفتارهای جنسی [[تمایل]] داشته و ظاهر چنین افرادی، نشان دهنده [[امیال]] درونی آنان است<ref>حسینی شیرازی، سید محمد، تقریب القرآن الی الاذهان، ج۴، ص۳۵۸؛ قرشی، سید علی اکبر، تفسیر احسن الحدیث، ج۸، ص۳۹۳.</ref>. در مقابل این دسته از [[تفسیرها]]، [[فخر رازی]]<ref>فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ج۲۵، ص۱۸۳.</ref> و [[عبدالکریم خطیب]]<ref>خطیب، عبدالکریم، التفسیر القرآنی للقرآن، ج۱۱، ص۷۵۱.</ref> با توجه به مفهوم [[آیه]] پیشین، پیرامون [[قذف]] زنان [[مؤمن]]، منظور از ایذا را نیز متهم نمودن آنان به [[خیانت]] دانسته است که از دیگر پیامدهای رعایت نکردن [[حجاب]] به شمار میرود؛ در [[نامه امام]] [[رضا]]{{ع}} به یکی از [[یاران]] خود نیز، دلیل [[حرمت]] نگاه مرد به موی زنان، تهییج قوای جنسی آنان و مفسدهآمیز بودن آن دانسته شده<ref>صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، ج۲، ص۵۶۴ - ۵۶۵؛ همو، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۰۴.</ref> که با توجه به [[وجوب]] [[پوشش]] مو از سوی [[زن]] و حرمت نگاه به آن<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۵، ص۱۱۱.</ref>، به عنوان [[حکمت]] [[تشریع]] حجاب قابل استناد است؛ همان گونه که امروزه فمینیستها نیز - که از جهاتی حجاب را منافی [[آزادی]] زن دانستهاند - تأثیر آن را بر کاهش [[آزار]] جنسی زنان میپذیرند<ref>sec: Abu Odeh، ۲۴۸-۲۵۰.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحیزاده|فتاحیزاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحیزاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۴.</ref> | ||
==[[حفظ]] کانون [[خانواده]]== | ===[[حفظ]] کانون [[خانواده]]=== | ||
حجاب و [[حفظ حدود]] در [[روابط]] زن و مرد، موجب میشود تا ارضای نیاز جنسی و [[عاطفی]] در انحصار خانواده باقی بماند؛ چنان که در آیه ۳۴ [[سوره نساء]]، زنان [[صالح]] به خاطر حفظ کانون خانواده و [[پرهیز]] از هرگونه خیانت - از جمله خیانت ناموسی به [[همسران]] خود - و [[تمکین]] از آنان [[ستایش]] شدهاند<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۷۱.</ref>؛ در عین حال، زنانی نیز هستند که در برابر مردان نامحرم، [[پوشش]] مناسبی نداشته و به [[خانواده]] اهمیت نمیدهند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۲۵ - ۳۲۶؛ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۹۰ – ۳۹۱.</ref>؛ در برخی از [[منابع دینی]]، منظور از [[لباس]] در [[آیه]] ۱۸۷ [[سوره بقره]]، پوشش [[عیبها]] و بازدارندگی از [[طغیان]] [[غرایز]] بیان شده است<ref>سید قطب، قطب بن ابراهیم، فی ظلال القرآن، ج۱، ص۱۷۴.</ref>؛ همچنین کاربرد واژه «احصان» از ماده [[حصن]]، به معنای [[دژ]] و قلعه<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۳، ص۱۱۹.</ref> درباره کسانی است که با [[تشکیل خانواده]]، خود را از [[انحرافات]] جنسی [[محافظت]] نموده<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۲۶۷.</ref> و به نقش ارزنده خانواده در [[جلوگیری از انحراف]] اشاره دارد؛ بیتردید خانواده با [[ابتذال]] [[همسران]]، نقش محوری خود را در تأمین نیازهای جنسی از دست خواهد داد؛ چنان که [[امام علی]]{{ع}} در نامهای به [[امام حسن]]{{ع}}، [[سختگیری]] درباره [[حجاب]] [[زنان]] را مانع [[بدبینی]] و [[بیاعتمادی]] شوهران به همسران و به نفع خانواده بیان نمودهاند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۳۸؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۴۱ – ۴۲.</ref>؛ از این سفارش میتوان دریافت که بیحجابی و [[بیبندوباری]] [[زن]] به بیاعتمادی و تردید شوهر میانجامد؛ از نگاه [[شهید مطهری]]، [[فلسفه]] [[خوشبختی]] [[انسان]] پوشش و [[کامیابی]] جنسی [[مشروع]] از راه [[همسر]] قانونی است؛ در حالی که در رویکرد کامیابی [[آزاد]]، همسر قانونی به لحاظ [[روحی]]، همچون زندانبان به شمار میرود، در نتیجه، کانون خانواده بر [[دشمنی]] و [[نفرت]] پایهگذاری میشود؛ در چنین جامعهای، [[پسران]] از [[ازدواج]] و تشکیل خانواده خودداری نموده و تنها در هنگام [[ضعف]] نیروی [[جوانی]] و برای [[تولید]] [[نسل]] ازدواج میکنند<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۳۷.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحیزاده|فتاحیزاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحیزاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۵.</ref> | حجاب و [[حفظ حدود]] در [[روابط]] زن و مرد، موجب میشود تا ارضای نیاز جنسی و [[عاطفی]] در انحصار خانواده باقی بماند؛ چنان که در آیه ۳۴ [[سوره نساء]]، زنان [[صالح]] به خاطر حفظ کانون خانواده و [[پرهیز]] از هرگونه خیانت - از جمله خیانت ناموسی به [[همسران]] خود - و [[تمکین]] از آنان [[ستایش]] شدهاند<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۷۱.</ref>؛ در عین حال، زنانی نیز هستند که در برابر مردان نامحرم، [[پوشش]] مناسبی نداشته و به [[خانواده]] اهمیت نمیدهند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۲۵ - ۳۲۶؛ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۹۰ – ۳۹۱.</ref>؛ در برخی از [[منابع دینی]]، منظور از [[لباس]] در [[آیه]] ۱۸۷ [[سوره بقره]]، پوشش [[عیبها]] و بازدارندگی از [[طغیان]] [[غرایز]] بیان شده است<ref>سید قطب، قطب بن ابراهیم، فی ظلال القرآن، ج۱، ص۱۷۴.</ref>؛ همچنین کاربرد واژه «احصان» از ماده [[حصن]]، به معنای [[دژ]] و قلعه<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۳، ص۱۱۹.</ref> درباره کسانی است که با [[تشکیل خانواده]]، خود را از [[انحرافات]] جنسی [[محافظت]] نموده<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۲۶۷.</ref> و به نقش ارزنده خانواده در [[جلوگیری از انحراف]] اشاره دارد؛ بیتردید خانواده با [[ابتذال]] [[همسران]]، نقش محوری خود را در تأمین نیازهای جنسی از دست خواهد داد؛ چنان که [[امام علی]]{{ع}} در نامهای به [[امام حسن]]{{ع}}، [[سختگیری]] درباره [[حجاب]] [[زنان]] را مانع [[بدبینی]] و [[بیاعتمادی]] شوهران به همسران و به نفع خانواده بیان نمودهاند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۵، ص۳۳۸؛ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۴۱ – ۴۲.</ref>؛ از این سفارش میتوان دریافت که بیحجابی و [[بیبندوباری]] [[زن]] به بیاعتمادی و تردید شوهر میانجامد؛ از نگاه [[شهید مطهری]]، [[فلسفه]] [[خوشبختی]] [[انسان]] پوشش و [[کامیابی]] جنسی [[مشروع]] از راه [[همسر]] قانونی است؛ در حالی که در رویکرد کامیابی [[آزاد]]، همسر قانونی به لحاظ [[روحی]]، همچون زندانبان به شمار میرود، در نتیجه، کانون خانواده بر [[دشمنی]] و [[نفرت]] پایهگذاری میشود؛ در چنین جامعهای، [[پسران]] از [[ازدواج]] و تشکیل خانواده خودداری نموده و تنها در هنگام [[ضعف]] نیروی [[جوانی]] و برای [[تولید]] [[نسل]] ازدواج میکنند<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۹، ص۴۳۷.</ref>.<ref>[[فتحیه فتاحیزاده|فتاحیزاده]] و [[حسین بستان|بستان]]، [[پوشش زن - فتاحیزاده و بستان (مقاله)|مقاله «پوشش زن»]]، [[دانشنامه فاطمی ج۶ (کتاب)|دانشنامه فاطمی ج۶]] ص ۲۲۵.</ref> | ||