|
|
| خط ۳۲: |
خط ۳۲: |
|
| |
|
| ===[[توحید افعالی]]=== | | ===[[توحید افعالی]]=== |
| مراد از توحید افعالی آن است که در دار تحقق، هیچ فعلی و انفعالی انجام نمیگیرد مگر این که تحت [[سلطنت]] [[حضرت حق]] و به [[مشیت]] و اراده و [[اذن]] او است. پر واضح است که این امر هیچگونه منافاتی با اختیاری بودن [[افعال]] [[انسان]] ندارد؛ زیرا از جمله مقدمات فعل اختیاری، خود [[اختیار]] است که [[خدای تعالی]] [[قدرت]] این اختیار را به انسان تملیک کرده و [[اراده]] و [[مشیت]] او بر فعل اختیاری انسان تعلق گرفته است.
| |
| در زمینه [[توحید افعالی]]، تحلیلهای دیگری وجود دارد که از سوی برخی مکاتب [[فلسفی]] و [[عرفانی]] ارائه شده که به نظر صحیح نمیرسد. از جمله اینکه [[اراده خدای تعالی]] بلکه [[ذات الهی]]، علت تامه همه موجودات از جمله افعال [[انسانها]] است. روشن است که در این صورت، [[بندگان]] در افعال خود مجبور بوده و جایی برای اختیار وجود نخواهد داشت. از سوی دیگر بنابر [[وحدت وجود]] و موجود نیز، چون غیریتی در کار نیست، نسبت فعل به انسان نسبتی مجازی است و [[جبر و تفویض]] موضوعاً منتفی است. [[لاهیجی]] در شرح گلشن [[راز]] در بیان [[مراتب توحید]] [[شهودی]] که یکی از آنها توحید افعالی است، مینویسد:
| |
| آنکه [[حضرت حق]] به [[تجلی افعالی]] بر سالک متجلی شود و سالک صاحب تجلی، جمیع افعال و اشیا را در افعال [[حق]] فانی یابد و در هیچ مرتبه هیچ شیئی را غیر از [[حق متعال]] فاعل نبیند و غیر از او مؤثر نشناسد<ref>لاهیجی، محمد، شرح گلشن راز، ص۲۶۸.</ref>.<ref>[[سید جعفر سیدان|سیدان، سید جعفر]]، [[توحید - سیدان (مقاله)| مقاله «توحید - سیدان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۵۱.</ref>.
| |
|
| |
|
| ===[[توحید عبادی]]=== | | ===[[توحید عبادی]]=== |
