امام مهدی از دیدگاه اهل سنت: تفاوت میان نسخه‌ها

برخی تصور می‌کنند که [[اعتقاد به مهدی]] [[منتظر]] {{ع}} ویژه [[شیعیان]] است در حالی که اصل این [[عقیده]] از نظر [[اهل سنت]]، با [[شیعه]] همسان بوده و بین این دو [[فرقه]] از حیث بشارت‌های [[پیامبر]] {{صل}} راجع به [[ظهور]] آن حضرت و مأموریت جهانی وی و درباره شخصیت برجسته و [[نفوس]] آن بزرگوار و حتی [[نشانه‌های ظهور]] و ویژگی‌های [[انقلاب]] او، تفاوتی وجود ندارد. تنها تفاوتی که وجود دارد این است که اغلب دانشمندان [[اهل سنت]] می‌گویند: حضرت هنوز متولد نشده و غایب نیست، بلکه به زودی متولد خواهد شد و به آن‌چه [[پیامبر]] {{صل}} [[بشارت]] داده جامه عمل می‌پوشاند و عدّه کمی از آنان در مورد ولادت و [[غیبت]] او، با [[شیعه]] هم‌عقیده‌اند<ref>عصر ظهور، علی کورانی، ص ۳۹۱.</ref>. آنچه از مجموع منابع تاریخی و حدیثی [[اهل سنت]] استفاده می‌شود این است که مسأله [[ظهور]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} مورد اتفاق و [[اجماع]] [[مسلمین]] است. مؤلف کتاب "الإمام المهدی" استاد علی محمد علی دخیل، اسامی ٢٠٥ نفر از بزرگان [[اهل سنت]] را در کتاب خود آورده، به این ترتیب که تعداد سی نفر از آنها مستقلا درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} کتاب نوشته‌اند و سی و یک نفر دیگر فصلی را در کتاب‌های خود به [[روایات]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} اختصاص داده‌اند و ١٤٤ نفرشان به تناسب‌های مختلف، [[روایات]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را در کتاب‌های خود آورده‌اند<ref>آخرین امید، داوود الهامی، ص ۲۲۳.</ref>. حتی این [[اعتقاد]] در معروف‌ترین و معتبرترین کتب روایی [[اهل سنت]]، یعنی "[[صحاح]] ستّه"<ref>صحاح سته عبارتند از: صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ابن داوود، سنن ترمذی، سنن نسایی و سنن ابن ماجه.</ref> آمده است.

این محدثان نامی [[اهل سنت]]، [[روایات]] مربوط‍‌ به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را از: [[عمر بن خطاب]]، [[عبدالله بن مسعود]]، [[عبدالله بن عباس]]، ثوبان، [[جابر بن عبدالله انصاری]]، [[جابر بن سمره]]، [[عبدالله بن عمر]]، [[عبدالله بن عمرو بن عاص]]، [[انس بن مالک]]، [[ابو سعید خدری]]، [[ام سلمه]] و غیر این‌ها [[نقل]] کرده‌اند<ref>ظهور حضرت مهدی {{ع}} از دیدگاه اسلام، مذاهب و ملل جهان، هاشمی شهیدی، ص ۷۱.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۱۴۴.</ref>

[[اندیشه]] [[ظهور]] [[امام مهدی|مهدی موعود]] {{ع}} ـ بر خلاف پندار برخی ـ نه فقط ویژه [[شیعه]] نیست؛ بلکه بخش مهمّی از باورهای اسلامی به شمار می‌‏آید که بر پایه بشارت‌‏های [[پیامبر خاتم|پیامبر گرامی اسلام]] {{صل}}، میان همه گروه‏‌ها و مذاهب اسلامی شکل گرفته است. در حوزه [[اعتقادات]] اسلامی، کمتر موضوعی را می‌‏توان یافت که تا این اندازه به آن اهمیت داده شده باشد، از این‌‏رو در اصل [[اعتقاد]] به [[ظهور]] [[امام مهدی|مهدی موعود]] {{ع}}، نوعی [[اتفاق نظر]] و [[وحدت]] [[فکر]]، شکل گرفته است.

در مراجعه به منابع [[اهل سنت]] به روشنی به دست می‌‏آید در بسیاری از آن‏ها ـ با وجود برخی تحریفاتی که به‌ویژه در دهه‌‏های اخیر در [[روایات]] مربوط به [[اهل بیت]] [[پیامبر]] {{صل}} در این منابع صورت گرفته است ـ [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، در کانون توجه قرار گرفته است؛ به گونه‌‏ای که در بیشتر این کتاب‏‌ها، از اوصاف و زندگی [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، [[نشانه‌‏های ظهور]]، محل [[ظهور]] و [[بیعت]]، شمار [[یاران]] و دیگر موضوعات [[سخن]] به میان آمده است. این بدان گونه است که برخی از کسانی که به نوعی در بحث‏‌های [[مهدویت]] [[تردید]] کرده‌‏اند، درباره اساس آن، چنین گفته‏اند: مشهور میان [[مسلمانان]] در طول [[تاریخ]]، این است که در [[آخر الزمان]]، مردی از [[اهل بیت]] {{عم}} [[ظهور]] کرده، [[عدالت]] را آشکار می‌‏کند. [[مسلمانان]] از او [[پیروی]] می‌‏کنند و او بر کشورهای اسلامی چیره می‏‌شود. نام او [[امام مهدی|مهدی]] است<ref>ر.ک: عبد الرحمن ابن خلدون، مقدمة العبر، ص ۲۴۵.</ref>. البته عده کم‌‏شماری، از پذیرفتن اصل "[[مهدویت]]" سر باز زده، با دلایلی سست و واهی، به [[انکار]] آن پرداخته و آن را فکری [[شیعی]] معرفی کرده‌‏اند.

اگرچه [[عقیده]] به وجود [[مهدی موعود]] در بین شیعۀ [[امامیه]]، موج بیشتری دارد و شاید [[روایات]] وارده در این موضوع بالغ بر هزار [[حدیث]] باشد؛ امّا بعضی از پژوهندگان مسائل [[اسلامی]]، تعداد روایاتی را که از طرق [[اهل تسنن]] در این زمینه وارد شده، دویست [[حدیث]] تخمین زده‏‌اند، هرچند خفقان عمومی در دوران [[بنی امیه]] و [[بنی عباس]] و دست‌های مقتدر و مرموز [[سیاست]] وقت و تعصّبات شدید مذهبی اجازه نمی‏‌‏داد [[اخبار]] مربوط به [[ولایت]] و [[امامت]] مورد [[مذاکره]] و ثبت و ضبط قرار گیرد ولی باز هم کتاب‌‌های اصلی [[اهل سنت]] از [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی]] {{ع}} خالی نیست<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص۲۶؛ [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۰.</ref> و عالمان اهل سنت به این مقدار که در کتاب‌های گوناگون خود، حدیث‌های مربوط به [[امام مهدی]] {{ع}} را بیاورند و سندهای آن حدیث‌ها را ضبط کنند و مسائل و سخنانی در این‌‌باره بنگارند بسنده نکرده‌‌اند، بلکه همانند عالمان شیعه چند عدد کتاب‌هایی ویژۀ [[حضرت مهدی]] {{ع}} و احوال او تألیف کرده‌اند<ref>ر.ک: [[محترم شکریان|شکریان، محترم]]، [[مهدویت از دیدگاه استاد شهید مرتضی مطهری (مقاله)|مهدویت از دیدگاه استاد شهید مرتضی مطهری]].</ref>.

# [[ابن حجر هیثمی]] [[شافعی]] می‌‌گوید: «[[عمر]] او پس از درگذشت پدرش، پنج سال بود، [[خدا]] در همین سنین به او حکمت ربانی را عطا کرد او را [[قائم]] [[منتظر]] گویند. خبرهای متوا‌تره رسیده است که [[مهدی]] از این [[امت]] است و [[عیسی]] {{ع}} از [[آسمان]] فرود خواهد آمد و پشت سر [[مهدی]] [[نماز]] خواهد خواند»<ref>الهیثمی الشافعی، ابن حجر، المهدی الموعود، ج ۱، ص ۲۰۰.</ref>.

# عماد الدین [[ابن کثیر دمشقی]] نیز می‌‌گوید: مقصود از [[پرچم‌های سیاه]] که در روایت‌های [[مهدی]] ذکر شده پرچم‌های سیاهی نیست که [[ابو مسلم]] [[خراسانی]] برافراشت و [[دولت]] [[بنی امیه]] را ساقط کرد بلکه مقصود، پرچم‌های سیاهی است که [[یاران مهدی]] خواهند افراشت»<ref>الهیثمی الشافعی، ابن حجر، المهدی الموعود، ج ۲، ص ۷۲.</ref>.

# و یا [[ابن ابی الحدید]] مدائنی می‌‌گوید: «میان همه فرقه‌های [[مسلمین]] اتفاق قطعی است که [[عمر]] [[دنیا]] و [[احکام]] [[تکالیف]] پایان نمی‌پذیرد مگر پس از ظهور [[مهدی]] {{ع}}<ref>ابن ابی الحدید المعتزلی، شرح نهج البلاغة، ج ۲، ص ۵۳۵.</ref>.

# '''المصنف'''، اثر [[ابوبکر عبد الرزاق بن همام صنعانی]]، وی در این کتاب فصلی را با عنوان "باب المهدی" سامان داده و در آن بیش از ده [[حدیث]] [[نقل]] کرده است. وی پس از این باب، با عنوان باب "[[اشراط الساعه]]" به برخی موضوعات دیگر اشاره کرده است. این اثر، از نخستین کتاب‌‏های [[اهل سنت]] است که [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را به شکلی منظم، گرد آورده است.

# '''المصنف فی الاحادیث و الآثار'''، اثر [[حافظ عبد اللّه بن محمد بن ابی شیبه کوفی]]؛ وی در فصل ۳۷ این کتاب، بخشی را با عنوان "الفتن" قرار داده است. در این بخش، احادیثی را در رابطه با [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} و مباحث مربوط به او ذکر کرده است. از موضوعاتی که در این [[روایات]] مورد اشاره قرار گرفته است، می‌‏توان به ویژگی‏‌های نسبی و [[اخلاقی]] [[امام مهدی]] {{ع}}، مدت [[حکومت]] و [[عمر]] آن حضرت، شرایط پیش از ظهور، نشانه‌‏های [[ظهور]] و ویژگی‏‌های دوران ظهور ایشان اشاره کرد.

# '''[[سنن ابن ماجه]]'''، اثر [[محمّد بن یزید ابو عبد اللّه قزوینی]]؛ وی که از حدیث‌‏شناسان و محدثان معروف و زبردست [[اهل سنت]] بوده و سنن وی در زمره [[صحاح]] شش‌گانه قرار گرفته است، در کتاب الفتن این مجموعه، بخشی را به بیان [[احادیث]] [[مهدی]] با عنوان "باب خروج المهدی" اختصاص داده است. نسب [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، شرایط پیش از ظهور، زمینه‌‏سازان [[ظهور]]، [[یاران]] وی، مدت [[حکومت]] او و سرانجام ویژگی‌‏های اقتصادی‏ و اجتماعی [[حکومت]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، از جمله موضوعات این [[روایات]] است. نکته قابل ‏توجه این‏که در شش [[حدیث]] از مجموع هفت [[حدیث]]، به نام [[امام مهدی]] {{ع}} تصریح شده است.

# '''[[سنن ابو داوود]]'''، اثر [[سلیمان بن اشعث ابو داوود سجستانی]]؛ وی در این مجموعه بخشی را با عنوان "کتاب المهدی"<ref> سلیمان ابن الاشعث، سنن ابی داوود، ص ۷۱۲</ref> به صورت مستقل ذکر کرده است. برخی موضوعاتی که در [[روایات]] این مجموعه، مورد اشاره قرار گرفته است، عبارت‌اند از: [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} از [[اهل بیت]] [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} است، ویژگی‌‏های نسبی وی، ویژگی‏‌های جسمی او، شرایط پیش از ظهور، حتمی بودن [[ظهور]]، اوضاع اجتماعی ـ اقتصادی عصر ظهور و سرانجام [[جهان]] پس از [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}. [[احادیث]] سنن ابو [[داوود]] یکی از منابع قابل ‏ملاحظه، درباره "[[مهدویت]]" نزد [[اهل سنت]] است.

# '''[[الجامع الصحیح]]'''، از [[صحاح]] ششگانه [[اهل سنت]]، اثر [[محمّد بن عیسی ابو عیسی ترمذی سلمی]]؛ وی در فصل "ما جاء فی المهدی"، سه [[حدیث]] به [[نقل]] از [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} آورده است. در دو [[حدیث]] اول، به نام [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} تصریحی نشده و صرفا مسأله [[منجی]] و حتمی بودن [[حاکمیت]] شخصی از [[اهل بیت]] {{عم}} و هم‏نام [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} بیان شده است. [[ترمذی]] درباره [[حدیث]] اول گفته است: "هذا [[حدیث]] [[حسن]] صحیح" و درباره [[حدیث]] سوم گفته است: "هذا [[حدیث]] [[حسن]]". هرچند در این مجموعه حدیثی، شمار حدیث‌‏های مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، بسیار اندک است، با توجه به اسناد خوب آن‏ها، این [[احادیث]] مهم و قابل‏ توجه دارای اطلاعات جامعی درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} هستند.

# '''[[المستدرک علی الصحیحین]]؛''' اثر [[محمد بن عبد اللّه، ابو عبد اللّه حاکم نیشابوری]]؛ وی [[احادیث]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} را در فصلی ویژه، در کتاب الفتن و الملاحم و در برخی قسمت‌‏های دیگر به صورت پراکنده ذکر کرده است. وی در این [[احادیث]]، به برخی موضوعات مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} ـ اعم از نسب، ویژگی‏‌های‏ جسمانی، شرایط پیش از ظهور، اصل [[ظهور]] و مسائل مختلف دیگر ـ پرداخته است.

# '''[[کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال]]'''، اثر [[علاء الدین علی المتقی بن حسام الدین هندی]]؛ این جامع حدیثی، از معروف‏‌ترین مجموعه‏‌های حدیثی موجود [[اهل سنت]] است. نگارنده این اثر ـ که تألیفی مستقل درباره [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} به نام البرهان فی علامات [[مهدی]] الآخر الزمان دارد ـ در مجموعه حدیثی کنز العمال افزون بر [[روایات]] پراکنده<ref> وی در بخشی با عنوان«جامع الاشراط الکبری» ده‏ها روایت دیگر را در موضوعات مهدویّت ذکر کرده است</ref>، فصلی را با عنوان "خروج المهدی" گشوده و در آن ده‏‌ها [[حدیث]] را از منابع مختلف [[نقل]] کرده است. در این مجموعه، زوایای گوناگون [[مهدویت]]، از جمله شرایط [[پیش از ظهور]]، [[یاوران]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} در دوران [[حکومت]]، رخدادهای عصر ظهور، شرایط اقتصادی در آن زمان و ویژگی‌‏های جسمی آن حضرت، بیان شده است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگ‌نامه مهدویت (کتاب)|فرهنگ‌نامه مهدویت]]، ص۹۴ ـ ۱۰۰.</ref>.

دانشمندان [[اهل سنت]] ـ همانند [[عالمان]] [[شیعه]] - فقط به [[نقل]] [[روایات]] [[مهدویت]] در کتاب‏‌های مختلف بسنده نکرده، کتاب‌‏هایی چند، ویژه موضوعات مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} تألیف کرده‌‏اند. برخی از این آثار بدین قرار است:

نکته قابل‏ توجه درباره [[روایات]] مربوط به [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}} در منابع [[اهل سنت]]، این است که بزرگان فراوانی از ایشان، از جمله: [[ترمذی]]<ref>سنن ترمذی، ح ۲۲۳۲.</ref>، [[حاکم نیشابوری]]<ref>مستدرک حاکم، ج ۴، ص ۴۲۹ و ۴۶۵ و ۵۵۳ و ۵۵۸.</ref>، [[بیهقی]]<ref>الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد، ص ۱۲۷.</ref>، [[قرطبی مالکی]]<ref>کتاب التذکرة، ص ۷۰۴.</ref>، به صحت آن‏ها تصریح کرده‏‌اند<ref>ر.ک: سید ثامر هاشم العمیدی، مهدی منتظر علیه السّلام در اندیشه اسلامی، ص۵۴- ۶۰.</ref>

# [[عبد الله]] از [[پیغمبر]] {{صل}} [[روایت]] نموده که فرمودند: «[[دنیا]] سپری نخواهد شد تا اینکه‌ مردی از [[اهل بیت]] من که نامش نام من است بر [[عرب]] [[حکومت]] کند»<ref>{{عربی|عن عبد الله قال، قال رسول الله {{صل}}: «لا تذهب الدنیا حتی یملک العرب رجل من اهل بیتی یواطی اسمه اسمی}}؛ صحیح ترمذی، ج ۹، باب ما جاء فی المهدی، ص ۷۴؛ شیخ سلیمان، ینابیع المودة، ج ۲، ص۱۸۰، شافعی، محمد بن یوسف، البیان فی اخبار صاحب الزمان، ص ۵۷؛ نور الابصار، ص ۱۷۱؛ مشکوة المصابیح، ص ۳۷۰.</ref>.<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص۲۶؛ [[علی رضا رجالی تهرانی|رجالی تهرانی، علی رضا]]، [[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۰.</ref>

# [[ام سلمه]] می‌گوید از [[رسول خدا]] شنیدم که ‌فرمودند: «[[مهدی موعود]] از [[عترت]] من و [[اولاد فاطمه]] است»<ref>ام سلمة قالت سمعت رسول الله {{صل}} یقول: {{عربی|المهدی من عترتی من ولد فاطمة}}؛ صحیح ابی داوود، کتاب المهدی، ج ۲، ص ۲۰۷؛ ابو داوود در این باب ۱۱ حدیث نقل کرده است؛ صحیح ابن ماجه باب خروج المهدی، ج ۲، ص ۵۱۹؛ الصواعق، ص ۱۶۱؛ البیان، ص ۶۴؛ خطیب، محمد بن عبد الله، مشکوة المصابیح، ص ۳۷۰.</ref>.<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[دادگستر جهان (کتاب)|دادگستر جهان]]، ص۲۶.</ref>