امام مهدی از دیدگاه اهل سنت

از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
پرش به ناوبری پرش به جستجو

متن این جستار آزمایشی است، امید می رود در آینده نه چندان دور آماده شود.

این مدخل مرتبط با مباحث پیرامون امام مهدی(ع) است. "امام مهدی" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:
در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل امام مهدی (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

کتاب‏‌های عمومی‏

  1. المصنف، اثر ابو بکر عبد الرزاق بن همام صنعانی، وی در این کتاب فصلی را با عنوان "باب المهدی" سامان داده و در آن بیش از ده حدیث نقل کرده است. وی پس از این باب، با عنوان باب "اشراط الساعه" به برخی موضوعات دیگر اشاره کرده است. این اثر، از نخستین کتاب‌‏های اهل سنت است که احادیث مربوط به حضرت مهدی(ع) را به شکلی منظم، گرد آورده است.
  2. کتاب الفتن، اثر حافظ ابو عبد اللّه نعیم بن حماد المروزی؛ وی در این کتاب، احادیث فراوانی درباره حضرت مهدی(ع)، ویژگی‌‏ها و حوادث عصر او روایت کرده است.
  3. المصنف فی الاحادیث و الآثار، اثر حافظ عبد اللّه بن محمد بن ابی شیبه کوفی؛ وی در فصل ۳۷ این کتاب، بخشی را با عنوان "الفتن" قرار داده است. در این بخش، احادیثی را در رابطه با حضرت مهدی(ع) و مباحث مربوط به او ذکر کرده است. از موضوعاتی که در این روایات مورد اشاره قرار گرفته است، می‌‏توان به ویژگی‏‌های نسبی و اخلاقی [[امام مهدی|مهدی(ع)، مدت حکومت و عمر آن حضرت، شرایط پیش از ظهور، نشانه‌‏های ظهور و ویژگی‏‌های دوران ظهور ایشان اشاره کرد.
  4. مسند، اثر احمد بن حنبل ابو عبد اللّه شیبانی؛ وی که از پیشوایان چهارگانه اهل سنت است، در کتاب خود احادیث پرشماری درباره حضرت مهدی(ع) یاد کرده است[۲]. میان کتاب‌‏های نخستین حدیثی، مسند احمد بیشترین حدیث را در این موضوع ذکر کرده است.
  5. سنن ابن ماجه، اثر محمّد بن یزید ابو عبد اللّه قزوینی؛ وی که از حدیث‌‏شناسان و محدثان معروف و زبردست اهل سنت بوده و سنن وی در زمره صحاح شش‌گانه قرار گرفته است، در کتاب الفتن این مجموعه، بخشی را به بیان احادیث مهدی با عنوان "باب خروج المهدی" اختصاص داده است. نسب حضرت مهدی(ع)، شرایط پیش از ظهور، زمینه‌‏سازان ظهور، یاران وی، مدت حکومت او و سرانجام ویژگی‌‏های اقتصادی‏ و اجتماعی حکومت حضرت مهدی(ع)، از جمله موضوعات این روایات است. نکته قابل ‏توجه این‏که در شش حدیث از مجموع هفت حدیث، به نام امام مهدی(ع) تصریح شده است.
  6. سنن ابو داود، اثر سلیمان بن اشعث ابو داود سجستانی؛ وی در این مجموعه بخشی را با عنوان "کتاب المهدی"[۳] به صورت مستقل ذکر کرده است. برخی موضوعاتی که در روایات این مجموعه، مورد اشاره قرار گرفته است، عبارتند از: حضرت مهدی(ع) از اهل بیت رسول خدا(ص) است، ویژگی‌‏های نسبی وی، ویژگی‏‌های جسمی او، شرایط پیش از ظهور، حتمی بودن ظهور، اوضاع اجتماعی- اقتصادی عصر ظهور و سرانجام جهان پس از حضرت مهدی(ع). احادیث سنن ابو داود یکی از منابع قابل ‏ملاحظه، درباره "مهدویت" نزد اهل سنت است.
  7. الجامع الصحیح، از صحاح ششگانه اهل سنت، اثر محمّد بن عیسی ابو عیسی ترمذی سلمی؛ وی در فصل "ما جاء فی المهدی"، سه حدیث به نقل از رسول خدا(ص) آورده است. در دو حدیث اول، به نام حضرت مهدی(ع) تصریحی نشده و صرفا مسأله منجی و حتمی بودن حاکمیت شخصی از اهل بیت(ع) و هم‏نام رسول خدا(ص) بیان شده است. ترمذی درباره حدیث اول گفته است: "هذا حدیث حسن صحیح" و درباره حدیث سوم گفته است: "هذا حدیث حسن". هرچند در این مجموعه حدیثی، شمار حدیث‌‏های مربوط به حضرت مهدی(ع)، بسیار اندک است، با توجه به اسناد خوب آن‏ها، این احادیث مهم و قابل‏ توجه دارای اطلاعات جامعی درباره حضرت مهدی(ع) می‏‌باشند.
  8. المستدرک علی الصحیحین؛ اثر محمد بن عبد اللّه، ابو عبد اللّه حاکم نیشابوری؛ وی احادیث مربوط به حضرت مهدی(ع) را در فصلی ویژه، در کتاب الفتن و الملاحم و در برخی قسمت‌‏های دیگر به صورت پراکنده ذکر کرده است. وی در این احادیث، به برخی موضوعات مربوط به حضرت مهدی(ع) - اعم از نسب، ویژگی‏‌های‏ جسمانی، شرایط پیش از ظهور، اصل ظهور و مسائل مختلف دیگر - پرداخته است.
  9. کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، اثر علاء الدین علی المتقی بن حسام الدین هندی؛ این جامع حدیثی، از معروف‏‌ترین مجموعه‏‌های حدیثی موجود اهل سنت است. نگارنده این اثر- که تألیفی مستقل درباره حضرت مهدی(ع) به نام البرهان فی علامات مهدی الآخر الزمان دارد- در مجموعه حدیثی کنز العمال افزون بر روایات پراکنده[۴]، فصلی را با عنوان "خروج المهدی" گشوده و در آن ده‏‌ها حدیث را از منابع مختلف نقل کرده است. در این مجموعه، زوایای گوناگون مهدویت، از جمله شرایط پیش از ظهور، یاوران حضرت مهدی(ع) در دوران حکومت، رخدادهای عصر ظهور، شرایط اقتصادی در آن زمان و ویژگی‌‏های جسمی آن حضرت، بیان شده است[۵].

کتاب‏‌های ویژه حدیثی مهدویت‏

  1. اربعون حدیث، اثر ابو نعیم اصفهانی؛ کتاب اربعون حدیث اکنون در دسترس نیست؛ ولی محقق اربلی در کتاب کشف الغمة فی المعرفة الائمة آن را آورده است[۶].
  2. البیان فی اخبار صاحب الزمان(ع)؛ اثر ابو عبد اللّه محمّد کنجی شافعی؛ او مجموع هفتاد حدیث را در ۲۵ باب منظم کرده و حتی به بعضی از جزئیات مربوط به حضرت مهدی(ع) نیز اشاره کرده است.
  3. عقد الدرر فی اخبار المنتظر؛ نگارش یوسف بن یحیی بن علی بن عبد العزیز مقدسی شافعی؛ این کتاب، به لحاظ جامع بودن و گستردگی، در نوع خود کم‏نظیر و منبع مهمی برای کتاب‏های پس از آن بوده است.
  4. العرف الوردی فی الاخبار المهدی، اثر جلال الدین عبد الرحمان بن ابی بکر سیوطی؛ وی احادیث مربوط به حضرت مهدی(ع) را در این کتاب به شکلی گسترده جمع‏‌آوری کرده است. این کتاب ضمن مجموعه رساله‏‌هایی به نام الرسائل العشر در مجموعه‏‌ای بزرگ‏تر با عنوان الحاوی للفتاوی به چاپ رسیده است. وی در ابتدای این رساله می‏‌نویسد: این، بخشی است که احادیث و آثار وارد شده راجع به حضرت مهدی(ع) را در آن جمع کردم و چهل حدیثی که حافظ ابو نعیم آن‏ها را ذکر کرده است، به صورت خلاصه آوردم و آنچه او نیاورده است بر آن افزودم و به صورت "ک" آن را رمزگذاری کردم[۷]. مجموع احادیثی که در این کتاب جمع ‏آوری شده- چه آنچه از ابو نعیم آورده و چه آنچه خودش بر آن افزوده- بالغ بر دویست حدیث است.
  5. البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان، اثر علاء الدین علی بن حسام، الدین مشهور به متقی هندی؛ این کتاب، از کتاب‏‌های حدیثی درباره حضرت مهدی(ع) است که بیش از ۲۷۰ حدیث را در برگرفته است.

اهل سنت و امام مهدی در موعودنامه

پرسش‌های وابسته

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

Icon4.png با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید:  

  1. ر. ک: عبد الرحمن ابن خلدون، مقدمة العبر، ص ۲۴۵
  2. این کتاب که از گسترده‏ترین جوامع حدیثی کهن اهل سنّت است، در چاپ جدید، در پنجاه مجلد به چاپ رسیده است
  3. سلیمان ابن الاشعث، سنن ابی داود، ص ۷۱۲
  4. وی در بخشی با عنوان« جامع الاشراط الکبری» ده‏ها روایت دیگر را در موضوعات مهدویّت ذکر کرده است
  5. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۹۴ - ۱۰۰.
  6. علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ج ۳، ص ۲۵۵
  7. سیوطی، الحاوی للفتاوی، ص ۶۹
  8. سنن ترمذی، ح ۲۲۳۲
  9. مستدرک حاکم، ج ۴، ص ۴۲۹ و ۴۶۵ و ۵۵۳ و ۵۵۸
  10. الاعتقاد و الهدایة الی سبیل الرشاد، ص ۱۲۷
  11. کتاب التذکرة، ص ۷۰۴
  12. ر.ک: سید ثامر هاشم العمیدی، مهدی منتظر علیه السّلام در اندیشه اسلامی، ص ۵۴- ۶۰
  13. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۹۴ - ۱۰۰.
  14. سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۹۴ - ۱۰۰.
  15. عصر ظهور، علی کورانی، ص ۳۹۱.
  16. آخرین امید، داود الهامی، ص ۲۲۳.
  17. صحاح سته عبارتند از: صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ابن داود، سنن ترمذی، سنن نسایی و سنن ابن ماجه.
  18. ظهور حضرت مهدی (ع) از دیدگاه اسلام، مذاهب و ملل جهان، هاشمی شهیدی، ص ۷۱.
  19. تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه، ص۱۴۴.