امام حسن مجتبی در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←آیات مرتبط با امام حسن مجتبی {{ع}}
| خط ۱۳۴: | خط ۱۳۴: | ||
== [[آیات]] مرتبط با امام حسن مجتبی {{ع}} == | == [[آیات]] مرتبط با امام حسن مجتبی {{ع}} == | ||
چند دسته از [[آیات قرآن]] با [[امام حسن]] {{ع}} | چند دسته از [[آیات قرآن]] با [[امام حسن]] {{ع}} ارتباط مییابند: | ||
# آیاتی که دامنه شمول آنها [[اهل بیت]] {{عم}} است و به همین مناسبت، [[امام حسن]] {{ع}} را نیز در بر میگیرند؛ مانند [[آیه تطهیر]]: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> که به [[حدیث کساء]] ربط مییابد و بر پایه [[روایات]] بسیاری، درباره ۵ تن فرود آمده است که [[امام حسن]] {{ع}} نیز در شمار آنان است<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج۹، ص۳۱۳۱؛ التبیان، ج۸، ص۳۳۹؛ الدرالمنثور، ج۵، ص۱۹۸.</ref>. حضرت با استناد به این [[آیه]]، خود را از [[اهل بیت]] میخواند<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۲۷۹.</ref>. همچنین [[آیه]] {{متن قرآن|فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}<ref>«آنگاه آدم از پروردگارش کلماتی فرا گرفت و (پروردگار) از او در گذشت که او بسیار توبهپذیر بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۳۷.</ref> بر پایه [[روایات]]، [[حضرت آدم]] با [[توسل]] به نام و [[حق اهل بیت]] {{عم}} از جمله [[امام حسن]] {{ع}} [[توبه]] کرد. [[کتابهای تفسیری]] [[شیعه]]، ذیل این [[آیه]] به این [[روایات]] اشاره کردهاند<ref>نک: مجمع البیان، ج۱، ص۲۰۰؛ تأویل الآیات الظاهره، ص۵۲؛ الصافی، ج۱، ص۱۲۰-۱۲۱.</ref>؛ اما کتابها و [[احادیث]] [[تفسیری]] [[اهل سنت]] به ندرت این [[آیه]] را با [[اهل بیت]] {{عم}} پیوند زدهاند. [[سیوطی]] در الدرالمنثور روایتی در این زمینه آورده است<ref>الدرالمنثور، ج۱، ص۶۱.</ref>. | # آیاتی که دامنه شمول آنها [[اهل بیت]] {{عم}} است و به همین مناسبت، [[امام حسن]] {{ع}} را نیز در بر میگیرند؛ مانند [[آیه تطهیر]]: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> که به [[حدیث کساء]] ربط مییابد و بر پایه [[روایات]] بسیاری، درباره ۵ تن فرود آمده است که [[امام حسن]] {{ع}} نیز در شمار آنان است<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج۹، ص۳۱۳۱؛ التبیان، ج۸، ص۳۳۹؛ الدرالمنثور، ج۵، ص۱۹۸.</ref>. حضرت با استناد به این [[آیه]]، خود را از [[اهل بیت]] میخواند<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۲۷۹.</ref>. همچنین [[آیه]] {{متن قرآن|فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}<ref>«آنگاه آدم از پروردگارش کلماتی فرا گرفت و (پروردگار) از او در گذشت که او بسیار توبهپذیر بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۳۷.</ref> بر پایه [[روایات]]، [[حضرت آدم]] با [[توسل]] به نام و [[حق اهل بیت]] {{عم}} از جمله [[امام حسن]] {{ع}} [[توبه]] کرد. [[کتابهای تفسیری]] [[شیعه]]، ذیل این [[آیه]] به این [[روایات]] اشاره کردهاند<ref>نک: مجمع البیان، ج۱، ص۲۰۰؛ تأویل الآیات الظاهره، ص۵۲؛ الصافی، ج۱، ص۱۲۰-۱۲۱.</ref>؛ اما کتابها و [[احادیث]] [[تفسیری]] [[اهل سنت]] به ندرت این [[آیه]] را با [[اهل بیت]] {{عم}} پیوند زدهاند. [[سیوطی]] در الدرالمنثور روایتی در این زمینه آورده است<ref>الدرالمنثور، ج۱، ص۶۱.</ref>. | ||
# آیاتی که درباره [[امام علی]]، [[فاطمه]] و دو فرزندشان {{عم}} هستند؛ مانند [[آیات]] نخستین [[سوره انسان]]: {{متن قرآن|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا}}<ref>«و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر میدهند» سوره انسان، آیه ۸.</ref> در پی [[بیماری]] [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}} [[والدین]] آن دو بزرگوار برای بهبودی [[فرزندان]] [[روزه]] [[نذر]] میکنند و پس از بهبودی، هنگام ادای [[نذر]]، [[روزهداری]] آنان با [[ایثار]] و [[فداکاری]] در [[بخشش]] [[غذا]] به [[مسکین]]، [[یتیم]] و [[اسیر]] آمیخته میشود. [[شیخ طوسی]] [[نزول]] این [[آیه]] را به [[روایت]] [[شیعه]] و [[سنّی]] درباره [[امام علی]]، [[فاطمه]] [[زهرا]] و [[حسنین]] {{عم}} دانسته است<ref>التبیان، ج۱۰، ص۲۱۱.</ref>؛ اما در [[کتابهای تفسیری]] [[اهل سنت]]، کمتر این [[آیات]] با [[اهل بیت]] {{عم}} پیوند خوردهاند. در میان [[تفاسیر]] کهن [[اهل سنت]]<ref>الکشاف، ج۴، ص۶۷۰؛ تفسیر ثعلبی، ج۱۰، ص۹۸.</ref>، این [[آیات]] را درباره [[اهل بیت]] {{عم}} دانسته و روایاتی همچون کتب [[شیعی]] درج کردهاند. برخی [[مفسران]] دیگر [[اهل سنت]] به تردید، [[آیه]] را درباره [[اقدام]] ابو دحداح [[انصاری]] یا [[امام علی]] {{ع}} دانستهاند<ref>تفسیر مقاتل، ج۴، ص۵۲۵؛ زاد المسیر، ج۴، ص۳۷۷؛ تفسیر بغوی، ج۵، ص۱۹۱.</ref>. کتابهای [[اهل سنت]] که در موضوع زندگانی [[ائمه شیعه]] تدوین شدهاند، مانند کفایة الطالب گنجی<ref>کفایة الطالب، ص۳۴۵-۳۴۶.</ref> و [[فرائد السمطین]] حموینی<ref>فرائد السمطین، ج۲، ص۵۲.</ref> این داستان را به تفصیل [[نقل]] کردهاند. منابع یاد شده [[اهل سنت]]، [[روزهداری]] را به [[امام علی]] {{ع}} و [[فاطمه]] [[زهرا]] {{س}} نسبت داده و از [[روزهداری]] [[حسنین]] {{عم}} مطلبی ننوشتهاند. [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> و مراد از {{متن قرآن|فِي الْقُرْبَى}} [[اختلاف]] دارند: آنان که {{متن قرآن|فِي الْقُرْبَى}} را به معنای اقربا و بستگان [[پیامبر]] {{صل}} دانستهاند، در مصداق و دامنه شمول آن نیز [[اختلاف]] دارند. بر پایه برخی [[روایات]] [[شیعی]] و [[سنی]]، اقربای [[پیامبر]] {{صل}} همانا [[حضرت علی]]، [[فاطمه]] و دو فرزندشان {{عم}} دانسته شدهاند<ref>مجمعالبیان، ج۹، ص۴۳؛ زاد المسیر، ج۴، ص۶۴؛ الدرالمنثور، ج۶، ص۷.</ref>. [[امام حسن]] {{ع}} با استناد به این [[آیه]]، خود را از [[اهل بیت]] {{عم}} میخواند که [[دوستی]] و [[مودت]] ایشان را [[خدا]] [[واجب]] کرده است<ref>الذریة الطاهره، ص۱۱۰؛ المستدرک، ج۳، ص۱۷۲.</ref>. بیشتر [[مفسران اهل سنت]]، [[آیه]] یاد شده را [[مکی]] ـ پیش از [[ازدواج]] [[فاطمه]] [[زهرا]] و [[امام علی]] {{ع}} ـ و موضوع آن را سفارش کلی به [[حفظ]] [[حرمت]] بستگان [[رسول خدا]] {{صل}} دانستهاند که خاندانهایی مانند [[فرزندان]] [[عباس]] را نیز در بر میگیرد<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۷، ص۱۸۴-۱۸۵.</ref>. | # آیاتی که درباره [[امام علی]]، [[فاطمه]] و دو فرزندشان {{عم}} هستند؛ مانند [[آیات]] نخستین [[سوره انسان]]: {{متن قرآن|وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا}}<ref>«و خوراک را با دوست داشتنش به بینوا و یتیم و اسیر میدهند» سوره انسان، آیه ۸.</ref> در پی [[بیماری]] [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}} [[والدین]] آن دو بزرگوار برای بهبودی [[فرزندان]] [[روزه]] [[نذر]] میکنند و پس از بهبودی، هنگام ادای [[نذر]]، [[روزهداری]] آنان با [[ایثار]] و [[فداکاری]] در [[بخشش]] [[غذا]] به [[مسکین]]، [[یتیم]] و [[اسیر]] آمیخته میشود. [[شیخ طوسی]] [[نزول]] این [[آیه]] را به [[روایت]] [[شیعه]] و [[سنّی]] درباره [[امام علی]]، [[فاطمه]] [[زهرا]] و [[حسنین]] {{عم}} دانسته است<ref>التبیان، ج۱۰، ص۲۱۱.</ref>؛ اما در [[کتابهای تفسیری]] [[اهل سنت]]، کمتر این [[آیات]] با [[اهل بیت]] {{عم}} پیوند خوردهاند. در میان [[تفاسیر]] کهن [[اهل سنت]]<ref>الکشاف، ج۴، ص۶۷۰؛ تفسیر ثعلبی، ج۱۰، ص۹۸.</ref>، این [[آیات]] را درباره [[اهل بیت]] {{عم}} دانسته و روایاتی همچون کتب [[شیعی]] درج کردهاند. برخی [[مفسران]] دیگر [[اهل سنت]] به تردید، [[آیه]] را درباره [[اقدام]] ابو دحداح [[انصاری]] یا [[امام علی]] {{ع}} دانستهاند<ref>تفسیر مقاتل، ج۴، ص۵۲۵؛ زاد المسیر، ج۴، ص۳۷۷؛ تفسیر بغوی، ج۵، ص۱۹۱.</ref>. کتابهای [[اهل سنت]] که در موضوع زندگانی [[ائمه شیعه]] تدوین شدهاند، مانند کفایة الطالب گنجی<ref>کفایة الطالب، ص۳۴۵-۳۴۶.</ref> و [[فرائد السمطین]] حموینی<ref>فرائد السمطین، ج۲، ص۵۲.</ref> این داستان را به تفصیل [[نقل]] کردهاند. منابع یاد شده [[اهل سنت]]، [[روزهداری]] را به [[امام علی]] {{ع}} و [[فاطمه]] [[زهرا]] {{س}} نسبت داده و از [[روزهداری]] [[حسنین]] {{عم}} مطلبی ننوشتهاند. [[مفسران]] در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}<ref>«بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمیخواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> و مراد از {{متن قرآن|فِي الْقُرْبَى}} [[اختلاف]] دارند: آنان که {{متن قرآن|فِي الْقُرْبَى}} را به معنای اقربا و بستگان [[پیامبر]] {{صل}} دانستهاند، در مصداق و دامنه شمول آن نیز [[اختلاف]] دارند. بر پایه برخی [[روایات]] [[شیعی]] و [[سنی]]، اقربای [[پیامبر]] {{صل}} همانا [[حضرت علی]]، [[فاطمه]] و دو فرزندشان {{عم}} دانسته شدهاند<ref>مجمعالبیان، ج۹، ص۴۳؛ زاد المسیر، ج۴، ص۶۴؛ الدرالمنثور، ج۶، ص۷.</ref>. [[امام حسن]] {{ع}} با استناد به این [[آیه]]، خود را از [[اهل بیت]] {{عم}} میخواند که [[دوستی]] و [[مودت]] ایشان را [[خدا]] [[واجب]] کرده است<ref>الذریة الطاهره، ص۱۱۰؛ المستدرک، ج۳، ص۱۷۲.</ref>. بیشتر [[مفسران اهل سنت]]، [[آیه]] یاد شده را [[مکی]] ـ پیش از [[ازدواج]] [[فاطمه]] [[زهرا]] و [[امام علی]] {{ع}} ـ و موضوع آن را سفارش کلی به [[حفظ]] [[حرمت]] بستگان [[رسول خدا]] {{صل}} دانستهاند که خاندانهایی مانند [[فرزندان]] [[عباس]] را نیز در بر میگیرد<ref>تفسیر ابن کثیر، ج۷، ص۱۸۴-۱۸۵.</ref>. | ||