|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[اسحاق بن هیثم در تراجم و رجال]]| پرسش مرتبط = }}
| | #تغییر_مسیر [[اسحاق بن هیثم کوفی]] |
| == آشنایی اجمالی ==
| |
| [[اسحاق بن الهیثم]]<ref>ر.ک: أ. منابع [[شیعی]]: [[رجال البرقی]]، ص۲۸؛ [[رجال]] الطوسی، ص۱۶۷، ش۱۹۴۱؛ منهج المقال، ج۲، ص۲۸۸، ش۴۷۸؛ [[نقد الرجال]]، ج۱، ص۱۹۹، ش۴۴۰؛ [[جامع الرواه]]، ج۱، ص۸۸، ش۵۷۶؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۰۵، ش۳۲۳۳؛ خاتمة المستدرک، ج۷، ص۱۵۲، ش۱۵۷؛ [[تنقیح المقال]]، ج۹، ص۲۲۰، ش۲۰۴۳؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۲۸۰؛ معجم [[رجال الحدیث]]، ج۳، ص۲۳۴، ش۱۱۹۳ و ۱۱۹۴؛ مستدرکات [[علم رجال الحدیث]]، ج۱، ص۵۸۸، ش۲۰۲۱؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۷۸۵، ش۷۴۳.
| |
| ب. منابع [[سنی]]: لسان [[المیزان]]، ج۱، ص۳۷۷، ش۱۱۷۹.</ref> در شش [[سند روایت]] [[تفسیر کنز الدقائق]] و به نقل از [[تفسیر القمی]] آمده است؛ برای نمونه:
| |
| | |
| {{متن حدیث|و فی تفسیر علی بن إبراهیم: حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ الْهَيْثَمِ عَنْ سَعْدِ بْنِ ظَرِيفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ، عَنْ عَلِیٍّ{{ع}} أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ الشَّجَرَ لَمْ يَزَلْ حَصِيداً كُلَّهُ- حَتَّى دُعِيَ لِلرَّحْمَنِ وَلَدٌ أَعَزَّ الرَّحْمَنُ- وَ جَلَّ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ، فَكَادَتِ {{متن قرآن|تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا}}<ref>نزدیک است که از آن، آسمانها پارهپاره گردد و زمین شکافته شود و کوهها در هم شکسته، فرو ریزند سوره مریم، آیه ۹۰.</ref> فَعِنْدَ ذَلِكَ اقْشَعَرَّ الشَّجَرُ- وَ صَارَ لَهُ شَوْكٌ حِذَارَ أَنْ يَنْزِلَ بِهِ الْعَذَابُ}}<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۵، ص۴۳۹ به نقل از تفسیر القمی، ج۱، ص۸۵.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۵۶۶.</ref>
| |
| | |
| ==شرح حال [[راوی]]==
| |
| إسحاق بن الهیثم<ref>{{عربی|الهیثَم: بفتح الهاء، و سکون الیاء المثناة من تحت، و فتح الثاء المثلثة، من الأسماء المتداولة بین العرب}}؛ (تنقیح المقال، ج۹، ص۲۲۰، ش۲۰۴۳).</ref> از [[راویان]] [[کوفی]]<ref>ر.ک: رجال البرقی، ص۲۸؛ رجال الطوسی، ص۱۶۷، ش۱۹۴۱.</ref> و از [[صحابه امام صادق]]{{ع}} است. از قدما تنها [[برقی]]<ref>ر.ک: رجال البرقی، ص۲۸.</ref> و [[شیخ طوسی]]<ref>رجال الطوسی، ص۱۶۷، ش۱۹۴۱.</ref> در کتاب رجال خودشان از وی، و تنها به ذکر نام او بسنده کردند و در کتب [[روایی]] نیز تنها در تفسیر القمی در دو سند نام او ذکر شده که در کتب روایی دیگر نقل شده است و از مضمون روایتش برداشت میشود که از راویان امامی است.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۵۶۷.</ref>
| |
| | |
| ==[[طبقه راوی]]==
| |
| از [[تاریخ]] ولادت و [[وفات]] اسحاق بن الهیثم گزارشی نرسیده؛ لکن [[برقی]] و [[شیخ طوسی]] از او در [[اصحاب امام صادق]]{{ع}} نام بردهاند<ref>رجال البرقی، ص۲۸؛ رجال الطوسی، ص۱۶۷، ش۱۹۴۱.</ref>.
| |
| | |
| [[آیتالله بروجردی]] عنوان اسحاق بن الهیثم را ذکر نکرده؛ اما چون وی از [[صحابه امام صادق]]{{ع}} است، میتوان او را از [[راویان]] طبقه چهارم یا پنجم دانست.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۵۶۷.</ref>
| |
| | |
| ==[[استادان]] و [[شاگردان راوی]]==
| |
| در [[اسناد روایات]]، اسحاق بن الهیثم از کسانی همچون [[سعد بن طریف]]، [[علی بن الحسین العبدی]]<ref>ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۴۰۲؛ تفسیر القمی، ج۲، ص۳۸۱.</ref> [[روایت]] کرده که از [[اساتید]] [[حدیثی]] وی شمرده میشوند و در میان [[شاگردان]] او عنوان [[ابراهیم بن هاشم]]<ref>ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۴۰۲.</ref> دیده میشود که احتمال افتادگی در سند هست<ref>گذشت که اسحاق بن الهیثم از اصحاب امام صادق{{ع}} شمرده شده و در اسناد روایات موردی یافت نشده که ابراهیم بن هاشم از اصحاب امام صادق{{ع}} روایت کرده باشد، پس احتمال سقط در سند قوی است.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۵۶۷-۵۶۸.</ref>
| |
| | |
| ==[[مذهب]] [[راوی]]==
| |
| درباره مذهب راوی، گزارش صریح و روشنی نرسیده؛ اما از متن روایت مذکور که روایتی نسبتاً طولانی است و فراز فوق، قسمتی از آن است، میتوان امامی بودن او را استظهار کرد؛ زیرا در ادامه [[حدیث]] آمده است:
| |
| | |
| {{متن حدیث|فَمَا بَالُ قَوْمٍ غَيَّرُوا سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ عَدَلُوا عَنْ وَصِيَّتِهِ فِي حَقِّ عَلِيٍّ وَ الْأَئِمَّةِ{{عم}} وَ لَا يَخَافُونَ أَنْ يَنْزِلَ بِهِمُ الْعَذَابُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ {{متن قرآن|الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ}}<ref>آیا در (کار) کسانی که ناسپاسی را جایگزین نعمت خداوند کردند و قوم خود را به سرای نابودی درآوردند ننگریستهای؟ سوره ابراهیم، آیه ۲۸.</ref> ثُمَّ قَالَ نَحْنُ وَ اللَّهِ نِعْمَةُ اللَّهِ الَّتِي أَنْعَمَ اللَّهُ بِهَا عَلَى عِبَادِهِ وَ بِنَا فَازَ مَنْ فَازَ}}<ref>ر.ک: تفسیر القمی، ج۱، ص۸۵ - ۸۶.</ref>.
| |
| | |
| استظهار امامی بودن راوی، به جهت آنکه نامش در [[رجال الطوسی]] ذکر شده است. چنان که [[علامه مامقانی]] به آن استناد کرده و نوشته است: {{عربی|"و ظاهره<ref>{{عربی|أی: ظاهر الشیخ}}.</ref> كونه إمامياً"}}<ref>تنقیح المقال، ج۹، ص۲۲۱، ش۲۰۴۳.</ref> - پذیرفته نیست؛ زیرا موضوع [[رجال]] الطوسی، اعم از [[راویان]] امامی و غیر امامی، است.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۵۶۸-۵۶۹.</ref>
| |
| | |
| ==جایگاه [[حدیثی]] [[راوی]]==
| |
| اسحاق بن الهیثم در [[کتب رجالی]]، [[توثیق]] یا [[تضعیف]] نشده است، از این رو از [[راویان مجهول]] یا مهمل قلمداد میگردد؛ ولی بعضی از بزرگان به جهت قرار گرفتن نامش در [[سند روایت]] تسیر القمی [[وثاقت]] او را [[تأیید]] کردند<ref>معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۳۴، ش۱۱۹۴.</ref>.
| |
| | |
| [[ابن حجر]] ذیل عنوان اسحاق بن الهیثم مینویسد: {{عربی|"إسحاق بن الهيثم الكوفي، ذكره الكشي في رجال جعفر الصادق من الشيعة"}}<ref>لسان المیزان، ج۱، ص۳۷۷، ش۱۱۷۹.</ref> و چنانکه گذشت، نام راوی در [[رجال کشی]] ذکر نشده است، بلکه در رجال [[برقی]] و [[شیخ طوسی]] آمده است.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۳، ص ۵۶۹.</ref>
| |
| | |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| # [[پرونده: IM009727.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۳ (کتاب)|'''رجال تفسیری ج۳''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:اعلام]]
| |
| [[رده:رجال تفسیری]]
| |
| [[رده:طبقه چهارم راویان]]
| |
| [[رده:طبقه پنجم راویان]]
| |
| [[رده:اصحاب امام صادق]]
| |
| [[رده: کوفیان]]
| |
