←صبر در آیات
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| موضوع مرتبط = صبر | | موضوع مرتبط = صبر | ||
| عنوان مدخل = صبر | | عنوان مدخل = صبر | ||
| مداخل مرتبط = [[صبر در قرآن]] - [[صبر در حدیث]] - [[صبر در فقه اسلامی]] - [[صبر در | | مداخل مرتبط = [[صبر در قرآن]] - [[صبر در حدیث]] - [[صبر در نهج البلاغه]] - [[صبر در معارف دعا و زیارات]] - [[صبر در فقه اسلامی]] - [[صبر در فقه سیاسی]] - [[صبر در اخلاق اسلامی]] - [[صبر در معارف و سیره نبوی]] - [[صبر در معارف و سیره علوی]] - [[صبر در معارف و سیره فاطمی]] - [[صبر در معارف و سیره امام حسن]] - [[صبر در معارف و سیره حسینی]] - [[صبر در معارف و سیره سجادی]] - [[صبر در معارف و سیره امام باقر]] - [[صبر در معارف مهدویت]] - [[صبر در سیره معصوم]] - [[صبر در جامعهشناسی اسلامی]] - [[صبر در خانواده]] - [[صبر در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
== معناشناسی == | == معناشناسی == | ||
«صبر» در لغت به معنای حبس و نگهداری<ref>معجم مقاییس اللّغه، ج ۳، ص ۳۲۹، «صبر».</ref> و در اصطلاح به معنای [[شکیبایی]] و [[خودداری نفس]] است از آنچه [[عقل]] و [[شرع]] [[حکم]] میکند و آن را میطلبد<ref>ر.ک: [[فرهنگ قرآن ج۱۸ (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، ص۲۴۶ ـ ۲۵۹؛ [[علی نبیاللهی|نبیاللهی، علی]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۸۰.</ref>. [[حقیقت]] صبر، آن است که [[آدمی]] خویشتن را از اظهار ناراحتی باز دارد؛ صبر صفتی است که [[انسان]] را از تلاطمهای [[روحی]] و حرکات جسمی غیر متعارف باز میدارد و به عبارت دیگر صبر یک ویژگی روانی و [[ثبات]] درونی است که نتیجۀ آن [[مدیریت]] [[احساسات]] و هیجانات، توان [[تحمل سختیها]] و سخت کوشی در کارهاست<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ص۲۰۸-۲۱۱؛ [[محسن موحدی|موحدی، محسن]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>. صبر دربردارنده دو رکن است: یکی آنکه در [[باطن]] از امر ناگواری که بر او وارد شده است، [[کراهت]] داشته باشد و دیگر آنکه از اظهار [[شکایت]] به غیر [[حق]] خودداری کند. | «صبر» در لغت به معنای حبس و نگهداری<ref>معجم مقاییس اللّغه، ج ۳، ص ۳۲۹، «صبر».</ref> و در اصطلاح به معنای [[شکیبایی]] و [[خودداری نفس]] است از آنچه [[عقل]] و [[شرع]] [[حکم]] میکند و آن را میطلبد<ref>ر.ک: [[فرهنگ قرآن ج۱۸ (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، ص۲۴۶ ـ ۲۵۹؛ [[علی نبیاللهی|نبیاللهی، علی]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۸۰.</ref>. [[حقیقت]] صبر، آن است که [[آدمی]] خویشتن را از اظهار ناراحتی باز دارد؛ صبر صفتی است که [[انسان]] را از تلاطمهای [[روحی]] و حرکات جسمی غیر متعارف باز میدارد و به عبارت دیگر صبر یک ویژگی روانی و [[ثبات]] درونی است که نتیجۀ آن [[مدیریت]] [[احساسات]] و هیجانات، توان [[تحمل سختیها]] و سخت کوشی در کارهاست<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی ج۴]]، ص۲۰۸-۲۱۱؛ [[محسن موحدی|موحدی، محسن]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.</ref>. صبر دربردارنده دو رکن است: یکی آنکه در [[باطن]] از امر ناگواری که بر او وارد شده است، [[کراهت]] داشته باشد و دیگر آنکه از اظهار [[شکایت]] به غیر [[حق]] خودداری کند. | ||
از واژگان مرتبط با صبر، [[حلم]]، [[استقامت]]، [[تأنی]] و تثبّت است. صبر، در مقایسه با حلم از عمومیت بیشتری برخوردار است؛ زیرا حلم جلوگیری نفس در حال [[غضب]] است، اما صبر، شامل صبر در مصیبت، صبر بر طاعت و امثال آنها نیز میشود<ref>نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۳/۲۸۰.</ref>. استقامت نیز به معنای ادامه دادن راه، نترسیدن و سُستی نکردن در [[مشکلات]]<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۳/۴۶۳.</ref> و [[ثبات]] بر امر است و [[استقامت]] در [[صفات پسندیده]] حرکت در خط مستقیم و [[اعتدال]] در آن است<ref>نراقی، احمد، معراج السعاده، ۵۲.</ref>.<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | از واژگان مرتبط با صبر، [[حلم]]، [[استقامت]]، [[تأنی]] و تثبّت است. صبر، در مقایسه با حلم از عمومیت بیشتری برخوردار است؛ زیرا حلم جلوگیری نفس در حال [[غضب]] است، اما صبر، شامل صبر در مصیبت، صبر بر طاعت و امثال آنها نیز میشود<ref>نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۳/۲۸۰.</ref>. استقامت نیز به معنای ادامه دادن راه، نترسیدن و سُستی نکردن در [[مشکلات]]<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۳/۴۶۳.</ref> و [[ثبات]] بر امر است و [[استقامت]] در [[صفات پسندیده]] حرکت در خط مستقیم و [[اعتدال]] در آن است<ref>نراقی، احمد، معراج السعاده، ۵۲.</ref>.<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۶]]، ص۶۱۲ ـ ۶۱۷.</ref> | ||
"جزع" و بیتابی نقطه مقابل صبر است و آن، حالت بیقراری و [[ناشکیبایی]] در برابر حوادث و [[مشکلات]] است، به گونهای که [[انسان]] در برابر حادثه زانو زند، [[مایوس]] شود، بیتابی کند و یا از تلاش و کوشش برای رسیدن به مقصد چشم بپوشد. [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در | "جزع" و بیتابی نقطه مقابل صبر است و آن، حالت بیقراری و [[ناشکیبایی]] در برابر حوادث و [[مشکلات]] است، به گونهای که [[انسان]] در برابر حادثه زانو زند، [[مایوس]] شود، بیتابی کند و یا از تلاش و کوشش برای رسیدن به مقصد چشم بپوشد. [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در مذمت جزع میفرمایند: «از جزع و ناشکیبایی بپرهیز؛ زیرا [[امید]] انسان را قطع و کوشش و تلاش را [[ضعیف]] ساخته و [[غم]] و [[اندوه]] به بار میآورد»<ref>مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، ج۲، ص۴۵۷.</ref>. | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
صبر یکی از [[فضایل]] [[انسانی]] است که در [[آموزههای دینی]] اهمیت ویژهای دارد و بر آن سفارش فراوان شده است. در [[ادیان الهی]] بر نیاز انسان به صبر تأکید شده است<ref>کتاب مقدس، نامه به عبرانیان، ب۱۰، ۳۶.</ref>. [[قرآن کریم]] آن را یکی از امتیازات برجسته [[پیامبران]]<ref>سوره اعراف، آیه ۱۳۷.</ref> برشمرده و [[مؤمنان]] را به یاریجستن از آن در برابر مشکلات [[زندگی]] [[دعوت]] کرده است<ref>سوره بقره، آیه ۴۵ و آیه ۱۵۳.</ref>. | صبر یکی از [[فضایل]] [[انسانی]] است که در [[آموزههای دینی]] اهمیت ویژهای دارد و بر آن سفارش فراوان شده است. در [[ادیان الهی]] بر نیاز انسان به صبر تأکید شده است<ref>کتاب مقدس، نامه به عبرانیان، ب۱۰، ۳۶.</ref>. [[قرآن کریم]] آن را یکی از امتیازات برجسته [[پیامبران]]<ref>سوره اعراف، آیه ۱۳۷.</ref> برشمرده و [[مؤمنان]] را به یاریجستن از آن در برابر مشکلات [[زندگی]] [[دعوت]] کرده است<ref>سوره بقره، آیه ۴۵ و آیه ۱۵۳.</ref>. | ||
[[عالمان]] [[اسلامی]] با الهام گرفتن از متون دینی، برای این مسئله اهمیت خاصی قائل شدهاند و در کتابهای [[اخلاقی]] و [[عرفانی]] خود، مباحثی درباره [[حقیقت]]، [[فضیلت]] و اقسام صبر، آوردهاند. [[تهذیب الاخلاق (کتاب)|تهذیب الاخلاق]] [[ابن مسکویه]] را میتوان از نخستین کتابهای اخلاقی دانست که در زمینه صبر مباحثی را مطرح کرده است<ref>ابنمسکویه، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، ۱۰۰–۱۰۱.</ref>. در ادامه نیز [[خواجه نصیر طوسی]] در [[اوصاف الاشراف (کتاب)|اوصاف الاشراف]] از آن بحث کرده است<ref>خواجهنصیر طوسی، اوصاف الاشراف، ۵۹.</ref>. [[غزالی]] در [[احیاء علوم الدین (کتاب)|احیاء علوم الدین]]، با عنوان «کتاب صبر و شکر» به فضیلت صبر، حقیقت معنای آن، اقسام و نیاز به صبر پرداخته است<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۱۲/۳۱–۶۵.</ref>. این بحث را اندیشمندان دیگری چون [[فیض کاشانی]] در [[المحجة البیضاء]]<ref>فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ۷/۱۰۵–۱۴۰.</ref>، ملا [[مهدی نراقی]] در [[جامع السعادات]]<ref>نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، ۳/۲۸۰–۲۹۸.</ref> و ملا [[احمد نراقی]] در [[معراج السعاده]]<ref>نراقی، ملااحمد، معراج السعاده، ۸۱۴.</ref> تکمیل کردهاند<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | [[عالمان]] [[اسلامی]] با الهام گرفتن از متون دینی، برای این مسئله اهمیت خاصی قائل شدهاند و در کتابهای [[اخلاقی]] و [[عرفانی]] خود، مباحثی درباره [[حقیقت]]، [[فضیلت]] و اقسام صبر، آوردهاند. [[تهذیب الاخلاق (کتاب)|تهذیب الاخلاق]] [[ابن مسکویه]] را میتوان از نخستین کتابهای اخلاقی دانست که در زمینه صبر مباحثی را مطرح کرده است<ref>ابنمسکویه، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، ۱۰۰–۱۰۱.</ref>. در ادامه نیز [[خواجه نصیر طوسی]] در [[اوصاف الاشراف (کتاب)|اوصاف الاشراف]] از آن بحث کرده است<ref>خواجهنصیر طوسی، اوصاف الاشراف، ۵۹.</ref>. [[غزالی]] در [[احیاء علوم الدین (کتاب)|احیاء علوم الدین]]، با عنوان «کتاب صبر و شکر» به فضیلت صبر، حقیقت معنای آن، اقسام و نیاز به صبر پرداخته است<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۱۲/۳۱–۶۵.</ref>. این بحث را اندیشمندان دیگری چون [[فیض کاشانی]] در [[المحجة البیضاء]]<ref>فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ۷/۱۰۵–۱۴۰.</ref>، ملا [[مهدی نراقی]] در [[جامع السعادات]]<ref>نراقی، ملامهدی، جامع السعادات، ۳/۲۸۰–۲۹۸.</ref> و ملا [[احمد نراقی]] در [[معراج السعاده]]<ref>نراقی، ملااحمد، معراج السعاده، ۸۱۴.</ref> تکمیل کردهاند<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۶]]، ص۶۱۲ ـ ۶۱۷.</ref>. | ||
== صبر در روایات == | ==صبر در کتاب و سنت== | ||
=== صبر در آیات === | |||
{{اصلی|صبر در قرآن}} | |||
=== صبر در روایات === | |||
{{اصلی|صبر در حدیث}} | {{اصلی|صبر در حدیث}} | ||
[[روایات]] فراوانی دربارۀ صبر، [[ارزش]]، آثار و دیگر خصوصیات آن از [[ائمه]] {{ع}} وارد شده است که به برخی از آنها عبارتاند از: | [[روایات]] فراوانی دربارۀ صبر، [[ارزش]]، آثار و دیگر خصوصیات آن از [[ائمه]] {{ع}} وارد شده است که به برخی از آنها عبارتاند از: | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۸: | ||
# [[امام صادق]] {{ع}} میفرمایند: "[[خداوند]] عزَّوجلّ بر قومی نعمتهایی بخشید امّا آنان [[شکر]] آن [[نعمتها]] را به جای نیاوردند، از اینرو آن [[نعمتها]] مایۀ وبال آنان شد. همچنین قومی را به [[مصائب]] و مشکلاتی [[مبتلا]] ساخت امّا آنان بر آن [[مشکلات]] صبر ورزیدند، از اینرو آن [[مشکلات]] برای آنان به [[نعمت]] تبدیل شد»<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ {{ع}} قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْعَمَ عَلَی قَوْمٍ بِالْمَوَاهِبِ فَلَمْ یَشْکُرُوا فَصَارَتْ عَلَیْهِمْ وَبَالًا وَ ابْتَلَی قَوْماً بِالْمَصَائِبِ فَصَبَرُوا فَصَارَتْ عَلَیْهِمْ نِعْمَةً}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۴۱.</ref>. | # [[امام صادق]] {{ع}} میفرمایند: "[[خداوند]] عزَّوجلّ بر قومی نعمتهایی بخشید امّا آنان [[شکر]] آن [[نعمتها]] را به جای نیاوردند، از اینرو آن [[نعمتها]] مایۀ وبال آنان شد. همچنین قومی را به [[مصائب]] و مشکلاتی [[مبتلا]] ساخت امّا آنان بر آن [[مشکلات]] صبر ورزیدند، از اینرو آن [[مشکلات]] برای آنان به [[نعمت]] تبدیل شد»<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ {{ع}} قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْعَمَ عَلَی قَوْمٍ بِالْمَوَاهِبِ فَلَمْ یَشْکُرُوا فَصَارَتْ عَلَیْهِمْ وَبَالًا وَ ابْتَلَی قَوْماً بِالْمَصَائِبِ فَصَبَرُوا فَصَارَتْ عَلَیْهِمْ نِعْمَةً}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۴۱.</ref>. | ||
# [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: «علامت [[انسان]] صبرپیشه سه چیز است: نخست آنکه کسل نشود، دوّم آنکه بیتاب نشود و سوّم آنکه از پروردگارش [[شکایت]] نکند؛ چرا که چون او کسل و [[سست]] شود [[حق]] را ضایع میکند و چون بیتاب شود [[حق]] [[شکر]] را به جای نمیآورد و چون از پروردگارش [[شکایت]] کند در [[حقیقت]] او را [[عصیان]] کرده است»<ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ {{ع}} أَنَّ النَّبِیَّ {{صل}} قَالَ: عَلَامَةُ الصَّابِرِ فِی ثَلَاثٍ أَوَّلُهَا أَنْ لَا یَکْسَلَ وَ الثَّانِیَةُ أَنْ لَا یَضْجَرَ وَ الثَّالِثَةُ أَنْ لَا یَشْکُوَ مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِأَنَّهُ إِذَا کَسِلَ فَقَدْ ضَیَّعَ الْحَقَّ وَ إِذَا ضَجِرَ لَمْ یُؤَدِّ الشُّکْرَ وَ إِذَا شَکَا مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ عَصَاهُ}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۸۶.</ref>. | # [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: «علامت [[انسان]] صبرپیشه سه چیز است: نخست آنکه کسل نشود، دوّم آنکه بیتاب نشود و سوّم آنکه از پروردگارش [[شکایت]] نکند؛ چرا که چون او کسل و [[سست]] شود [[حق]] را ضایع میکند و چون بیتاب شود [[حق]] [[شکر]] را به جای نمیآورد و چون از پروردگارش [[شکایت]] کند در [[حقیقت]] او را [[عصیان]] کرده است»<ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ {{ع}} أَنَّ النَّبِیَّ {{صل}} قَالَ: عَلَامَةُ الصَّابِرِ فِی ثَلَاثٍ أَوَّلُهَا أَنْ لَا یَکْسَلَ وَ الثَّانِیَةُ أَنْ لَا یَضْجَرَ وَ الثَّالِثَةُ أَنْ لَا یَشْکُوَ مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِأَنَّهُ إِذَا کَسِلَ فَقَدْ ضَیَّعَ الْحَقَّ وَ إِذَا ضَجِرَ لَمْ یُؤَدِّ الشُّکْرَ وَ إِذَا شَکَا مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ عَصَاهُ}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۸۶.</ref>. | ||
# [[امیرمؤمنان]] {{ع}} فرمودند: «[[انسان]] تا سه صفت در او پدید نیاید [[حقیقت]] [[ایمان]] را نمیچشد: دقّت در [[دین]]، صبر بر [[مشکلات]]، و [[تدبیر]] درست در امر معاش»<ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِیِّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ{{ع}}: قَالَ: لَا یَذُوقُ الْمَرْءُ مِنْ حَقِیقَةِ الْإِیمَانِ حَتَّی یَکُونَ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ الْفِقْهُ فِی الدِّینِ وَ الصَّبْرُ عَلَی الْمَصَائِبِ وَ حُسْنُ التَّقْدِیرِ فِی الْمَعَاشِ}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۸۵.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۴۴-۲۵۰.</ref> | # [[امیرمؤمنان]] {{ع}} فرمودند: «[[انسان]] تا سه صفت در او پدید نیاید [[حقیقت]] [[ایمان]] را نمیچشد: دقّت در [[دین]]، صبر بر [[مشکلات]]، و [[تدبیر]] درست در امر معاش»<ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِیِّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ{{ع}}: قَالَ: لَا یَذُوقُ الْمَرْءُ مِنْ حَقِیقَةِ الْإِیمَانِ حَتَّی یَکُونَ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ الْفِقْهُ فِی الدِّینِ وَ الصَّبْرُ عَلَی الْمَصَائِبِ وَ حُسْنُ التَّقْدِیرِ فِی الْمَعَاشِ}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۸۵.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی ج۴]]، ص ۲۴۴-۲۵۰.</ref> | ||
== ضرورت و جایگاه == | == ضرورت و جایگاه == | ||
صبر و [[شکیبایی]] از فضیلتهایی است که در شکلگیری شخصیت انسان نقشی والا دارد و ظرفیتی را در [[آدمی]] ایجاد میکند تا فرصت [[تفکر]] و اندیشیدن در امور را پیدا کند و هر [[قدر]] صبر [[انسان]] بیشتر باشد، فرصت اندیشۀ او بیشتر و در نتیجه، تصمیمگیری صحیح و عاقلانه خواهد داشت. از اینرو صبر، عامل پیروزیهای [[انسان]] در طول [[زندگی]] است. [[امام علی]] {{ع}} میفرماید: «فرد [[شکیبا]] [[پیروزی]] را از دست ندهد، هر چند روزگارانی سخت بر او بگذرد»<ref>{{متن حدیث|لَا یَعْدَمُ الصَّبُورُ الظَّفَرَ وَ إِنْ طَالَ بِهِ الزَّمَان}}؛ نهج البلاغه، حکمت ١٥٣.</ref>. همچنین حضرت صبر را لازمۀ [[ایمان]] میداند: «بر شما باد به صبر، که صبر از [[ایمان]] چون "سر" از "بدن" است و در پیکری که سر نباشد، خیری نیست، همانگونه در ایمانی که صبر نباشد خیری نخواهد بود»<ref>{{متن حدیث|عَلَیْکُمْ بِالصَّبْرِ فَإِنَّ الصَّبْرَ مِنَ الْإِیمَانِ کَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ وَ لَا خَیْرَ فِی جَسَدٍ لَا رَأْسَ مَعَهُ وَ لَا [خَیْرَ] فِی إِیمَانٍ لَا صَبْرَ مَعَه}}؛ نهج البلاغه، حکمت ٨٢.</ref>.<ref>ر.ک: [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه ج۲]]، ص ۵۲۲- ۵۲۳. ۶۶.</ref> | صبر و [[شکیبایی]] از فضیلتهایی است که در شکلگیری شخصیت انسان نقشی والا دارد و ظرفیتی را در [[آدمی]] ایجاد میکند تا فرصت [[تفکر]] و اندیشیدن در امور را پیدا کند و هر [[قدر]] صبر [[انسان]] بیشتر باشد، فرصت اندیشۀ او بیشتر و در نتیجه، تصمیمگیری صحیح و عاقلانه خواهد داشت. از اینرو صبر، عامل پیروزیهای [[انسان]] در طول [[زندگی]] است. [[امام علی]] {{ع}} میفرماید: «فرد [[شکیبا]] [[پیروزی]] را از دست ندهد، هر چند روزگارانی سخت بر او بگذرد»<ref>{{متن حدیث|لَا یَعْدَمُ الصَّبُورُ الظَّفَرَ وَ إِنْ طَالَ بِهِ الزَّمَان}}؛ نهج البلاغه، حکمت ١٥٣.</ref>. همچنین حضرت صبر را لازمۀ [[ایمان]] میداند: «بر شما باد به صبر، که صبر از [[ایمان]] چون "سر" از "بدن" است و در پیکری که سر نباشد، خیری نیست، همانگونه در ایمانی که صبر نباشد خیری نخواهد بود»<ref>{{متن حدیث|عَلَیْکُمْ بِالصَّبْرِ فَإِنَّ الصَّبْرَ مِنَ الْإِیمَانِ کَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ وَ لَا خَیْرَ فِی جَسَدٍ لَا رَأْسَ مَعَهُ وَ لَا [خَیْرَ] فِی إِیمَانٍ لَا صَبْرَ مَعَه}}؛ نهج البلاغه، حکمت ٨٢.</ref>.<ref>ر.ک: [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه ج۲]]، ص ۵۲۲- ۵۲۳. ۶۶.</ref> | ||
صبر و [[شکیبایی]]، عامل [[ثبات]] نفس [[انسان]] است به گونهای که طوفانها، امتحانها و [[مصیبتها]] آن را متزلزل نکند. اما کسی که صبر نداشته باشد، در مقابل [[سختیها]] و [[مصیبتها]] از پا در میآید و در برابر وسوسههای [[شیطانی]] دچار [[گناه]] میشود. لذا [[خداوند]] [[دستور]] داده [[مؤمنان]] صبور باشند و یکدیگر را به صبر [[دعوت]] کنند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا}}<ref>«ای مؤمنان! شکیبایی ورزید و یکدیگر را به شکیب فرا خوانید» سوره آل عمران، آیه ۲۰۰.</ref>؛ {{متن قرآن|إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ}}<ref>«جز آنان که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند و یکدیگر را به راستی پند دادهاند و همدیگر را به شکیبایی اندرز دادهاند» سوره عصر، آیه ۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۵؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۱۳۰-۱۳۱.</ref> | صبر و [[شکیبایی]]، عامل [[ثبات]] نفس [[انسان]] است به گونهای که طوفانها، امتحانها و [[مصیبتها]] آن را متزلزل نکند. اما کسی که صبر نداشته باشد، در مقابل [[سختیها]] و [[مصیبتها]] از پا در میآید و در برابر وسوسههای [[شیطانی]] دچار [[گناه]] میشود. لذا [[خداوند]] [[دستور]] داده [[مؤمنان]] صبور باشند و یکدیگر را به صبر [[دعوت]] کنند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا}}<ref>«ای مؤمنان! شکیبایی ورزید و یکدیگر را به شکیب فرا خوانید» سوره آل عمران، آیه ۲۰۰.</ref>؛ {{متن قرآن|إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ}}<ref>«جز آنان که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند و یکدیگر را به راستی پند دادهاند و همدیگر را به شکیبایی اندرز دادهاند» سوره عصر، آیه ۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی ج۴]]، ص ۲۰۵؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۱۳۰-۱۳۱.</ref> | ||
همچنین صبر در برابر حوادث و [[مشکلات]]، خصلتی [[نیکو]] و زیباست: {{متن قرآن|وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ}}<ref>«و خونی دروغین را بر پیراهن او آوردند؛ (یعقوب) گفت: (نه چنین است که میگویید) بلکه (هوای) نفستان کاری را در چشمتان آراست، اکنون (کار من) شکیبی نیکوست» سوره یوسف، آیه ۱۸.</ref> و از ملاکهای امتیاز و [[ارزش]] است: {{متن قرآن|أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ}}<ref>«آیا پنداشتهاید به بهشت میروید بیآنکه خداوند جهادگران و شکیبایان شما را معلوم دارد؟» سوره آل عمران، آیه ۱۴۲.</ref>. | همچنین صبر در برابر حوادث و [[مشکلات]]، خصلتی [[نیکو]] و زیباست: {{متن قرآن|وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ}}<ref>«و خونی دروغین را بر پیراهن او آوردند؛ (یعقوب) گفت: (نه چنین است که میگویید) بلکه (هوای) نفستان کاری را در چشمتان آراست، اکنون (کار من) شکیبی نیکوست» سوره یوسف، آیه ۱۸.</ref> و از ملاکهای امتیاز و [[ارزش]] است: {{متن قرآن|أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ}}<ref>«آیا پنداشتهاید به بهشت میروید بیآنکه خداوند جهادگران و شکیبایان شما را معلوم دارد؟» سوره آل عمران، آیه ۱۴۲.</ref>. | ||
| خط ۴۶: | خط ۵۰: | ||
## صبر بر انجام [[واجبات]] و دوری از [[محرّمات]]، [[واجب]] است؛ مانند صبر بر انجام [[نماز]]، و صبر بر دوری از رباخواری. | ## صبر بر انجام [[واجبات]] و دوری از [[محرّمات]]، [[واجب]] است؛ مانند صبر بر انجام [[نماز]]، و صبر بر دوری از رباخواری. | ||
## صبر حرام آن است که [[انسان]] اگرچه میتواند [[ظلم]] ظالمی را از خود دفع نماید، اما آن [[ظلم]] را تحمّل نموده بر آن صبر کند. چنانچه به ناموس و آبروی [[انسان]] تعرّض شود، در شمار بدترین [[گناهان کبیره]] قرار میگیرد. | ## صبر حرام آن است که [[انسان]] اگرچه میتواند [[ظلم]] ظالمی را از خود دفع نماید، اما آن [[ظلم]] را تحمّل نموده بر آن صبر کند. چنانچه به ناموس و آبروی [[انسان]] تعرّض شود، در شمار بدترین [[گناهان کبیره]] قرار میگیرد. | ||
## صبر مستحب، صبری است که [[آدمی]] بر انجام [[اعمال]] مستحب به کار میبرد. صبر بر [[خواندن نماز]] | ## صبر مستحب، صبری است که [[آدمی]] بر انجام [[اعمال]] مستحب به کار میبرد. صبر بر [[خواندن نماز]] شب، نمازهای [[نافله]]، انفاقهای مستحبی و صدقههای غیر [[واجب]]، در این شمار است. | ||
## صبر مکروه، صبری است که بر انجام کارهای [[مکروه]] صورت پذیرد. | ## صبر مکروه، صبری است که بر انجام کارهای [[مکروه]] صورت پذیرد. | ||
## صبر [[مباح]]، صبری است که بر انجام [[اعمال]] [[مباح]] رود. | ## صبر [[مباح]]، صبری است که بر انجام [[اعمال]] [[مباح]] رود. | ||
در مورد این نوع تقسیم باید توجه داشت در این تقسیم، [[حکم]] صبر را آن چیزی که برایش صبر میورزند مشخّص میکند و این تقسیم اگر به خودیِ خود نیز صحیح باشد، به هیچ وجه ویژه صبر نبوده در تمامی [[فضائل]] کاربرد خواهد داشت. از اینرو، نمیتوان آن را تقسیم خاصّ صبر دانست. گذشته از این، اصل این تقسیم خطاست؛ چون صبر در تمامی حالات جزء [[فضائل]] بوده [[نیکو]] شمرده میشود، از اینرو نمیتوان [[حکم]] آن چیزی که بر آن صبر میرود را به خود صبر سرایت داد، لذا نمیتوان صبر را [[حرام]] و [[مکروه]] و [[مباح]] دانست. اگر صبر اینگونه که اینان گفتهاند واقعاً [[حرام]] بود، [[انسانی]] صابری که در صبر حرام واقع شده، گذشته از آن فعل [[حرام]] باید عقابی دیگر نیز به خاطر صبر حرامش داشته و از عذابی مضاعف برخوردار میشد، حال آنکه هیچیک از فقهای [[تاریخ شیعه]] امامیّه چنین فتوایی نداده اند. اضافه بر اینکه [[فضیلت]] صبر، مادر همه [[فضائل]] است و هیچگاه در شمار [[رذائل]] قرار نمیگیرد و آنچه [[قبیح]] و ناپسند است کاربرد نابجای صبر است<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۰۷ ـ ۲۴۰.</ref>. | در مورد این نوع تقسیم باید توجه داشت در این تقسیم، [[حکم]] صبر را آن چیزی که برایش صبر میورزند مشخّص میکند و این تقسیم اگر به خودیِ خود نیز صحیح باشد، به هیچ وجه ویژه صبر نبوده در تمامی [[فضائل]] کاربرد خواهد داشت. از اینرو، نمیتوان آن را تقسیم خاصّ صبر دانست. گذشته از این، اصل این تقسیم خطاست؛ چون صبر در تمامی حالات جزء [[فضائل]] بوده [[نیکو]] شمرده میشود، از اینرو نمیتوان [[حکم]] آن چیزی که بر آن صبر میرود را به خود صبر سرایت داد، لذا نمیتوان صبر را [[حرام]] و [[مکروه]] و [[مباح]] دانست. اگر صبر اینگونه که اینان گفتهاند واقعاً [[حرام]] بود، [[انسانی]] صابری که در صبر حرام واقع شده، گذشته از آن فعل [[حرام]] باید عقابی دیگر نیز به خاطر صبر حرامش داشته و از عذابی مضاعف برخوردار میشد، حال آنکه هیچیک از فقهای [[تاریخ شیعه]] امامیّه چنین فتوایی نداده اند. اضافه بر اینکه [[فضیلت]] صبر، مادر همه [[فضائل]] است و هیچگاه در شمار [[رذائل]] قرار نمیگیرد و آنچه [[قبیح]] و ناپسند است کاربرد نابجای صبر است<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی ج۴]]، ص ۲۰۷ ـ ۲۴۰.</ref>. | ||
== منشأ و خاستگاه == | == منشأ و خاستگاه == | ||
برخی سبب صبر را [[برتری]] و [[غلبه]] [[عقل نظری]] و عملی که سبب و باعث خیر و [[صلاح]] است بر باعث [[هوای نفس]] که [[شهوت]] است میدانند که اگر اسباب خیر به [[مدد الهی]] بر اسباب هوای نفس و [[شهوات]] غالب آید، شخص از [[صابرین]] خواهد شد<ref> جامع السعادات، ۳/۲۸۱–۲۸۲.</ref>. از آنجاکه [[فطرت انسان]] بر [[حبّ]] کمال و [[جمال]] و خداخواهی [[استوار]] است، به حسب طبیعت خود در مقابل [[ناگواریها]] و [[مصیبتها]] صبر کرده و بیتابی نکند اما اگر حجابهای طبیعی و زنگار [[خودبینی]] و [[خودخواهی]] آینه [[قلب]] او را فراگرفت، در مقابل مصیبتها [[ناشکیبایی]] میکند. منشأ این بیتابی [[حب دنیا]] و حب نفس است. وقتی این امور [[حجاب]] نفس شد، کمال را در امور طبیعی و [[نفسانی]] میبیند و برای فقدان آنها بیتابی میکند<ref>حدیث جنود، ۴۲۰–۴۲۱.</ref> و این ناشی از نقصان در علم و عمل و [[معرفت]] نداشتن به مصالحی است که در حوادث و [[بلاها]] رخ میدهد<ref>امام خمینی، صحیفه، ۳/۲۳۵.</ref>. [[آگاهی]] به ثوابهای [[اخروی]] و اطلاع بر زودگذر بودن [[دنیا]] سبب میشود [[انسان]] در برابر [[بلاها]] و کاستیها در دنیا [[شکیبا]] باشد<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | برخی سبب صبر را [[برتری]] و [[غلبه]] [[عقل نظری]] و عملی که سبب و باعث خیر و [[صلاح]] است بر باعث [[هوای نفس]] که [[شهوت]] است میدانند که اگر اسباب خیر به [[مدد الهی]] بر اسباب هوای نفس و [[شهوات]] غالب آید، شخص از [[صابرین]] خواهد شد<ref> جامع السعادات، ۳/۲۸۱–۲۸۲.</ref>. از آنجاکه [[فطرت انسان]] بر [[حبّ]] کمال و [[جمال]] و خداخواهی [[استوار]] است، به حسب طبیعت خود در مقابل [[ناگواریها]] و [[مصیبتها]] صبر کرده و بیتابی نکند اما اگر حجابهای طبیعی و زنگار [[خودبینی]] و [[خودخواهی]] آینه [[قلب]] او را فراگرفت، در مقابل مصیبتها [[ناشکیبایی]] میکند. منشأ این بیتابی [[حب دنیا]] و حب نفس است. وقتی این امور [[حجاب]] نفس شد، کمال را در امور طبیعی و [[نفسانی]] میبیند و برای فقدان آنها بیتابی میکند<ref>حدیث جنود، ۴۲۰–۴۲۱.</ref> و این ناشی از نقصان در علم و عمل و [[معرفت]] نداشتن به مصالحی است که در حوادث و [[بلاها]] رخ میدهد<ref>امام خمینی، صحیفه، ۳/۲۳۵.</ref>. [[آگاهی]] به ثوابهای [[اخروی]] و اطلاع بر زودگذر بودن [[دنیا]] سبب میشود [[انسان]] در برابر [[بلاها]] و کاستیها در دنیا [[شکیبا]] باشد<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۶]]، ص۶۱۲ ـ ۶۱۷.</ref>. | ||
== آثار و فوائد == | == آثار و فوائد == | ||
صبر سبب افزایش [[توانایی]] [[انسان]] در برابر سختیها میگردد؛ از اینرو [[خداوند]] [[مؤمنان]] را به یاریجستن از آن [[دعوت]] کرده<ref>سوره بقره، آیه ۴۵؛ سوره بقره، آیه ۱۵۳.</ref> و آن را وسیلهای برای نزول کمکهای الهی و [[رحمت]] [[پروردگار]] دانسته است<ref>سوره بقره، ۱۵۵ـ۱۵۷.</ref>. در [[روایات]] برای صبر آثار دنیوی و [[اخروی]] بسیاری برشمردهاند؛ چنانکه نتیجه صبر در آخرت ورود به [[بهشت]]<ref>کلینی، الکافی، ۲/۸۹.</ref> و نتیجه صبر در دنیا، [[پیروزی]] و رسیدن به [[هدف]] معرفی شده است؛ اگرچه این صبر به طول بینجامد<ref>نهج البلاغه، ح۱۴۵، ۵۳۸.</ref>. صبر کلید ابواب [[سعادت]] و منشأ [[نجات]] از مهلکههاست. صبر بر [[مصایب]]، انسان را آزموده میسازد تا از [[عبودیت]] نفس خارج گشته، سبب میشود از | صبر سبب افزایش [[توانایی]] [[انسان]] در برابر سختیها میگردد؛ از اینرو [[خداوند]] [[مؤمنان]] را به یاریجستن از آن [[دعوت]] کرده<ref>سوره بقره، آیه ۴۵؛ سوره بقره، آیه ۱۵۳.</ref> و آن را وسیلهای برای نزول کمکهای الهی و [[رحمت]] [[پروردگار]] دانسته است<ref>سوره بقره، ۱۵۵ـ۱۵۷.</ref>. در [[روایات]] برای صبر آثار دنیوی و [[اخروی]] بسیاری برشمردهاند؛ چنانکه نتیجه صبر در آخرت ورود به [[بهشت]]<ref>کلینی، الکافی، ۲/۸۹.</ref> و نتیجه صبر در دنیا، [[پیروزی]] و رسیدن به [[هدف]] معرفی شده است؛ اگرچه این صبر به طول بینجامد<ref>نهج البلاغه، ح۱۴۵، ۵۳۸.</ref>. صبر کلید ابواب [[سعادت]] و منشأ [[نجات]] از مهلکههاست. صبر بر [[مصایب]]، انسان را آزموده میسازد تا از [[عبودیت]] نفس خارج گشته، سبب میشود از مقام صبر عبور کند و به [[مقامات]] دیگری برسد. صبر در [[دنیا]]، [[مشکلات]] را بر [[انسان]] آسان و [[عزم]] و [[اراده انسان]] را تقویت میکند<ref>امام خمینی، چهل حدیث، ۲۶۲.</ref>.<ref>[[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۶]]، ص۶۱۲ ـ ۶۱۷.</ref> | ||
برای صبر آثار دیگری نیز بیان شده است مانند: صبر وسیله آسان شدن [[سختیها]]<ref>سوره بقره، آیه ۴۵.</ref>؛ صبرپیشگی عامل رعایت [[اعتدال]] در [[انفاق]]<ref>سوره فرقان، آیه ۶۷.</ref>؛ صبرپیشگی زمینهساز اجتناب از [[باطل]] و امور [[بیهوده]]<ref>سوره فرقان، آیه ۷۲.</ref>؛ صبر عامل اجتناب از [[طغیان]]<ref>سوره هود، آیه ۱۱۲.</ref>؛ صبرپیشگی زمینهساز پرهیز از قتلهای ناحق<ref>سوره فرقان، آیه ۶۸.</ref>؛ صبر زمینهساز استحکام پیوندهای [[اجتماعی]]<ref>سوره آل عمران، آیه ۲۰۰.</ref>؛ صبر از عوامل [[استقامت]] بر طریق [[حق]]<ref>سوره هود، آیه ۱۱۲.</ref>؛ صبر زمینهساز [[اطاعت از خدا]] و [[رسول خدا]] {{صل}}<ref>سوره انفال، آیه ۴۶.</ref>؛ صبر زمینهساز اقامه نماز و مواظبت بر آن؛ صبر زمینه بهرهمندی از [[امداد الهی]]؛ صبر وسیلهای کارساز در انجام [[دستورهای الهی]]؛ صبر عامل دستیابی به مقام [[بندگی خدا]] و...<ref>ر.ک: [[فرهنگ قرآن ج۱۸ (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، ص۲۴۶ - ۲۵۹.</ref>. | برای صبر آثار دیگری نیز بیان شده است مانند: صبر وسیله آسان شدن [[سختیها]]<ref>سوره بقره، آیه ۴۵.</ref>؛ صبرپیشگی عامل رعایت [[اعتدال]] در [[انفاق]]<ref>سوره فرقان، آیه ۶۷.</ref>؛ صبرپیشگی زمینهساز اجتناب از [[باطل]] و امور [[بیهوده]]<ref>سوره فرقان، آیه ۷۲.</ref>؛ صبر عامل اجتناب از [[طغیان]]<ref>سوره هود، آیه ۱۱۲.</ref>؛ صبرپیشگی زمینهساز پرهیز از قتلهای ناحق<ref>سوره فرقان، آیه ۶۸.</ref>؛ صبر زمینهساز استحکام پیوندهای [[اجتماعی]]<ref>سوره آل عمران، آیه ۲۰۰.</ref>؛ صبر از عوامل [[استقامت]] بر طریق [[حق]]<ref>سوره هود، آیه ۱۱۲.</ref>؛ صبر زمینهساز [[اطاعت از خدا]] و [[رسول خدا]] {{صل}}<ref>سوره انفال، آیه ۴۶.</ref>؛ صبر زمینهساز اقامه نماز و مواظبت بر آن؛ صبر زمینه بهرهمندی از [[امداد الهی]]؛ صبر وسیلهای کارساز در انجام [[دستورهای الهی]]؛ صبر عامل دستیابی به مقام [[بندگی خدا]] و...<ref>ر.ک: [[فرهنگ قرآن ج۱۸ (کتاب)|فرهنگ قرآن]]، ص۲۴۶ - ۲۵۹.</ref>. | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۹: | ||
# [[تفکّر]] در اینکه [[دنیا]] محلّ عبور و مرور بوده، [[ثبات]] و قرار نخواهد داشت. بنابراین صبر بر دشواریهای آن مشکل نبوده در مقابل [[اجر]] معنوی آن، بسیار سهل و آسان است. | # [[تفکّر]] در اینکه [[دنیا]] محلّ عبور و مرور بوده، [[ثبات]] و قرار نخواهد داشت. بنابراین صبر بر دشواریهای آن مشکل نبوده در مقابل [[اجر]] معنوی آن، بسیار سهل و آسان است. | ||
# [[تفکّر]] در این مطلب که بیتابی و جزع، امری ناپسند است که [[دین]] و دنیای [[انسان]] را دچار ضرر و زیان میسازد. [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در این زمینه میفرمایند: «اگر صبر پیشه کنی [[تقدیر الهی]] به انجام میرسد و تو از [[اجر]] آن برخوردار میشوی و اگر بیتابی کنی باز [[تقدیر الهی]] به انجام میرسد و تو بیاجر خواهی بود»<ref>{{متن حدیث|إِنْ صَبَرْتَ جَرَی عَلَیْکَ الْقَدَرُ وَ أَنْتَ مَأْجُورٌ وَ إِنْ جَزِعْتَ جَرَی عَلَیْکَ الْقَدَرُ وَ أَنْتَ مَأْزُورٌ}}؛ نهج البلاغة، کلمه ۲۹۱.</ref>. | # [[تفکّر]] در این مطلب که بیتابی و جزع، امری ناپسند است که [[دین]] و دنیای [[انسان]] را دچار ضرر و زیان میسازد. [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در این زمینه میفرمایند: «اگر صبر پیشه کنی [[تقدیر الهی]] به انجام میرسد و تو از [[اجر]] آن برخوردار میشوی و اگر بیتابی کنی باز [[تقدیر الهی]] به انجام میرسد و تو بیاجر خواهی بود»<ref>{{متن حدیث|إِنْ صَبَرْتَ جَرَی عَلَیْکَ الْقَدَرُ وَ أَنْتَ مَأْجُورٌ وَ إِنْ جَزِعْتَ جَرَی عَلَیْکَ الْقَدَرُ وَ أَنْتَ مَأْزُورٌ}}؛ نهج البلاغة، کلمه ۲۹۱.</ref>. | ||
# تمرین گام به گام، که از مراحل آسان آغاز و به مراحل [[برتر]] میرسد. در این تمرین، [[انسان]] سرانجام میتواند از [[گناهان]] اجتناب و به انجام [[طاعات]] [[الهی]] بپردازد، هرچند آن [[طاعت]] در شمار سختترین [[عبادات]] باشد<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی]]، ص ۲۴۰؛ [[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی]]، | # تمرین گام به گام، که از مراحل آسان آغاز و به مراحل [[برتر]] میرسد. در این تمرین، [[انسان]] سرانجام میتواند از [[گناهان]] اجتناب و به انجام [[طاعات]] [[الهی]] بپردازد، هرچند آن [[طاعت]] در شمار سختترین [[عبادات]] باشد<ref>ر.ک: [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|دانش اخلاق اسلامی ج۴]]، ص ۲۴۰؛ [[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۶]]، ص۶۱۲ ـ ۶۱۷.</ref>. | ||
== نشانههای صابران == | == نشانههای صابران == | ||
| خط ۷۸: | خط ۸۲: | ||
[[امام صادق]] {{ع}} در زیارت پیامبر {{صل}} از راه دور میفرماید: «ای [[پیامبر خدا]]! همراه هر [[گواهی]] و به جای هر [[انکار]] کنندهای، [[گواهی]] میدهم که تو پیامهای خدایت را رساندی و برای امّتت خیر خواستی و در راه پروردگارت با تمام توان کوشیدی و فرمانش را فراز آوردی و به خاطرش آزارها دیدی و به [[حکمت]] و اندرزهای [[نیکو]] و زیبا به راهش فرا خواندی»<ref>{{متن حدیث|الْإِمَامُ الصَّادِقُ {{ع}} فِی زِیَارَةَ النَّبِیِّ {{صل}} مِنْ بَعِیدِ... أَشْهَدُ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَعَ کُلِّ شَاهِدٍ وَ أَتَحَمَّلُهَا عَنْ کُلِّ جَاحِدٍ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسَالاتِ رَبِّکَ وَ نَصَحْتَ لِأُمَّتِکَ وَ جَاهَدْتَ فِی سَبِیلِ رَبِّکَ وَ صَدَعْتَ بِأَمْرِهِ وَ احْتَمَلْتَ الْأَذَی فِی جَنْبِهِ وَ دَعَوْتَ إِلَی سَبِیلِهِ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ الْجَمِیلَةِ}}؛ الإقبال، ج۳، ص۱۲۴؛ مصباح الزائر، ص۶۷؛ المزار، ص۱۲، من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت {{ع}}؛ بحار الأنوار، ج۱۰۰، ص۱۸۴، ح۱۱.</ref>. | [[امام صادق]] {{ع}} در زیارت پیامبر {{صل}} از راه دور میفرماید: «ای [[پیامبر خدا]]! همراه هر [[گواهی]] و به جای هر [[انکار]] کنندهای، [[گواهی]] میدهم که تو پیامهای خدایت را رساندی و برای امّتت خیر خواستی و در راه پروردگارت با تمام توان کوشیدی و فرمانش را فراز آوردی و به خاطرش آزارها دیدی و به [[حکمت]] و اندرزهای [[نیکو]] و زیبا به راهش فرا خواندی»<ref>{{متن حدیث|الْإِمَامُ الصَّادِقُ {{ع}} فِی زِیَارَةَ النَّبِیِّ {{صل}} مِنْ بَعِیدِ... أَشْهَدُ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَعَ کُلِّ شَاهِدٍ وَ أَتَحَمَّلُهَا عَنْ کُلِّ جَاحِدٍ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسَالاتِ رَبِّکَ وَ نَصَحْتَ لِأُمَّتِکَ وَ جَاهَدْتَ فِی سَبِیلِ رَبِّکَ وَ صَدَعْتَ بِأَمْرِهِ وَ احْتَمَلْتَ الْأَذَی فِی جَنْبِهِ وَ دَعَوْتَ إِلَی سَبِیلِهِ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ الْجَمِیلَةِ}}؛ الإقبال، ج۳، ص۱۲۴؛ مصباح الزائر، ص۶۷؛ المزار، ص۱۲، من دون إسناد إلی أحد من أهل البیت {{ع}}؛ بحار الأنوار، ج۱۰۰، ص۱۸۴، ح۱۱.</ref>. | ||
[[امام علی]] {{ع}} میفرماید: «[[گواهی]] میدهیم که [[محمّد]] [[بنده]] و فرستاده [[خداوند]] است... و او پیامهای پروردگارش را همانگونه که به او [[فرمان]] داده بود، ابلاغ کرد... و به خاطر [[خداوند]] و برای بندگانش با [[شکیبایی]] و خالصانه [[خیرخواهی]] نمود»<ref>{{متن حدیث|الْإِمَامُ عَلِیّ {{ع}} فِی خُطْبَةٍ لَهُ {{ع}} فِی الْجُمُعَةِ-: نَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ... فَبَلَّغَ رِسَالاتِ رَبِّهِ کَمَا أَمَرَهُ... وَ نَصَحَ لَهُ فِی عِبَادِهِ صَابِراً مُحْتَسِباً}}؛ کتاب من یحضره الفقیه، ج، ۱ ص۴۲۸، ح۱۲۶۳؛ مصباح المتهجد، ص۳۸۱، ح۵۰۸، عن زید بن وهب؛ بحار الأنوار، ج۸۹، ص۲۳۷، ح۶۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد محمدی ریشهری|محمدی ریشهری، محمد]]، [[سیره پیامبر خاتم ج۱ (کتاب)|سیره پیامبر خاتم]]، ص ۳۲۰-۳۳۷.</ref> | [[امام علی]] {{ع}} میفرماید: «[[گواهی]] میدهیم که [[محمّد]] [[بنده]] و فرستاده [[خداوند]] است... و او پیامهای پروردگارش را همانگونه که به او [[فرمان]] داده بود، ابلاغ کرد... و به خاطر [[خداوند]] و برای بندگانش با [[شکیبایی]] و خالصانه [[خیرخواهی]] نمود»<ref>{{متن حدیث|الْإِمَامُ عَلِیّ {{ع}} فِی خُطْبَةٍ لَهُ {{ع}} فِی الْجُمُعَةِ-: نَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ... فَبَلَّغَ رِسَالاتِ رَبِّهِ کَمَا أَمَرَهُ... وَ نَصَحَ لَهُ فِی عِبَادِهِ صَابِراً مُحْتَسِباً}}؛ کتاب من یحضره الفقیه، ج، ۱ ص۴۲۸، ح۱۲۶۳؛ مصباح المتهجد، ص۳۸۱، ح۵۰۸، عن زید بن وهب؛ بحار الأنوار، ج۸۹، ص۲۳۷، ح۶۸.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد محمدی ریشهری|محمدی ریشهری، محمد]]، [[سیره پیامبر خاتم ج۱ (کتاب)|سیره پیامبر خاتم ج۱]]، ص ۳۲۰-۳۳۷.</ref> | ||
== صبر بر سختی در وظایف منتظران == | == صبر بر سختی در وظایف منتظران == | ||
| خط ۹۸: | خط ۱۰۲: | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:10115255.jpg|22px]] [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|'''دانش اخلاق اسلامی ج۴''']] | # [[پرونده:10115255.jpg|22px]] [[حسین مظاهری|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۴ (کتاب)|'''دانش اخلاق اسلامی ج۴''']] | ||
# [[پرونده:1379259.jpg|22px]] [[محمد محمدی ریشهری|محمدی ریشهری، محمد]]، [[سیره پیامبر خاتم ج۱ (کتاب)|'''سیره پیامبر خاتم''']] | # [[پرونده:1379259.jpg|22px]] [[محمد محمدی ریشهری|محمدی ریشهری، محمد]]، [[سیره پیامبر خاتم ج۱ (کتاب)|'''سیره پیامبر خاتم ج۱''']] | ||
# [[پرونده:IM009851.jpg|22px]] [[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۶''']] | # [[پرونده:IM009851.jpg|22px]] [[احمد فکور افشاگر|فکور افشاگر، احمد]]، [[صبر (مقاله)|مقاله «صبر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۶ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۶''']] | ||
# [[پرونده:1313.jpg|22px]] [[فرهنگ قرآن ج۱۸ (کتاب)|'''فرهنگ قرآن''']] | # [[پرونده:1313.jpg|22px]] [[فرهنگ قرآن ج۱۸ (کتاب)|'''فرهنگ قرآن''']] | ||
# [[پرونده:152259.jpg|22px]] [[علی نبیاللهی|نبیاللهی، علی]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|'''فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم''']] | # [[پرونده:152259.jpg|22px]] [[علی نبیاللهی|نبیاللهی، علی]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|'''فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم''']] | ||
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | # [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|'''فرهنگنامه دینی''']] | ||
# [[پرونده:13681049.jpg|22px]] [[سید حسین دینپرور|دینپرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه''']] | # [[پرونده:13681049.jpg|22px]] [[سید حسین دینپرور|دینپرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۲''']] | ||
# [[پرونده:97B13919.jpg|22px]] [[میرزا عباس مهدویفرد|مهدویفرد، میرزا عباس]]، [[فلسفه انتظار (کتاب)|'''فلسفه انتظار''']] | # [[پرونده:97B13919.jpg|22px]] [[میرزا عباس مهدویفرد|مهدویفرد، میرزا عباس]]، [[فلسفه انتظار (کتاب)|'''فلسفه انتظار''']] | ||
# [[پرونده:13681097.jpg|22px]] [[قنبر علی صمدی|صمدی، قنبر علی]]، [[آخرین منجی (کتاب)|'''آخرین منجی''']] | # [[پرونده:13681097.jpg|22px]] [[قنبر علی صمدی|صمدی، قنبر علی]]، [[آخرین منجی (کتاب)|'''آخرین منجی''']] | ||