الف باب در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

[[روایات]] مشهور به الف باب از روایات پرتعدادی‌ است‌ که‌ بیان‌گر یکی از منابع و مجاری [[علوم ائمه]] {{ع}} است. برخلاف سایر مجاری علوم‌ [[اهل‌ بیت]] {{ع}} که‌ طرح و تبیین آن بیشتر در زمان [[امام باقر]] {{ع}} و به صورت گسترده‌تر در [[زمان]] امام‌ [[صادق]] {{ع}} رخ نمایانده است، روایات الف باب در موارد متعددی از زبان امیرالمؤمنین {{ع}} و برخی از [[صحابه پیامبر]] و تعدادی از [[همسران]] ایشان بیان و یا [[نقل]] شده است، هر‌ چند‌ تبیین حقایق و جزییاتی از آن در دوره [[امام صادق]] {{ع}} پدیدار شده است<ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص۱۵۸.</ref>.

در این روایات با اشاره‌ به‌ دعوت‌ [[پیامبر اکرم]] {{صل}} از امیرالمؤمنین {{ع}}، به انتقال دانشی از پیامبر به امیرالمؤمنین {{ع}} در ساعات‌ پایانی‌ عمر‌ حضرت اشاره شده و از [[تعلیم هزار باب علم]] که از هر یک هزار باب‌ [[دانش]] باز می‌شود بحث شده است. امام صادق {{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صفِی مَرَضِهِ الَّذِی تُوُفِّیَ فِیهِ ادْعُوا لِی خَلِیلِی- فَأَرْسَلَتَا إِلَی أَبَوَیْهِمَا فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صأَعْرَضَ عَنْهُمَا ثُمَّ قَالَ ادْعُوا لِی خَلِیلِی فَأُرْسِلَ إِلَی عَلِیٍّ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْهِ أَکَبَّ عَلَیْهِ یُحَدِّثُهُ فَلَمَّا خَرَجَ لَقِیَاهُ فَقَالا لَهُ مَا حَدَّثَکَ خَلِیلُکَ فَقَالَ حَدَّثَنِی أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۹۶.</ref>.<ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۵؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۶۰۵.</ref>

بر اساس گزارش‌ [[روایات]]، ‌ مسألۀ [[تعلیم]] [[هزار باب]] علم‌ به‌ [[امام علی]] {{ع}} در دوره [[امام باقر]] {{ع}} و [[امام صادق]] {{ع}} جزء آموزه‌ها و باورهای عمومی [[شیعه]] محسوب می‌شود. مؤید این گفتار، آغاز سخن [[ابوبصیر]] با این‌ جمله‌ است: {{متن حدیث|قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ عَلَّمَ عَلِيّاً ع أَلْفَ بَابٍ كُلُّ بَابٍ فَتَحَ أَلْفَ بَابٍ}}. حضرت نیز با تصحیح این سخن، اصل گزاره را مورد [[تأیید]] قرار می‌‌دهد: {{متن حدیث|فَقَالَ لِي بَلْ عَلَّمَهُ بَاباً وَاحِداً فَتَحَ ذَلِكَ الْبَابُ أَلْفَ بَابٍ فَتَحَ كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۳۰۴.</ref><ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص۱۳۹.</ref>.

# در [[حدیثی]] [[ابوبصیر]] می‌‌گوید: {{متن حدیث|دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي‏ قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ {{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ‏ وَ بَيْنَ‏ بَيْتٍ‏ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً {{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِيّاً {{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۳۹.</ref><ref>ر. ک: [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی، محمد نظیر]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۸۱.</ref>

# [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} هم فرمودند: {{متن حدیث|اِنَّ رَسُولَ اللهِ {{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ}}<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۲۹۶؛ بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۱۳۰.</ref><ref>ر. ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[منصف علی مطهری|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایان‌نامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص ۶۴.</ref>  

# مؤید دیگر این گفتار پاسخ [[امام کاظم]] {{ع}} به چگونگی [[آگاهی]] و [[دانش]] [[ائمه]] {{ع}} است، در حالی که پس از [[پیامبر]] [[نبی]] دیگری نبوده است و [[اهل بیت]] {{ع}} نیز [[درجه]] [[نبوت]] نداشته‌اند؟ حضرت با اشاره به آیۀ: {{متن قرآن|لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ}}<ref>«زبانت را به (خواندن) آن مگردان تا در (کار) آن شتاب کنی» سوره قیامه، آیه ۱۶.</ref> می‌فرماید: "آنچه را [[پیامبر]] به [[امر الهی]] برای دیگران به زبان نیاورد، ما را مخصوص به آن فرمود. از این رو از میان [[اصحاب]] خود تنها با [[علی]] به [[نجوا]] می‌نشست و پس از [[نزول]] آیۀ {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}<ref>«تا آن را برایتان یادکردی کنیم و گوش‌های نیوشنده آن را به گوش گیرند» سوره حاقه، آیه ۱۲.</ref>، [[پیامبر]] {{صل}} خطاب به اصحابشان فرمود: «از [[خدا]] خواسته‌ام آن را گوش تو قرار دهد». آنگاه حضرت، گفتار [[امام علی]] {{ع}} در [[مسجد کوفه]] {{متن حدیث|عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} عَلِیّاً أَلْفَ بَابٍ یَفْتَحُ کُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَاب}} را، از مکنون سرّ و امور اختصاص یافته به حضرت می‌داند که پس از ایشان تنها [[امامان]] {{ع}} آن را به [[ارث]] برده‌اند"<ref>{{متن حدیث|فقال من قوله تبارك و تعالى لنبيه ص- لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ الذي لم يحرك به لسانه لغيرنا أمره اللَّه أن يخصنا به من دون غيرنا فلذلك كان ناجى أخاه عليا من دون أصحابه- فأنزل اللَّه بذلك قرآنا في قوله وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ فقال رسول اللَّه ص لأصحابه سألت اللَّه أن يجعلها أذنك يا علي فلذلك قال علي بن أبي طالب ص بالكوفة علمني رسول اللَّه ص ألف باب من العلم ففتح كل باب ألف باب خصه رسول اللَّه ص من مكنون سره بما يخص أمير المؤمنين ع أكرم الخلق عليه كما خص اللَّه نبيه و أخاه عليا من مكنون سره و خالص علمه بما لم يخص به أحدا من قومه حتى صار إلينا فتوارثناه من دون أهلنا}}؛ فیض کاشانی، ملامحسن، الوافی، ج ۳، ص ۷۷۵ ـ ۷۷۶.</ref>

# [[عبدالله بن عمر]] نیز در گزارش خود از لحظات پایانی [[عمر]] [[پیامبر]] {{صل}}، به مسئله خلوت حضرت با [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} اشاره و مسئلۀ [[الف باب]] را مطرح و آنگاه [[نقل]] می‌کند، وقتی از حضرت پرسیده شد آیا آنچه را دریافت نمودی [[حفظ]] نمودی، ایشان در جواب با [[تأیید]] آن، به عمق این [[ادراک]] با عبارت "و عقلته" اشاره می‌فرماید<ref>{{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِي مَرَضِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ ادْعُوا لِي أَخِي فَأَرْسَلُوا إِلَى عَلِيٍّ ع فَدَخَلَ فَوَلَّيَا وُجُوهَهُمَا إِلَى الْحَائِطِ وَ رَدَّا عَلَيْهِمَا ثَوْباً فَأَسَرَّ إِلَيْهِ وَ النَّاسُ مُحْتَوْشُونَ وَرَاءَ الْبَابِ فَخَرَجَ عَلِيٌّ ع فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ أَسَرَّ إِلَيْكَ نَبِيُّ اللَّهِ شَيْئاً قَالَ نَعَمْ أَسَرَّ إِلَيَّ أَلْفَ بَابٍ فِي كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ وَعَيْتَهُ قَالَ نَعَمْ وَ عَقَلْتُهُ قَالَ فَمَا السَّوَادُ الَّذِي فِي الْقَمَرِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً قَالَ لَهُ الرَّجُلُ عَقَلْتَ يَا عَلِيُّ}}؛ ابن بابویه، محمد بن علی، خصال، ج ۲، ص ۶۴۳، ح ۲۳.</ref><ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۲۶، ص ۱۴۲.</ref>

[[روایت]] الف باب که هنگام [[رحلت پیامبر اکرم]] {{صل}} به امیرالمؤمنین {{ع}} [[تعلیم]] داده شده، بیانگر این است که در این [[زمان]] کوتاه، هر باب از [[هزار باب]] اول‌، اصل یا مطلب [[جامع]] و کاملی را در بر می‌گیرد؛ به گونه‌ای‌ که‌ از‌ آن، [[هزار باب]] دیگر از [[علم]] می‌جوشد و [[علوم]] انتقالی همراه با تفصیل آن نبوده است. به بیان دیگر، [[لُب]] و جامع اصول<ref>مؤید این گفتار روایاتی است که در آن راوی از بهره‌مندی عامه از دانش‌ پیامبر سؤال‌ می‌کند و پیشوایان شیعه با تأیید کلی آن، به این تفاوت توجه می‌دهند که اصول‌ و مبانی‌ و فصل الخطاب دانش در نزد ایشان است و آنچه نزد دیگران است پراکنده و جزئی‌ از‌ دانش‌ پیامبر است؛ به عنوان نمونه، حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث|عندنا‌ اهل البیت اصول العـلم و عـراه و ضیائه و اواخیه}}؛ ر. ک: بصائر الدرجات، باب نوزدهم، ص۳۶۳ و ۳۶۴؛ الاختصاص، ص۳۰۸.</ref> و سر شاخۀ علومی متعدد در [[اختیار]] [[امام علی]] {{ع}} قرار گرفته است؛ عناوین و موضوعاتی که هر یک، دارای فروعات گسترده‌ای است و هر‌ فرع‌ از فروعات آن شامل فروعات متعدد دیگری است<ref>شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ج۱، ص۱۲۱‌، ح۱۱۳‌.</ref>. این [[سخن]] با علوم مختلف کاملاً امکان‌پذیر است؛ چراکه مهم‌ترین‌ امر‌ در هر [[علمی]]، [[صادق بودن]] و [[حقیقت]] داشتن گزاره و موضوع ریشه‌ای آن و ترتب صحیح مطالب و عناوین بعدی بر آن است، از همین رو، در [[روایات]]، تعبیر مفتاح مطرح‌ شده‌ است‌. [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در این زمینه می‌ فرماید‌: "همانا در سینه من علم فشرده‌ای هست که [[رسول خدا]] به من آموخته‌ است‌. اگر‌ نگاهبانانی بیابم که به [[شایستگی]] از آن مخافظت کنند و همان‌گونه‌ که از من شنیده‌اند [[روایت]] کنند، بعض آن را به وی می‌سپارم که با همان اندک، علم زیادی‌ یاد‌ می‌گیرد‌. همانا علم کلید هر بابی است و هر بابی هزار باب دیگر‌ می‌گشاید"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ فِی صَدْرِی هَذَا لَعِلْماً جَمّاً عَلَّمَنِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلَوْ أَجِدُ لَهُ حَفَظَةً یَرْعَوْنَهُ حَقَّ رِعَایَتِهِ وَ یَرْوُونَهُ عَنِّی کَمَا یَسْمَعُونَهُ مِنِّی إِذاً أَوْدَعْتُهُمْ بَعْضَهُ فَیَعْلَمُ بِهِ کَثِیراً مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ الْعِلْمَ مِفْتَاحُ کُلِّ بَابٍ وَ کُلُّ بَابٍ یَفْتَحُ أَلْفَ بَابٍ}}؛ بصائر الدرجات، ص۳۰۵، ح ۱۲؛ خصال، ج ۲، ص۶۴۶، ح ۲۹.</ref>.

بر این‌ ویژگی در دوره‌های بعد‌، [[ائمه]] {{ع}} استناد‌ و [[استدلال]] کرده‌اند. واقـدی می‌‌گوید‌: "‌ [[هشام بن عبدالملک بن مروان]] در [[مراسم]] [[حج]] از [[امام باقر]] {{ع}} در حالی‌ که‌ درصدد [[انکار]] [[فضائل]] ائمه بود‌، می‌پرسد‌: آیا‌ ما و شما همگی‌ [[فرزندان‌]] [[عبد مناف]] نیستیم و یک‌ ن‍َسَب‌ [[واحد]] نداریم؟ حضرت]] با [[تأیید]] این مطلب می‌فرماید: اما [[خداوند بزرگ]]، مکنون سرّش و [[خالص]] علمش‌ را‌ تنها به ما اختصاص داده است‌. هشام‌ می‌گوید: چگونه‌ شما‌ وارث‌ آن امری شدید که‌ دیگران از آن [[محروم]] شدند؛ در حالی که [[پیامبر]] برای تمامی [[مردم]] [[مبعوث]] شده بود‌ و چگونه‌ شما از این علم بهره‌مند شدید‌؛ در‌ حالی‌ که‌ محمد‌ [[خاتم پیامبران]] بوده‌ و شما‌ که [[نبی]] و پیامبر نیستید؟ حضرت در تبیین این موضوع، [[آیات قرآن]] را [[شاهد]] بر وجود این‌گونه علم‌ دانسته‌ و می‌فرماید‌: از آیۀ {{متن قرآن|لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ}}<ref>«زبانت را به (خواندن) آن مگردان تا در (کار) آن شتاب کنی» سوره قیامه، آیه ۱۶.</ref> چنین مطلبی را می‌گویم. آنچه پیامبر آشکار فرموده، بـرای همه مردم است، اما‌ آنچه‌ که زبانش را به آن تحریک ننمود، [[خداوند]] [[امر]] فرمود که آن را تنها به ما اختصاص دهد. از همین رو بود که در میان تمامی [[صحابی]]، [[علی]] با‌ او‌ [[نجوا]] می‌‌نمود ‌و خـداوند [[آیه]] {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}<ref>«تا آن را برایتان یادکردی کنیم و گوش‌های نیوشنده آن را به گوش گیرند» سوره حاقه، آیه ۱۲.</ref> را نازل کرد و [[پیامبر]] از میان همه اصحابش‌ بـه‌ علی فرمود: [[یا علی]]، از‌ خدا‌ خواسته‌ام این گوش را، [[اذن]] و گوش تو قرار دهد. سپس [[امام باقر]] {{ع}} منشأ و ریشه‌های [[آگاهی امام]] علی {{ع}} را مطابق [[آیات]] تبیین نموده و می‌فرماید: «از‌ همین‌ رو بود که علی {{ع}}‌ در‌ [[کوفه]] فرمود: {{متن حدیث|علمنی رسـول الله الف بـاب من العلم ینفتح من کل باب الف باب}}. این همان مکنون [[علم الهی]] بود که پیامبر به آن مختص شده بود و پیامبر آن‌ را‌ مخصوص علی قرار داد و همین [[علم]] به ما رسیده است و ما آن را به [[ارث]] برده‌ایم نه [[قوم]] ما"<ref>دلائل الامامة، ص۱۰۵ و ۱۰۴.</ref><ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص۱۶۷ ـ ۱۶۸.</ref>

# امیرالمؤمنین {{ع}} در معرفی تعدادی از افراد [[خائن]] لشکرشان، با استناد به برخورداری‌ از‌ [[دانش]] الف بـاب به معرفی‌ ماهیت‌ و اندیشه‌های‌ [[باطل]] این گروه‌ پرداخـته‌ است<ref>الخـرائج و الجـرائح، ج ۲، ص۷۴۶؛ خصال، ج ۶۴۴، ح ۲۶؛ بصائر الدرجات، ص۳۰۶، ح ۱۵.</ref> و...<ref>ر. ک. بصائر الدرجات، ص۳۵۸، ح ۱۴؛ کتاب سلیم، ج ۲، ص۸۰۱، ح ۳۰.</ref>.

از نکات دیگری که [[روایات]] به‌ آن‌ اشاره دارد، آشکار شدن‌ و ظهور‌ تنها یک باب یا دو باب از آن ابواب برای [[مردم]] است<ref>خصال، ج ۲، ص۶۵۰، ح ۴۲، ج ۲، ص۶۴۵، ح ۲۵.</ref>. این امر نیز علاوه بر گستردگی و عظمت‌ این‌ ابواب، نشان‌ از [[میزان]] غیر قابل [[تصور]] و مقایسه‌ناپذیر بهره‌مندی [[اهل بیت]] {{ع}} از [[علوم]] [[الهی]] دارد. [[یونس بن رباط]] می‌گوید‌ به همراه کامل تمار [[خدمت]] [[امام صادق]] {{ع}} رسیدیم و [[حدیث]] الف باب‌ را‌ بر‌ حضرت عرضه نمودیم، ایشان [[صحت]] آن را [[تصدیق]] نمود. سپس من، با [[اطمینان]] از [[صدور حدیث]] در ‌‌مقام‌ [[فهم]] مفاد آن، [[سؤال]] کردم: آیا این ابواب [[علم]] برای [[شیعیان]] و دوستاران شما‌ آشکار‌ شده‌ است؟ ایشان فـرمود: "یک باب یا دو باب آن!" گفتم: فدایت شوم! چرا از هزار هزار‌ باب [[فضیلت]] شما تنها یک یا دو باب ‌نقل می‌شود؟ حضرت فرمود: "تـوقع دارید که شما از [[فضل]] ما چه اندازه [[روایت]] کنید؟ شما از فضل ما جز یک (حرف) ألف غیر متصل (تنها) روایت در دست‌ ندارید. (اشاره به گستردگی [[فضایل]] و [[دانش اهل بیت]] و انتشار جزء اندکی از آن میان [[مردم]])"<ref>{{متن حدیث|و ما عسیتُم‌ أن تروُوا من فضلنا‌! ما‌ ترون من فضلنا الا ألفاً غـیر مـعطوفة}}؛ شیخ صدوق، محمد بن علی، خصال، ج ۲، ص۶۴۸، ح ۳۷.</ref><ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص۱۶۹ ـ ۱۷۲.</ref>

منشأ و مجرای [[دانش]] [[امام]] به [[حلال و حرام]] [[الهی]]، [[استنباط]] و [[اجتهاد]] شخصی نیست. [[پیشوایان]] [[شیعه]] با‌ توجه دادن به مبادی [[معرفتی]] و [[لزوم]] مستند و منقح بودن [[احکام]] و فتاوای صادر شده‌ توسط‌ علما‌، منبع [[معرفتی]] و [[آگاهی]] خود را مستند به [[کلمات پیامبر]] می‌دانند<ref>به عنوان نمونه ر. ک: الاختصاص‌، ص 313‌.</ref>. از این رو، سرچشمه‌ دانش‌ [[پیشوایان]] شیعه نسبت به [[احکام]] را باید در منشأ روشن و تنها مجرای دریافت‌ احکام‌ شرعی‌، یـعنی [[رسول خدا]] {{صل}} جست و جو نمود. این مطلب از آنجا مهم جلوه‌گر می‌شود که با‌ ختم‌ [[نبوت]] جریان نزول احکام و [[شریعت]] پایان پذیرفته است و از سوی دیگر، امام‌ دارای‌ شان‌ [[تشریع]] و تقنین احکامی جدید نیست. با این [[باور]]، این سؤال مطرح می‌شود که [[امام]] نسبت‌ به‌ پرسش‌های‌ جدید فقهی و مسائل جدید عملی چگونه تعامل می‌‌کند و این [[پندار]] را‌ دامن‌ می‌زند که آیا [[شیعه]] به موضوع ختم [[نبوت]] با نگاهی خدشه انگیز نگاه می‌کند و [[مکتب]] تشیّع‌ شؤون‌ [[پیامبر خاتم]] را به افرادِ معینی پس از ایشان نسبت می‌‌دهد‌. از‌ این رو، متّهم به [[تزلزل]] در اعتقاد‌ یقینیِ‌ خاتمیّت‌ است و مفهوم خاتمیّت در این [[مکتب]] مفهومی‌ سست‌ و رقیق شده است. هر چند این سؤال [[نیازمند]] بررسی زوایای گوناگون آن است‌، اما‌ جنبه‏ای که [[روایات]] مطرح کننده‌ الف‌ باب می‌ تواند‌ پاسخ‌گوی‌ این [[پرسش]] باشد، دارای اهمیت اسـت‌؛ زیرا‌ بیان‌گر [[اعتقاد]] کامل [[پیشوایان]] [[شیعه]] به جریان ختم [[شریعت]] و بهره‌مندی از پاسخ‌ این‌ شبهه است و از سوی دیگر، نقش‌ این منبع [[علمی]] برای‌ ائمه‌ را در فرآیند تبیین خاتمیت‌ و تبیینِ‌ [[شؤون]] و وظـایف امام روشن می‌نماید. دو کانون اصلی مطرح در [[روایات]] [[شیعی]] عبارت‌اند از‌: صحیفه یا کتاب الجامعه و [[دانش]] انتقال یافته با یادکرد الف بـاب. همان گونه که [[روایات]] دلالت‌ داشت، یکی از پایه‌های معرفتی دانش‌ الف‌ باب‌، آگاهی‌ یافتن‌ [[امام]] به احکام‌ و حلال‌ و [[حرام]] [[الهی]] با دانش انتقال یافته از [[پیامبر]] به [[امام]] علی {{ع}} اسـت<ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش 66، ص 172.</ref>.

# درباره اینکه ابواب مترتب بر هر بابی از [[هزار باب]] چگونه محقق شده است، سه دیدگاه مشهور از قدما مطرح است: توسط خود [[پیامبر اکرم]] {{صل}}؛ با [[تفکر]] و جستجوی [[حضرت علی]] {{ع}}؛ [[شیوه]] [[حکم]] نمودن را به صورت اجمالی [[تعلیم]] داده است<ref>نباطی، صراط المستقیم، ج ۳، ص۲۰۹.</ref><ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامه امامت پژوهی، ش ۶، ص۱۷۵ ـ ۱۷۷.</ref>

== نتیجه‌== الف‌ باب"، موضوع [[روایات‌]] فراوانی‌ است که ماهیت، گستره‌ و منشأ‌ بخشی از [[علم امام]] را بیان می‌کند. [[کثرت]] این [[روایات]] به گونه‌ای است که از محتوای آنها برداشت تواتر‌ [[معنوی]] در زمینۀ دریافت دانش بسیار برداشت می‌شود. تحقق این [[تحدیث]] در مدت [[زمان]] کوتاه و قراین دیگر می‌فهماند که هر باب از هزار باب اول، اصل یا مطلب [[جامع]] و کاملی را در برمی‌گیرد‌؛ به‌ گونه‌ای که از آن هزار باب دیگر از [[علم]] می‌جوشد. روایات [[الف باب]] بیان می‌کنند، یکی از پایه‌های [[معرفتی]] دانش الف باب، [[آگاهی]] یافتن [[امام]] به [[احکام]] و [[حلال و حرام]] [[الهی]] با دانش انتقال یافته از [[پیامبر]] به‌ امام‌ [[علی]] {{ع}} است<ref>ر. ک: [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص۱۷۹</ref>.