امالکتاب: تفاوت میان نسخهها
←ام الکتاب منبع علم اهل بیت
| (۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
ذیل آیۀ {{متن قرآن|وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref>«و بیگمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است» سوره زخرف، آیه ۴.</ref>، [[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با لوح محفوظ و [[علم خداوند]] میفرمایند: "هر امری را که خداوند [[اراده]] میکند، قبل از ایجاد آن در علمش موجود است. هیچ چیزی وجود پیدا نمیکند جز اینکه قبل از آن در [[علم الهی]] موجود بوده است"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ یُقَدِّمُ مَا یَشَاءُ وَ یُؤَخِّرُ مَا یَشَاءُ وَ یَمْحُو مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ مَا یَشَاءُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ وَ قَالَ فَکُلُّ أَمْرٍ یُرِیدُهُ اللَّهُ فَهُوَ فِی عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ یَصْنَعَهُ لَیْسَ شَیْءٌ یَبْدُو لَهُ إِلَّا وَ قَدْ کَانَ فِی عِلْمِهِ إِنَّ اللَّهَ لَا یَبْدُو لَهُ مِنْ جَهْلٍ}}؛ عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۲۸۱.</ref>.<ref>[[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ج۱، ص۴۶.</ref> | ذیل آیۀ {{متن قرآن|وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref>«و بیگمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است» سوره زخرف، آیه ۴.</ref>، [[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با لوح محفوظ و [[علم خداوند]] میفرمایند: "هر امری را که خداوند [[اراده]] میکند، قبل از ایجاد آن در علمش موجود است. هیچ چیزی وجود پیدا نمیکند جز اینکه قبل از آن در [[علم الهی]] موجود بوده است"<ref>{{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ یُقَدِّمُ مَا یَشَاءُ وَ یُؤَخِّرُ مَا یَشَاءُ وَ یَمْحُو مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ مَا یَشَاءُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ وَ قَالَ فَکُلُّ أَمْرٍ یُرِیدُهُ اللَّهُ فَهُوَ فِی عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ یَصْنَعَهُ لَیْسَ شَیْءٌ یَبْدُو لَهُ إِلَّا وَ قَدْ کَانَ فِی عِلْمِهِ إِنَّ اللَّهَ لَا یَبْدُو لَهُ مِنْ جَهْلٍ}}؛ عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۲۸۱.</ref>.<ref>[[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ج۱، ص۴۶.</ref> | ||
تفاوت [[علم خداوند]] با [[علوم]] [[انبیاء]] و [[اولیاء]] در اینجا ظاهر میشود، یعنی علاوه بر اینکه علم خداوند ذاتی و مستقل است و [[علم معصومین]] اکتسابی و غیرمستقل، یکی جنبه قطعیت دارد و دیگری ندارد. از این رو اگر کسی به [[لوح محفوظ]] دست یابد و از آن [[آگاه]] گردد، گویا بر همه چیز [[عالم]] آگاه گشته است<ref>ر.ک: [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص۴۳؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۲۵.</ref> | تفاوت [[علم خداوند]] با [[علوم]] [[انبیاء]] و [[اولیاء]] در اینجا ظاهر میشود، یعنی علاوه بر اینکه علم خداوند ذاتی و مستقل است و [[علم معصومین]] اکتسابی و غیرمستقل، یکی جنبه قطعیت دارد و دیگری ندارد. از این رو اگر کسی به [[لوح محفوظ]] دست یابد و از آن [[آگاه]] گردد، گویا بر همه چیز [[عالم]] آگاه گشته است<ref>ر.ک: [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص۴۳؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۲۵.</ref>. | ||
== ام الکتاب | == ام الکتاب در [[قرآن]] == | ||
{{اصلی|امالکتاب در قرآن}} | |||
این واژه سهبار در [[آیات]] {{متن قرآن|هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ}}<ref>اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاباند و برخی دیگر آیات چند رویهاند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref>؛ {{متن قرآن|يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ}}<ref> خداوند هر چه را بخواهد از لوح محفوظ پاک میکند و یا در آن مینویسد و لوح محفوظ نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و {{متن قرآن|وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref>و بیگمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره زخرف، آیه ۴.</ref> آمده است. | این واژه سهبار در [[آیات]] {{متن قرآن|هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ}}<ref>اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاباند و برخی دیگر آیات چند رویهاند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref>؛ {{متن قرآن|يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ}}<ref> خداوند هر چه را بخواهد از لوح محفوظ پاک میکند و یا در آن مینویسد و لوح محفوظ نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و {{متن قرآن|وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref>و بیگمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره زخرف، آیه ۴.</ref> آمده است. | ||
این ترکیب در دو معنای متفاوت بهکار رفته است: | این ترکیب در دو معنای متفاوت بهکار رفته است: | ||
# '''[[آیات محکم]]:''' در آیۀ ۷ [[سوره آلعمران]] با تقسیم [[آیات قرآن]] به [[محکم و متشابه]]، بر آیات محکم "اُمّالکتاب" اطلاق شده است: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ}}<ref>اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاباند و برخی دیگر آیات چند رویهاند؛ سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>، [[مفسران]] در توجیه نامگذاری آیات محکم به [[اُمّ الکتاب]] وجوهی را بیان کردهاند، مانند اینکه چون آیات محکم، مطلوب اصلی است و مراد آنها نیز روشن و همچنین [[مرجع]] [[تفسیر]] [[آیات متشابه]] است<ref>التفسیرالکبیر، ج۷، ص۱۷۲؛ التحقیق، ج۱، ص۱۳۷؛ روضالجنان، ج۴، ص۱۷۴.</ref>. | # '''[[آیات محکم]]:''' در آیۀ ۷ [[سوره آلعمران]] با تقسیم [[آیات قرآن]] به [[محکم و متشابه]]، بر آیات محکم "اُمّالکتاب" اطلاق شده است: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ}}<ref>اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاباند و برخی دیگر آیات چند رویهاند؛ سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>، [[مفسران]] در توجیه نامگذاری آیات محکم به [[اُمّ الکتاب]] وجوهی را بیان کردهاند، مانند اینکه چون آیات محکم، مطلوب اصلی است و مراد آنها نیز روشن و همچنین [[مرجع]] [[تفسیر]] [[آیات متشابه]] است<ref>التفسیرالکبیر، ج۷، ص۱۷۲؛ التحقیق، ج۱، ص۱۳۷؛ روضالجنان، ج۴، ص۱۷۴.</ref>. | ||
# '''[[لوح محفوظ]]:''' [[آیه]] ۳۹ [[سوره رعد]] | # '''[[لوح محفوظ]]:''' [[آیه]] ۳۹ [[سوره رعد]] خبر میدهد که اُمّالکتاب نزد [[خداوند]] است: {{متن قرآن|يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ}}<ref>خداوند هر چه را بخواهد از لوح محفوظ پاک میکند و یا در آن مینویسد و لوح محفوظ نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و آیه ۴ [[سوره زخرف]] خبر میدهد که [[قرآن]] در [[اُمّ الکتاب]] نزد خداوند، بلند مرتبه و [[استوار]] است: {{متن قرآن|وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}<ref>و بیگمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره زخرف، آیه ۴.</ref>. مفسران متأخر اُمّ الکتاب در این دو آیه را به اصل و اساس کتاب معنا کرده و با استناد به [[آیات]] ۲۱ ـ ۲۲ [[سوره بروج]]: {{متن قرآن|بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَّجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ}}<ref>و بیگمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره بروج، آیه ۲۱ - ۲۲.</ref>، مراد از آن را لوح محفوظ که هیچگونه [[تغییر]] و تبدیل به آن راه ندارد دانستهاند<ref>الکشاف، ج۲، ص۵۳۴؛ مجمعالبیان، ج۹، ص۶۰؛ روحالمعانی، مج ۸، ج ۱۳، ص۲۴۵؛ تفسیر ابنکثیر، ج ۴، ص۱۳۲.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[ام الکتاب (مقاله)|ام الکتاب]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۴]]، ص۳۸۱ ـ ۳۸۲.</ref> | ||
== [[ام الکتاب]] [[منبع علم]] [[اهل بیت]] == | == [[ام الکتاب]] [[منبع علم]] [[اهل بیت]] == | ||
بدون [[شک]] [[علم پیامبر]] {{صل}} و همچنین [[علم ائمه]] {{ع}} [[علمی]] [[حقیقی]] و خدایی و از جانب خداست، این معنا در [[روایات]] مختلف با بیانات مختلفی مطرح شده است، از جمله روایاتی که [[علم امامان]] {{ع}} و [[پیامبر]] را مستند به [[علم کتاب]] یا [[کتاب مبین]] و یا ام الکتاب مینمایند. در واقع این روایات ریشه و اساس [[علم]] را در [[علم خدا]] میدانند که [[امامان]] {{ع}} به حسب وظایفی که بر عهدۀ آنها گذاشته شده از آن برخوردار شدهاند؛ لذا باید دانست، یکی از منابع [[علوم امامان]] {{ع}}، [[آگاهی]] به لوح محفوظ یا ام الکتاب است. با توجه به آیۀ {{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ}}<ref>«که این قرآنی ارجمند است، در نوشتهای فرو پوشیده که جز پاکان را به آن دسترس نیست.» سوره واقعه، آیه ۷۷ ـ ۷۹.</ref> و با توجه به [[آیۀ تطهیر]] که در مورد اهل بیت {{ع}} میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> و [[روایات]]<ref>تفسیر برهان، ج ۳، ص۳۰۹ ـ ۳۲۵.</ref>، روشن میشود مصداق بارز "[[مطهرون]]" که | بدون [[شک]] [[علم پیامبر]] {{صل}} و همچنین [[علم ائمه]] {{ع}} [[علمی]] [[حقیقی]] و خدایی و از جانب خداست، این معنا در [[روایات]] مختلف با بیانات مختلفی مطرح شده است، از جمله روایاتی که [[علم امامان]] {{ع}} و [[پیامبر]] را مستند به [[علم کتاب]] یا [[کتاب مبین]] و یا ام الکتاب مینمایند. در واقع این روایات ریشه و اساس [[علم]] را در [[علم خدا]] میدانند که [[امامان]] {{ع}} به حسب وظایفی که بر عهدۀ آنها گذاشته شده از آن برخوردار شدهاند؛ لذا باید دانست، یکی از منابع [[علوم امامان]] {{ع}}، [[آگاهی]] به لوح محفوظ یا ام الکتاب است. با توجه به آیۀ {{متن قرآن|إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ}}<ref>«که این قرآنی ارجمند است، در نوشتهای فرو پوشیده که جز پاکان را به آن دسترس نیست.» سوره واقعه، آیه ۷۷ ـ ۷۹.</ref> و با توجه به [[آیۀ تطهیر]] که در مورد اهل بیت {{ع}} میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند میخواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref> و [[روایات]]<ref>تفسیر برهان، ج ۳، ص۳۰۹ ـ ۳۲۵.</ref>، روشن میشود مصداق بارز "[[مطهرون]]" که قادر به تماس با "[[کتاب مکنون]]" [[الهی]] ـ [[لوح محفوظ]] و یا [[ام الکتاب]] ـ هستند و از آن باخبرند، [[پیامبر]] و [[خاندان امامت]] و [[ولایت]] هستند. در همین رابطه [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} فرمودند: {{متن حدیث|وَ أَنَا صَاحِبُ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ أَلْهَمَنِی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِیه}}<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ٢۶، ص۴.</ref> و [[امام باقر]] {{ع}} از [[امام سجاد]] {{ع}} دربارۀ برخورداری [[اهل بیت]] {{ع}} از [[علم کلی]] میفرمایند: {{متن حدیث|مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِیّاً إِلَّا أَعْطَاهُ مِنَ الْعِلْمِ بَعْضَهُ مَا خَلَا النَّبِیَّ {{صل}} فَإِنَّهُ أَعْطَاهُ مِنَ الْعِلْمِ کُلَّهُ (...) وَ قَالَ لِمُحَمَّدٍ {{صل}}: «أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا» فَهَذَا الْکُلُّ وَ نَحْنُ الْمُصْطَفَوْن}}<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۶۴.</ref> و [[امام رضا]] {{ع}} از [[امام صادق]] {{ع}} در رابطه با امالکتاب که حقیقت قرآن در آن است [[نقل]] میفرماید: "آن حضرت در حالی که این [[آیه]] را [[تلاوت]] میفرمود: [[قرآن]] در امالکتاب نزد ما بلند مرتبه و نفوذ ناپذیر است، میفرمود: [[علی بن ابیطالب]] {{ع}} است"<ref>{{متن حدیث|عن محمد بن علی بن جعفر، قال: سمعت الرضا {{ع}} و هو یقول: «قال أبو عبد الله {{ع}}، و قد تلا هذه الآیة: «وَ إِنَّهُ فِی أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِیٌّ حَکِیمٌ»، قال: علی بن أبی طالب {{ع}}}}؛ تفسیر برهان، ج ۴، ص۸۶۴، ح ۱ ـ ۹.</ref>. یعنی حقیقت قرآن همان [[حقیقت]] [[علی ابن ابیطالب]] {{ع}} است که امالکتاب و لوح محفوظ میباشد؛ لذا [[قرآن کریم]] میفرماید: انسانهای پاک شده از تمامی آلودگیهای [[اعتقادی]]، [[علمی]]، [[اخلاقی]] و [[روحی]] که [[خداوند]] ایشان را [[پاک]] کرده است به کتاب مکنون که حقیقت قرآن در آن است راه پیدا میکنند<ref>ر.ک: [[محمد باقر تحریری|تحریری، محمد باقر]]، [[جلوههای لاهوتی (کتاب)|جلوههای لاهوتی]]، ج ۱، ص۱۳۸؛ [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، تفسیر و مفسران، ۲۹۳؛ [[محسن غرویان|غرویان، محسن]]، [[سید محمد حسین میرباقری|میرباقری، سید محمد حسین]]، [[محمد رضا غلامی|غلامی، محمد رضا]]، [[بحثی مبسوط در آموزش عقاید (کتاب)|بحثی مبسوط در آموزش عقاید]]، ص۴۳؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن و حدیث]]، ص۱۳۱.</ref>. | ||
بنابراین [[امامان]] {{ع}} از حقیقتی برخوردارند که با آن، احاطۀ [[علم حضوری]] به [[مراتب علم]] فعلی [[خداوند]] ([[خزائن]] | بنابراین [[امامان]] {{ع}} از حقیقتی برخوردارند که با آن، احاطۀ [[علم حضوری]] به [[مراتب علم]] فعلی [[خداوند]] ([[خزائن]] غیب الهی و [[لوح محفوظ]] یعنی [[کتاب مبین]]، امالکتاب، [[کتاب مکنون]] و [[لوح محو و اثبات]]) دارند<ref>ر.ک: [[محمد باقر تحریری|تحریری، محمد باقر]]، [[جلوههای لاهوتی (کتاب)|جلوههای لاهوتی]]، ج ۱، ص۱۳۸.</ref>. | ||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||