مهدویت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

== [[شبهه]] [[وهابیان]] در [[مهدویت]] ==

وهابیان ادعا می‌کنند: هیچ دلیل قرآنی بر آمدن [[مهدی]] یا وجود شخصی به نام مهدی نیست. اگر چنین مسئله مهمی واقعیت داشت، چگونه [[قرآن]] که {{متن حدیث|تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْء}} است از آن یادی نکرده و نام مهدی{{ع}} در قرآن نیامده است؟!

 

=== پاسخ ===

'''نکته نخست''': مسئله مهدویت از مسائل مورد اتفاق همه مذاهب اسلامی است و اختصاصی به [[شیعیان]] ندارد. اصرار برخی از وهابیان بر انتساب این [[اعتقاد]] به شیعیان، اصرار [[بیهوده]] است و با واقعیت هماهنگ نیست، بلکه آمدن مصلح جهانی در [[آخرالزمان]] از اصول مشترک همه [[ادیان ابراهیمی]] است و حتی به [[مسلمانان]] هم، اختصاص ندارد.

 

'''نکته دوم''': شیوه قرآن در بیان مسائل [[سیاسی]]، گزارش توصیفی است؛ زیرا در بیان توصیفی، گزاره‌ها و نشانه‌هایی در [[کلام]] گفته می‌شود که امکان مشابه‌سازی را به حداقل می‌رساند، در حالی که اگر اسم امام زمان{{ع}} و اسم پدرش مثلاً در قرآن می‌آمد، نه تنها مشکلی را حل نمی‌کرد، بلکه هزاران نفر می‌توانستند با ایجاد تشابه اسمی، [[ادعای مهدویت]] کنند. [[گواه]] روشن این مسئله این است که چون در [[احادیث]] و [[روایات]]، نام [[امام عصر]]{{ع}} و نام پدرش آمده است، ده‌ها نفر در طول [[تاریخ]] با همین نام ادعای مهدویت کرده‌اند.

'''آیاتی که به صورت کلی اصل [[وجود امام]] در هر زمان را [[تأیید]] می‌کند:'''

۱. [[آیه انذار]]: [[خداوند]] در [[آیه]] ۷ [[سوره رعد]] می‌فرماید: {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}}<ref>«و کافران می‌گویند: چرا نشانه‌ای از پروردگارش بر او فرو فرستاده نشده است؟ تو، تنها بیم‌دهنده‌ای و هر گروهی رهنمونی دارد» سوره رعد، آیه ۷.</ref>. این [[آیه]] درصدد تقسیم [[دعوت]] کننده به سوی [[حق]] است: یک دعوت کننده، کسی که اساس کارش [[انذار]] است و افراد [[گمراه]] را به راه روشن [[راهنمایی]] می‌کند و دیگر دعوت کننده که کارش [[هدایت]] و [[رهبری]] کسانی است که پس از آمدن به طریق مستقیم، نیاز به راهنمایی و هدایت دارند. برابر نقل روایات، منظور از منذر، [[رسول اکرم]] و منظور از [[هادی]]، [[امام]] هر عصر است. از آنجا که در این آیه، جمله {{متن قرآن|وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ}} با واو [[عاطفه]] از جمله {{متن قرآن|إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ}}جدا شده، می‌رساند که [[شأن]] اصلی [[پیامبر]] همان انذار است تا [[بیراهه]] رفتگان را به راه آورد؛ ولی پس از آن، نوبت پیشوایانی است که در هر [[زمان]] و عصر، [[مردم]] را پس از آمدن به راه به پیش می‌برند.

تصریح به {{متن قرآن|وَلِكُلِّ قَوْمٍ}} نشان می‌دهد در هر زمان لازم است چنین راهبرانی وجود داشته باشند؛ در غیر این صورت برای {{متن قرآن|وَلِكُلِّ قَوْمٍ}} معنی محصلی نخواهد بود. در [[روایات]] [[فریقین]] جمله «هادی» به [[امیرمؤمنان]]{{ع}} [[تفسیر]] شده است. از جمله [[طبری]] از [[ابن عباس]] نقل می‌کند که چون این آیه نازل شد، پیامبر{{صل}} دستش را بر شانه علی{{ع}} نهاد و فرمود: {{متن حدیث|أَنْتَ الْهَادِي يَا عَلِيُّ بِكَ يَهْتَدِي الْمُهْتَدُونَ}}؛ «ای علی! هادی تویی به دست تو هدایت یافتگان هدایت می‌شوند»<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۳، ص۷۲.</ref>. و همین معنی در روایات اهل بیت{{عم}} نیز وارد شده است. برابر [[روایت]] [[امام باقر]]{{ع}} آن حضرت در [[تفسیر آیه]] فوق فرموده‌اند: {{متن حدیث|أَمَا وَ اللَّهِ مَا ذَهَبَتْ مِنَّا وَ مَا زَالَتْ فِينَا إِلَى السَّاعَةِ}}؛ «[[آگاه]] باش! به [[خدا]] [[سوگند]] این آیه از ما بیرون نخواهد رفت و دائماً بین ما تا [[روز قیامت]] باقی است»<ref>الکافی، ج۱، ص۱۹۲. </ref>.

 

از آنجا که در این آیه به «[[هدایتگری]]» برای هر قومی تصریح کرده، لازمه این سخن آن است که هیچ زمانی خالی از امام [[هدایت‌گر]] نیست. از این رو از [[امام باقر]]{{ع}} نقل شده است که فرمود: {{متن حدیث|رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} الْمُنْذِرُ وَ لِكُلِّ زَمَانٍ مِنَّا هَادٍ يَهْدِيهِمْ إِلَى مَا جَاءَ بِهِ نَبِيُّ اللَّهِ{{صل}}}}؛ «[[رسول الله]]{{صل}} منذر است و برای هر [[زمان]]، [[هادی]] است که [[مردم]] را به آنچه [[پیامبر]] آورده است [[هدایت]] می‌کند»<ref>الکافی، ج۱، ص۱۹۱.</ref>.

جالب آنکه در این آیه به [[مؤمنان]] [[اهل تقوا]]، امر شده است که همراه صادقان باشند. روشن است که صادقان در اینجا نمی‌توانند به معنای [[راستگویان]] باشند؛ زیرا اگر چنین بود باید می‌فرمود: {{عربی|كونوا من الصادقين}}، در حالی که در این جا تعبیر به «مع» شده است و این می‌رساند که صادقان افرادی هستند که موقعیت آنان از مؤمنان با تقوا بالاتر است، به گونه‌ای که بر مؤمنان با تقوا [[واجب]] است تا با آنان [[همراهی]] کنند و با آنان باشند؛ در واقع معنی این سخن، [[اطاعت]] مؤمنان با تقوا از گروه صادقان است.

حال اگر [[مؤمنین]] در طول [[تاریخ]] به چنین امری، [[مأمور]] شده باشند، اجرای این دستور فرع بر وجود صادقان در هر زمان است، اگر صادقی در هر زمان نباشد، چگونه می‌توان از چنین امری [[پیروی]] کرد؟ چنانچه [[فخر رازی]] در [[تفسیر]] این آیه به خوبی به این نکته اشاره کرده است، وی در این زمینه می‌نویسد: {{عربی|إنه تعالى أمر المؤمنين بالكون مع الصادقين، و متى وجب الكون مع الصادقين فلا بد من وجود الصادقين في كل وقت}}؛ «[[خداوند]] در این آیه مؤمنان را به همراهی با صادقان [[فرمان]] داده است، وقتی همراهی با صادقان واجب باشد، پس باید در هر [[زمان]] «صادقانی» وجود داشته باشند».

آن‌گاه [[فخر رازی]] در بخش دیگری می‌گوید: «ما به این نکته اعتراف داریم که در هر زمان باید معصومی باشد جز این که ما آن [[معصوم]] را همان مجموع [[امت]] می‌دانیم»<ref>جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۶، ص۱۶۶.</ref>. هر چند فخر رازی در قسمت اخیر کلامش نتیجه خوبی نگرفت، اصل سخنش که این [[آیه]] به روشنی بر وجود صادقی معصوم در هر زمان دلالت دارد، قابل توجه است.

 

 

 

'''آیاتی که بیانگر وعده‌های [[قطعی]] [[الهی]] مبنی بر [[پیروزی]] مطلق [[حق]] بر [[باطل]] است:'''

 

این دسته از [[آیات]] نیز حکایت از آینده‌ای می‌کند که این وعده‌های الهی محقق خواهد شد. پیوند این آیات با ظهور مصلح جهانی و مهدویت، جدای از بیانات [[تفسیری]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[اهل بیت]] ایشان، امری انکارناپذیر است. به تعدادی از این آیات اشاره می‌شود:

روشن است تا به امروز چنین وعده‌ای محقق نشده است؛ از سوی دیگر [[خداوند]] هرگز در وعده‌هایش تخلف نخواهد کرد. بنابراین، این آیه خبر از آینده‌ای می‌دهد که [[صالحان]] در آن زمان [[فرمانروایان]] [[زمین]] خواهند شد. تعبیر به «یرث» می‌رساند که حکومت‌های غیر [[صالح]] در آن زمان همه نابود خواهند شد و پس از نابودی آنها، صالحان [[وارثان]] آنان خواهند بود؛ زیرا واژه «[[ارث]]» در جایی به کار می‌رود که فرد قبلی، طعم [[مرگ]] را چشده باشد.

 

۲. آیه ۵۵ [[سوره نور]]: {{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا}}<ref>«خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند وعده داده است که آنان را به یقین در زمین جانشین می‌گرداند -چنان که کسانی پیش از آنها را جانشین گردانید- و بی‌گمان دینی را که برای آنان پسندیده است برای آنها استوار می‌دارد و (حال) آنان را از پس هراس به آرامش بر می‌گرداند؛ (آنان) مرا می‌پرستند و چیزی را شریک من نمی‌گردانند و کسانی که پس از این کفر ورزند نافرمانند» سوره نور، آیه ۵۵.</ref>. از آنجا که این [[آیه]] در خطاب به [[مسلمانان]] آمده است، می‌رساند که برای این [[امت]] چنین آینده‌ای مقرر شده است؛ چیزی که تا کنون محقق نشده است.

۳. [[آیات]] ۳۳ [[توبه]] و ۹ صف و همچنین آیه ۲۸ فتح: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ}}<ref>«اوست که پیامبرش را با رهنمود و دین راستین فرستاد تا آن را بر همه دین‌ها برتری دهد اگر چه مشرکان نپسندند» سوره توبه، آیه ۳۳.</ref>. [[وعده]] استیلا و حاکمیت اسلام بر تمام [[دین‌ها]] چیزی است که با صراحت در [[قرآن]] آمده؛ ولی تا کنون اتفاق نیفتاده است. از سوی دیگر، [[وعده خداوند]] نمی‌تواند خلاف واقع باشد؛ بنابراین همان‌گونه که در [[روایات]] آمده است این آیات، اشاره به مسئله [[مهدویت]] دارد که در [[آینده]] این وعده الهی محقق خواهد شد.

'''آیاتی که بر [[امام عصر]]{{ع}} تطبیق شده است:'''

این دسته از آیات نیز بسیارند که در این جا به نمونه‌ای از آن بسنده می‌شود. قرآن در ارتباط با [[قوم بنی اسرائیل]] و [[پیروزی]] [[پیروان]] [[موسی]] بر [[فرعونیان]] به صورت یک قاعده کلی می‌فرماید: {{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ}}<ref>«و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شده‌اند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم» سوره قصص، آیه ۵.</ref>. روشن است که این آیه به حسب سیاق و [[نزول آیات]]، در ارتباط با قوم بنی اسرائیل است؛ ولی بر اساس روایات، نمونه گسترده‌ترش مربوط به دوره امام عصر{{ع}} است. علی{{ع}} در [[نهج البلاغه]] می‌فرماید: {{متن حدیث|‌لَتَعْطِفَنَّ الدُّنْيَا عَلَيْنَا بَعْدَ شِمَاسِهَا عَطْفَ الضَّرُوسِ عَلَى وَلَدِهَا وَ تَلَا عَقِيبَ ذَلِكَ {{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ}}<ref>«و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شده‌اند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم» سوره قصص، آیه ۵.</ref>}}؛ «[[دنیا]] پس از چموشی همچون شتری که از دادن شیر به دوشنده‌اش خودداری می‌کند و برای بچه‌اش نگه می‌دارد، به ما روی می‌آورد، سپس [[آیه]] فوق را [[تلاوت]] فرمود»<ref>نهج البلاغه، حکمت ۲۰۹.</ref>. از اینکه [[امیر مؤمنان علی]]{{ع}} به دنبال مطلب فوق، آیه {{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ...}} را تلاوت می‌کند، به این معنی است که [[امام]] آیه فوق را به عنوان یک قاعده کلی بر [[امام عصر]]{{ع}} تطبیق کرده است.

'''[[آیات]] تأویلی و [[باطنی]]:'''

 

آیات تاویلی و بطنی، آیاتی هستند که بر اساس روایات اهل بیت{{عم}} صرف نظر از ظاهر آنها، معنی باطنی آن مربوط به مسئله [[مهدویت]] است. این آیات حجم گسترده‌ای از آیات مربوط به مهدویت را به خود اختصاص داده است. چند نمونه از این آیات:

 

۲. آیاتی که مربوط به «احیاء [[ارض]]» یعنی زنده شدن زمین پس از مردن غاز آنهاست که به زنده شدن [[جامعه انسانی]] به [[دست امام]] عصر{{ع}} [[تفسیر]] شده است. روشن است که منظور از این تفسیر، [[نفی]] معنی ظاهری این [[آیات]] نیست، بلکه بیان معنای [[باطنی]] آنها است.

 

 

افزون بر این موارد، آیات دیگری در [[قرآن]] است که به مسئله [[مهدویت]] اشاره می‌کند؛ از جمله [[آیه]] ۵۴ [[سوره مائده]] که به ویژگی‌های یاران امام زمان{{ع}} پرداخته است. در آن آیه آمده است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را می‌آورد که دوستشان می‌دارد و دوستش می‌دارند؛ در برابر مؤمنان خاکسار و در برابر کافران دشوارند، در راه خداوند جهاد می‌کنند و از سرزنش سرزنشگری نمی‌هراسند؛ این بخشش خداوند است که به هر کس بخواهد ارزانی می‌دارد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref>.

 

این آیه با لحنی تهدیدآمیز [[مسلمانان]] عصر پیامبر{{صل}} را مخاطب قرار داده، می‌گوید: اگر شما از دین‌تان برگردید، [[خداوند]] [[قوم]] دیگری را به جای شما می‌آورد که [[خدا]] آنان را [[دوست]] دارد، آنان نیز خدا را دوست دارند، در برابر [[مؤمنان]] [[متواضع]] و در برابر [[کافران]] سرسخت‌اند، در [[راه خدا]] [[جهاد]] می‌کنند و از [[سرزنش]] هیچ ملامتگری [[هراس]] ندارند.

 

 

 

[[انکار]] مسئله [[مهدویت]] یا استعجاب از چنین موضوعی، درخور [[شأن]] [[مسلمان]] نیست، آنجا که حتی بی‌دینان عالم به آمدن مصلح جهانی در [[آخر الزمان]] [[اعتقاد]] دارند، چرا مسلمان از پذیرش آن [[امتناع]] بورزد؟ [[وهابیان]] در تلاش برای ایجاد تشکیک در این مسئله، سنگ به هاون می‌کوبند؛ وقتی همه مذاهب اسلامی بدان اعتقاد دارند و صدها [[روایت]] و [[آیه]] در این موضوع وارد شده است<ref>[[مهدی رستم‌نژاد|رستم‌نژاد، مهدی]]، [[پاسخ به شبهات وهابیان علیه شیعه (کتاب)|پاسخ به شبهات وهابیان علیه شیعه]]، ص ۳۴۳-۳۵۲.</ref>.