مباهله در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

فخر رازی به دلالت [[آیه مباهله]] بر [[صحت]] [[نبوت]] رسول خدا{{صل}} و [[یقین]] [[مسیحیان]] به [[حقانیت]] او نیز پرداخته است که در این مختصر از آن چشم می‌پوشیم. او افزون بر اینها به نکته‌هایی دیگر در ذیل آیه مباهله توجه کرده است. از جمله آن‌که می‌پرسد در خبر آمده است رسول خدا{{صل}} حسن و حسین{{عم}} را در [[مباهله]] با خود همراه کرده است و با توجه به اینکه [[نزول عذاب]] بر [[فرزندان]] خردسال روا نیست، این کار چه سودی داشته است؟ خود در پاسخ می‌گوید [[عقوبت]] [[استیصال]] اگر بر قومی نازل شود، همه آنان حتی فرزندان خردسال را نیز می‌گیرد و این عقابی است برای بزرگسالان، نه برای خردسالان، بلکه برای خردسالان به منزله فرارسیدن [[اجل]] است و اگر [[پیامبر]] فرزندان خود را به مباهله درآورد، از آن رو بود که فرزند عزیزتر از [[جان]] است و شاهدش آن است که [[انسان]] خود را فدای فرزند می‌کند و آوردن آن حضرت فرزندان خود را بهترین دلیل بر [[صداقت]] او است. رسول خدا{{صل}} می‌خواست مخالفان خود را بدین وسیله و به بهترین [[شیوه]] از ادعاهای [[باطل]] بازدارد

در پاسخ به [[بغوی]] باید گفت چگونه [[رسول خدا]]{{صل}} می‌تواند هم [[داعی]] و هم مدعو به [[دعوت]] خود باشد؟! پس مقصود از{{متن قرآن|أَنْفُسَنَا}} رسول خدا{{صل}} و علی{{ع}}، هر دو نیست. نیز باید از او پرسید اولاً چه شاهدی است که در [[زبان عرب]] پسر عمو را {{متن قرآن|أَنْفُسَنَا}} می‌گویند و ثانیاً بر فرض که چنین باشد، تنها استعمال ثابت می‌شود و استعمال اعم از [[حقیقت]] و مجاز است و ما نمی‌گوییم که علی، نفس رسول خدا است، بلکه این [[تنزیل]] است و ثالثاً همین که [[خداوند]] [[رسول]] خویش را [[مأمور]] کرده است که علی{{ع}} را همراه خود آورد، به این عنوان که [[پسر عموی رسول خدا]]{{صل}} است، بر [[اثبات]] [[فضیلت علی]]{{ع}} کافی است و اگر مراد از {{متن قرآن|أَنْفُسَنَا}} عموم [[مسلمانان]] باشد، باید پرسید پس چرا [[رسول خدا]]{{صل}} تنها علی{{ع}} را برگزید و به [[مصاحبت]] خویش اختصاص داد. سرانجام [[بغوی]] باید بپذیرد که عمل رسول خدا{{صل}} بهترین قرینه بر تعیین مصداق {{متن قرآن|أَنْفُسَنَا}} است. حتی اگر مفهومش را شامل همه مسلمانان بدانیم، آن [[واقعیت]] و از جمله خود بغوی حکایت کرده‌اند، بهترین [[شاهد]] است که دست‌کم در اصطلاح [[قرآن]]، علی{{ع}} نفس رسول خدا{{صل}} به شمار آمده است. [[علامه مجلسی]] در ذیل [[حدیث]] مُناشده که در آنجا علی{{ع}} برای اثبات [[شایستگی]] خود و فضل [[همسر]] و فرزندانش به تعبیرهای [[آیه مباهله]] [[استشهاد]] می‌کند، چنین فرموده است اگر می‌بینیم که رسول خدا{{صل}} از میان [[خویشاوندان]] خود تنها علی{{ع}} و [[فاطمه]]{{س}} و [[حسنین]]{{ع}} را همراه خود کرد، نه عباس و [[عقیل]] و جعفر و دیگران را، یا برای آن بود که اینان پس از [[پیغمبر]] نزدیک‌ترین کسان به [[خدا]] بودند و از این رو در [[دعا]] و [[نفرین]] بر [[دشمن]] تنها بدانان مدد جست و یا از این‌رو بود که اینان نزد او عزیزترین [[مردم]] بودند و رسول خدا{{صل}} برای اثبات حقانیتش، آنان را در معرض [[مباهله]] قرار داد. او از این کار باکی نداشت و روشن است که [[محبت رسول خدا]]{{صل}} برای [[امور دنیوی]] و از جنبه بشری نبوده است. [[سیره رسول خدا]]{{صل}} نشان می‌دهد که او چگونه برخی [[نزدیکان]] و [[خویشان]] خویش را دشمن می‌داشت و با آنان می‌جنگید و در برابر، برخی کسان را که حسب و نسبی با او نداشتند و دور بودند، به خود نزدیک می‌کرد؛ چون از [[اولیای خدا]] بودند؛ همان‌گونه که [[سید]] ساجدین [در [[دعای دوم]] از [[صحیفه سجادیه]] می‌گوید: {{متن حدیث|وَ وَالَى فِيكَ الْأَبْعَدِينَ وَ عَادَى فِيكَ الْأَقْرَبِينَ}} و از همین رو است که مخالفان ما برای اثبات [[فضیلت]] [[ابوبکر]] به این [[حدیث ساختگی]] [[استدلال]] کرده‌اند که [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذاً خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا}}؛ یعنی اگر می‌خواستم [[دوستی]] صمیمی برای خود برگزینم، البته [[ابوبکر]] را بر می‌گزیدم. اگر دوستی و [[محبت رسول خدا]]{{صل}} از روی اغراض [[دنیوی]] است، پس چگونه [[اهل سنت]] می‌خواهند با این [[حدیث]] [[فضیلت]] ابوبکر را ثابت کنند. ناچار باید بگوییم دوستی رسول خدا{{صل}} با علی{{ع}} و [[فاطمه]]{{س}} و [[حسنین]]{{ع}} به آن جهت بوده که اینان محبوب‌ترین کسان نزد [[خدا]] و نزدیک‌ترین افراد به رسول خدا{{صل}} بوده‌اند؛ پس [[افضل]] از دیگران نیز بوده‌اند و جلو افتادن دیگران بر آنان [[قبیح]] بوده است و نیز چون ثابت شده است که تنها علی{{ع}} است که در این [[آیه]] به عنوان نفس رسول خدا{{صل}} خوانده شده است و از سویی [[اتحاد]] [[حقیقی]] این دو وجود نمی‌تواند مراد باشد، پس نزدیک‌ترین معنای مجازی را باید گرفت؛ یعنی اینکه این دو [[شخصیت]] در تمام صفات و [[کمالات]] مشترکند جز در صفت [[نبوت]] که دلیل خاص بر مشترک نبودنش [[گواهی]] می‌دهد. از جمله آن صفات و کمالات، [[وجوب اطاعت]] و [[ریاست]] بر همه است. اگر از این سخن نیز بگذریم، معنای مجازی شایع برای به‌کارگیری چنین تعبیری آن است که مردی نزد دیگری بسیار [[عزیز]] باشد و چون [[جان]] او به شمار آید و همین برای [[اثبات]] [[افضلیت]] و [[امامت علی]]{{ع}} کافی است<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۳۵، ص۲۶۷.</ref>.