استثمار در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==منشا استثمار==

[[خداوند]] [[انسان‌ها]] را جهت پیمودن مسیر تکاملی و عدم [[طغیان]] و [[سرکشی]]، محتاج همدیگر<ref>المیزان، ج ۱۸، ص۱۰۰.</ref> و دارای قوا و استعدادهای گوناگون [[آفریده]] است؛ زیرا یکسانی، ویرانی و رکود<ref>الفرقان، ج ۲۵، ص۳۱۱.</ref> و نابودی [[زندگی]] را در پی دارد<ref>فی ظلال القرآن، ج ۵، ص۳۱۸۷.</ref>. این امر [[ضرورت]] بهره‌گیری و [[استخدام]] متقابل انسان‌ها را [[قطعی]] و اجتناب‌ناپذیر می‌سازد: {{متن قرآن|أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍۢ دَرَجَـٰتٍۢ لِّيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًۭا سُخْرِيًّۭا وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌۭ مِّمَّا يَجْمَعُونَ}}<ref>«آیا آنان بخشایش پروردگارت را تقسیم می‌کنند؟ ماییم که توشه زندگی آنان را در زندگانی این جهان میانشان تقسیم کرده‌ایم و برخی از آنان را بر دیگری به پایه‌هایی برتری داده‌ایم تا برخی، برخی دیگر را به کار گیرند و بخشایش پروردگارت از آنچه آنان فراهم می‌آورند بهتر است» سوره زخرف، آیه ۳۲.</ref> بنابراین، [[تسخیر]] و [[بهره‌کشی]] متقابل و عادلانه و در جهت [[صلاح]] و [[نظم جامعه]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۹، ص۷۲.</ref> و ساختن [[تمدن بشری]] امری [[فطری]] است<ref>المیزان، ج ۲، ص۴۰۹ ـ ۴۱۱.</ref> و مزایای همگانی [[تسخیر]] همگانی را ضروری می‌سازد<ref>المیزان، ج ۱۸، ص۱۰۰.</ref>. از نظر [[علامه طباطبایی]]، اصل [[استخدام]] و [[بهره‌کشی]] متقابل به تشکیل [[اجتماع]] تعاونی و [[عدالت اجتماعی]] و رسیدن هر صاحب حقی به [[حق]] خود منتهی می‌شود<ref>المیزان، ج ۲، ص۱۱۷.</ref>. و این [[مصالحه]] دائمی که ضامن [[حفظ]] و [[ترقی جامعه]] و عدم [[تباهی]] آن است از [[فضل خدا]] ناشی می‌شود: {{متن قرآن|فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُۥدُ جَالُوتَ وَءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ٱلْمُلْكَ وَٱلْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُۥ مِمَّا يَشَآءُ وَلَوْلَا دَفْعُ ٱللَّهِ ٱلنَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍۢ لَّفَسَدَتِ ٱلْأَرْضُ وَلَـٰكِنَّ ٱللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ}}<ref>«پس آنان را به اذن خداوند تار و مار کردند و داوود جالوت را کشت و خداوند به وی پادشاهی و فرزانگی ارزانی داشت و آنچه خود می‌خواست بدو آموخت، و اگر خداوند برخی مردم را با برخی دیگر باز نمی‌داشت، زمین تباه می‌گردید امّا خداوند بر جهانیان بخششی (بزرگ) دارد» سوره بقره، آیه ۲۵۱.</ref>؛ ولی چون اصل استخدام و بهره‌کشی، ریشه در [[طبیعت]] بشری دارد و [[اضطرار]] او را به عدالت اجتماعی سوق داده است<ref>المیزان، ج ۲، ص۱۱۶ ـ ۱۱۷؛ ج ۶، ص۳۴۱.</ref> هرگاه اضطرار منتفی شود و او بتواند بدون بهره‌دهی به دیگران، آنان را به [[خدمت]] گیرد چنین خواهد کرد و پدیده [[برده‌داری]] و نظایر آن [[گواه]] وجود چنین طبع [[سرکشی]] است و همین [[روحیه]] استثماری موجب بهره‌کشی [[زورمندان]] از [[ضعیفان]] و پیدایش [[منازعه]] در میان [[انسان‌ها]] می‌شود<ref>المیزان، ج ۳، ص۲۵۰.</ref>، از همین روی [[انسان]] در [[کلام الهی]] بسیار [[ستمکار]] و [[نادان]]: {{متن قرآن|إِنَّهُۥ كَانَ ظَلُومًۭا جَهُولًۭا}}<ref> سوره احزاب، آیه ۷۲.</ref>، [[ناسپاس]]: {{متن قرآن|إِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ لَظَلُومٌۭ كَفَّارٌۭ}}<ref>«بی‌گمان انسان ستمکاره‌ای بسیار ناسپاس است» سوره ابراهیم، آیه ۳۴.</ref>، [[طغیانگر]] و [[سرکش]]: {{متن قرآن|كَلَّآ إِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ لَيَطْغَىٰٓ * أَن رَّءَاهُ ٱسْتَغْنَىٰٓ}}<ref>«حاشا؛ انسان سرکشی می‌ورزد * چون خود را بی‌نیاز بیند» سوره علق، آیه ۶-۷.</ref> و بسیار [[حریص]]: {{متن قرآن|إِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ خُلِقَ هَلُوعًا}}<ref>«بی‌گمان انسان را آزمندی بی‌شکیب آفریده‌اند» سوره معارج، آیه ۱۹.</ref> خوانده شده است<ref>المیزان، ج ۲، ص۱۱۷.</ref>. از سوی دیگر امکانات و [[ثروت]] فراوان نیز زمینه [[استثمار]] و [[بهره‌کشی]] و [[ستم]] را فراهم می‌سازد<ref>التحریروالتنویر، ج ۲۵ ص۹۲؛ المیزان، ج ۱۸، ص۵۶، ۶۹.</ref>: {{متن قرآن|وَلَوْ بَسَطَ ٱللَّهُ ٱلرِّزْقَ لِعِبَادِهِۦ لَبَغَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَـٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍۢ مَّا يَشَآءُ إِنَّهُۥ بِعِبَادِهِۦ خَبِيرٌۢ بَصِيرٌۭ}}<ref>«و اگر خداوند روزی را برای (همه) بندگانش فراخ می‌داشت در زمین سرکشی می‌ورزیدند اما هر چه را بخواهد به اندازه‌ای فرو می‌فرستد که او به بندگانش آگاهی بیناست» سوره شوری، آیه ۲۷.</ref>.<ref>[[علی رضایی بیرجندی|رضایی بیرجندی، علی]]، [[استثمار (مقاله)|مقاله «استثمار»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۳، ص ۲۹.</ref>.

== منابع ==