مردم ایران در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←منابع
(صفحهای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط =مردم ایران | عنوان مدخل = مردم ایران | مداخل مرتبط = مردم ایران در قرآن - مردم ایران در معارف مهدویت | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ایرانیان از اعلام غیر مصرّح قرآن کریم است که مفسران بسیاری ذیل آیات ۵۴ سوره مائد...» ایجاد کرد) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
جنگهای پیاپی مسلمانان چون [[نبرد]] جِسْر در [[سال ۱۳ هجری]]<ref>فتوح البلدان، ص۲۵۳؛ اخبار الطوال، ص۱۱۳.</ref>، [[قادسیه]] در سال ۱۵ یا ۱۶<ref>فتوح البلدان، ص۲۵۶.</ref> فتح [[مداین]] در سال ۱۶<ref>همان، ص۲۶۲ ـ ۲۶۳.</ref>، [[جلولا]] در سال ۱۶<ref>تاریخ ابنخیاط، ص۷۵؛ اخبار الطوال، ص۱۲۷.</ref> و [[فتح نهاوند]] یا [[فتح الفتوح]] در سال ۲۱ یا ۲۲<ref>تاریخ طبری، ج ۲، ص۵۱۸ ـ ۵۱۹؛ تاریخ ایران زمین، ص۱۰۲ ـ ۱۰۳.</ref> [[فرصت]] چارهاندیشی را از [[یزدگرد]] گرفت و در مدتی کوتاه شهرهای [[ایران]] پیاپی فتح شد و با [[قتل]] یزدگرد در [[سال ۳۱ هجری]]، [[دولت ساسانی]] [[سقوط]] کرد<ref>تاریخ ایران زمین، ص۱۰۳ - ۱۰۴.</ref>. [[مسلمانان]] [[عرب]] در برخورد با [[ایرانیان]] بر اساس قاعده و [[رفتار]] با [[اهل]] [[کتاب عمل]] کردند<ref>تاریخ ادبیات در ایران، ج ۱، ص۴۱.</ref>. ایرانیان نومسلمان توانستند پس از یک [[قرن]] فتح [[اسلامی]] نقش قابل توجهی در ارکان [[دولت]] و [[تمدن اسلامی]] ایفا کنند<ref>کارنامه اسلام، ص۳۰؛ تاریخ ادبیات در ایران، ج ۱، ص۲۵.</ref>. [[سادگی]] و روشنی [[مبانی اسلام]] و مناسبت [[عقاید]] این [[دین]] با [[مذاهب]] [[اهل کتاب]]، اختلاط و آمیزش عرب با ایرانیان و مهاجرتشان به این [[سرزمین]]، زمینه مساعدی برای رواج [[اسلام]] در میان آنها فراهم کرد. [[امید]] ایرانیان برای [[رهایی]] از [[اختلاف]] شدید طبقاتی و دستیابی به [[مساوات]] بین [[ضعفا]] و اقویا و [[گرایش]] به یک [[شریعت]] آسان، نیز رفتار خوب مسلمانان با ایرانیان قبل از [[چیرگی]] [[بنی امیه]] بر [[دستگاه خلافت]] و مخیر ساختن آنان به [[پذیرش اسلام]] یا پرداخت [[جزیه]] از دیگر عوامل گرایش این [[ملت]] به [[دین مبین اسلام]] بود.<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[ایرانیان (مقاله)|مقاله «ایرانیان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۱۷۴.</ref> | جنگهای پیاپی مسلمانان چون [[نبرد]] جِسْر در [[سال ۱۳ هجری]]<ref>فتوح البلدان، ص۲۵۳؛ اخبار الطوال، ص۱۱۳.</ref>، [[قادسیه]] در سال ۱۵ یا ۱۶<ref>فتوح البلدان، ص۲۵۶.</ref> فتح [[مداین]] در سال ۱۶<ref>همان، ص۲۶۲ ـ ۲۶۳.</ref>، [[جلولا]] در سال ۱۶<ref>تاریخ ابنخیاط، ص۷۵؛ اخبار الطوال، ص۱۲۷.</ref> و [[فتح نهاوند]] یا [[فتح الفتوح]] در سال ۲۱ یا ۲۲<ref>تاریخ طبری، ج ۲، ص۵۱۸ ـ ۵۱۹؛ تاریخ ایران زمین، ص۱۰۲ ـ ۱۰۳.</ref> [[فرصت]] چارهاندیشی را از [[یزدگرد]] گرفت و در مدتی کوتاه شهرهای [[ایران]] پیاپی فتح شد و با [[قتل]] یزدگرد در [[سال ۳۱ هجری]]، [[دولت ساسانی]] [[سقوط]] کرد<ref>تاریخ ایران زمین، ص۱۰۳ - ۱۰۴.</ref>. [[مسلمانان]] [[عرب]] در برخورد با [[ایرانیان]] بر اساس قاعده و [[رفتار]] با [[اهل]] [[کتاب عمل]] کردند<ref>تاریخ ادبیات در ایران، ج ۱، ص۴۱.</ref>. ایرانیان نومسلمان توانستند پس از یک [[قرن]] فتح [[اسلامی]] نقش قابل توجهی در ارکان [[دولت]] و [[تمدن اسلامی]] ایفا کنند<ref>کارنامه اسلام، ص۳۰؛ تاریخ ادبیات در ایران، ج ۱، ص۲۵.</ref>. [[سادگی]] و روشنی [[مبانی اسلام]] و مناسبت [[عقاید]] این [[دین]] با [[مذاهب]] [[اهل کتاب]]، اختلاط و آمیزش عرب با ایرانیان و مهاجرتشان به این [[سرزمین]]، زمینه مساعدی برای رواج [[اسلام]] در میان آنها فراهم کرد. [[امید]] ایرانیان برای [[رهایی]] از [[اختلاف]] شدید طبقاتی و دستیابی به [[مساوات]] بین [[ضعفا]] و اقویا و [[گرایش]] به یک [[شریعت]] آسان، نیز رفتار خوب مسلمانان با ایرانیان قبل از [[چیرگی]] [[بنی امیه]] بر [[دستگاه خلافت]] و مخیر ساختن آنان به [[پذیرش اسلام]] یا پرداخت [[جزیه]] از دیگر عوامل گرایش این [[ملت]] به [[دین مبین اسلام]] بود.<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[ایرانیان (مقاله)|مقاله «ایرانیان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۱۷۴.</ref> | ||
==نقش [[ایرانیان]] در [[تمدن اسلامی]]== | |||
سهم ایرانیان در همه ابعاد [[علوم اسلامی]] آنچنان آشکار است که هیچکس را یارای [[انکار]] آن نیست. [[ابنخلدون]] برای ایرانیان در [[علم]] و [[تمدن]] و [[صنعت]] [[اسلام]]، سهم وافری قائل است<ref>مقدمه ابن خلدون، ج ۱، ص۴۹۸ - ۴۹۹.</ref>. بسیاری از مهمترین [[علمای اسلامی]] در رشتههای [[فقه]]، [[حدیث]]، [[ریاضیات]]، [[فلسفه]]، قرائت، [[تفسیر]] و... از ایرانیان هستند. مؤلفان ۶ مجموعه رسمی [[حدیث اهل سنت]]<ref>تاریخ ایران، ج ۴، ص۴۰۵ ـ ۴۱۵.</ref> و بیشتر [[حافظان قرآن]]، [[راویان حدیث]]، [[مفسران]]، [[فقیهان]] و [[دانشمندان]] [[ایرانی]] بودند<ref>مؤلفات جرجی زیدان، ج ۱۱، ص۶۴۷.</ref>. به [[اعتقاد]] ادوارد براون اگر از آنچه علم [[عربی]] نامیده میشود، کارهایی که ایرانیان کردهاند برداشته شود بهترین قسمتهای آن از میان میرود. همو سهم ایرانیان در [[ادبیات عرب]] را بسیار قابل توجه و از حدود ۴۴ تن برجستگان در ادبیات عرب، حدود ۳۰ % آنان را ایرانی دانسته است<ref>تاریخ ادبی ایران، ج ۱، ص۴۰۷؛ ایرانیان در قرآن و روایات، ص۱۵۲.</ref>. در [[نهضت]] [[ترجمه]]، خاندانهای بزرگ ایرانی در [[دستگاه خلافت]]، چون بَرْمَکیان، بنی سهل، بنونوبخت و آلبختیشوع سهم فراوانی داشتند. حتی هسته اصلی کتابخانه مرکزی [[بغداد]] ([[زمان]] [[مأمون عباسی]]) که «بیتالحکمه» نام گرفت به دست ایرانیان پدید آمد<ref>دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج ۱۰، ص۶۶۳.</ref>. [[گسترش اسلام]] در میان [[مردمان]] مناطق جنوب شرقی [[آسیا]] و شمال [[آفریقا]] نیز مرهون فعالیتهای ایرانیان است که از طریق دریانوردی و [[بازرگانی]] و غیره اسلام را به دورترین نقاط آسیا رسانیدند<ref>مجموعه آثار، ج ۱۴، ص۷۹ - ۸۰؛ «خدمات متقابل اسلام و ایران».</ref>.<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[ایرانیان (مقاله)|مقاله «ایرانیان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۱۷۶.</ref> | |||
==نقش ایرانیان در [[علوم قرآنی]]== | |||
در تفسیر بزرگانی چون [[ضحاک بن مزاحم بلخی خراسانی]] (م. ۱۰۵ق)، [[حسن بصری]] (م. ۱۱۰ق)، [[عطاء بن ابی مسلم میسره خراسانی]] (م. ۱۳۵ق)، [[مقاتل بن حیان بلخی]] (م. ۱۵۰ق)، [[مقاتل بن سلیمان بلخی]] (م. ۱۵۰ق)، [[ابنفریس رازی]] (م. ۲۹۴ق)، [[عبدالله بن محمد دینوری]] (م. ۳۰۸ق)، [[محمد بن مسعود عیاشی]] (م. ۳۲۰ق)، [[کاتب اصفهانی]] (م۳۳۲ق)، [[ابوبکر محمد بن عزیر سجستانی]] (م۳۳۰ق)، [[ابنحبیب نیشابوری]] (م. ۴۰۶ق)<ref>تاریخ التراث العربی، ج ۱، ص۶۳ - ۱۱۱.</ref>؛ نیز [[سلیمان بن مهران اعمش]] (م. ۱۵۰ق)، فراء، [[علی بن ابراهیم قمی]]، [[شیخ طوسی]]، [[طبرسی]]، [[طبری]]، [[زمخشری]]، [[فخر رازی]]، [[نظام نیشابوری]]، [[بیضاوی]]، [[ابوالفتوح رازی]] و [[میبدی]] از [[مفسران]] برجسته [[ایرانی]] تبارند<ref>مجموعه آثار، ج ۱۴، ص۴۰۱ ـ ۴۱۱، «خدمات متقابل اسلام و ایران».</ref>. در قرائت، ۴ یا ۵ تن از [[قراء]] معروف هفتگانه: عاصم (م. ۱۲۸ق)، نافع (م. ۱۶۹ق)، [[ابنکثیر]] (م. ۱۲۰ق) و کسائی (م. ۱۸۹ق) منشأ ایرانی دارند<ref>مجموعه آثار، ج ۱۴، ص۳۹۹ - ۴۰۰؛ «خدمات متقابل اسلام و ایران»؛ علوم قرآنی، ص۱۸۹ ـ ۱۹۱.</ref>. [[خلیل بن احمد]] دانشمند [[بصری]] و در اصل ایرانی، نخستین کسی است که همزه و تشدید و رَوْم و اِشْمام را وضع کرد<ref>الاتقان، ج ۲، ص۱۷۱؛ تاریخ قرآن، ص۵۳۷.</ref>. [[ابوحاتم سجستانی]] نیز از ایرانیانی بود که رسالهای درباره [[رسم الخط قرآن]] نگاشته که بخشهایی از آن هنوز موجود است<ref>تاریخ قرآن، ص۵۳۸.</ref>؛ نیز [[یحیی بن یعمر]] از قرای معروف [[بصره]]، ایرانی بود<ref>وفیات الاعیان، ج ۶، ص۱۷۳.</ref>. در [[ترجمه قرآن]] نیز [[ایرانیان]] بیش و پیش از همه [[مسلمانان]] [[اقوام]] دیگر به آن اهتمام کردند و ترجمههای کهن و متعدد از قرون سوم، چهارم و پنجم [[هجری قمری]] به [[فارسی]] مانده که [[ترجمه]] [[تفسیر طبری]] نمونهای از آنهاست و ترجمههای موجود در [[تفاسیر]] کهن مانند [[تفسیر ابوالفتوح رازی]]، [[کشف الاسرار]] میبدی، تاج التراجم از همین منابع و ذخایر است. در برخی فرهنگنامههای [[قرآنی]]، بیش از ۱۴۰ ترجمه کهن فراهم آمده است<ref>فرهنگنامه قرآنی.</ref>. مطابق برخی نظرها آغاز ترجمه فارسی [[قرآن کریم]] به [[سلمان]] فارسی باز میگردد که وی با [[مشورت پیامبر]]{{صل}} یا [[فرمان]] آن حضرت به آن اقدام کرد<ref>تاج التراجم، ج ۱، ص۸؛ المبسوط، ج ۱، ص۳۷.</ref>. در [[علوم قرآنی]] از دیگر کسان میتوان به [[ابنابی داوود سجستانی]] (م. ۳۱۶ق)، [[ابومعاذ فضل بن خالد مروزی]] (م. ۲۱۱ق)، [[ابنمهران نیسابوری]] (م. ۳۸۱ق)، [[ابوحفص طبری]] (م. ۳۵۱ق)، [[ابوالحسن الرازی]] (م. ۴۱۰ق)<ref>تاریخ التراث العربی، مج ۱، ج ۱، ص۲۹ - ۵۲.</ref> و [[راغب اصفهانی]] (م. ۴۲۵ق) اشاره کرد.<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[ایرانیان (مقاله)|مقاله «ایرانیان»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۱۷۶.</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||