ثواب در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[ثواب]] از ریشه «ث ـ و ـ ب» در لغت به معنای [[رجوع]]، <ref>القاموس المحیط، ج ۱، ص۴۲؛ النهایه، ج ۱، ص۲۲۰، «ثوب».</ref> بازگشت پس از رفتن،<ref>العین، ج ۸، ص۲۴۶؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ لسان العرب، ج ۲، ص۱۴۴، «ثوب».</ref> و رجوع به حالت نخستین است<ref>مفردات، ص۱۷۹؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۹، «ثوب».</ref> و در اصطلاح به معنای مطلق [[منفعت]]<ref>المصطلحات الکلامیه، ص۹۰ ـ ۹۱.</ref> یا منفعت [[خالص]] استحقاقی همراه با [[تعظیم]] و اجلال است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص۴۱۲؛ دائرة المعارف الشیعیه، ج ۷، ص۵۶.</ref> که در عوض [[اعمال نیک]] به شخص داده می‌‌شود و از این رو به آن ثواب گفته شده که به شخص باز می‌‌گردد<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص۳۱۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱، «ثوب».</ref> یا وی به آن رجوع می‌‌کند.<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲، «ثوب».</ref> اصطلاح «ثواب» با دو اصطلاح، «عوض» و «[[تفضّل]]» فرق دارد؛ زیرا [[پاداش]] در صورتی که [[بنده]] مستحق آن بوده، همراه با تعظیم باشد «ثواب» و اگر همراه با تعظیم نباشد «عوض» و اگر بدون [[استحقاق]] و تعظیم باشد «[[تفضل]]» است.<ref>التبیان، ج ۳، ص۱۳؛ الاقتصاد الهادی، ص۸۹؛ مصطلحات علم الکلام، ج ۱، ص۴۱۲.</ref> تفاوت ثواب و [[جزا]] نیز در این است که جزا بر مطلق عوض خیر یا [[شر]]، و ثواب تنها بر عوض خیر اطلاق می‌‌شود<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۱۲۲؛ مفردات، ص۶۴، «اجر».</ref> یا در صورت مطلق بودن، چنان که برخی برآن‌اند<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ الفروق اللغویه، ص۱۷ - ۱۸؛ نثر طوبی، ص۱۲۰.</ref> استعمال آن در پاداش[[ خیر]] بیشتر است.<ref>مفردات، ص۱۸۰؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۲.</ref> تفاوت ثواب با [[اجر]] در عرف هم این است: ثواب خصوص پاداش [[طاعات]] است؛ ولی اجر گاهی به همین معنا و گاهی به معنای عوضی است که در برابر مطلق [[منافع]] مبادله می‌‌شود؛<ref>الفروق اللغویه، ص۱۷؛ التبیان، ج ۳، ص۴۶۲.</ref> همچنین ثواب گاه بر عوض کار شر اطلاق می‌‌شود؛ ولی اجر همیشه در عوضی به کار می‌‌رود که به [[سود]] [[انسان]] است.<ref>مفردات، ص۶۴؛ فیض القدیر، ج ۱، ص۱۵۹؛ المیزان، ج ۱۹، ص۱۵۴.</ref> ثواب و پاداش [[کار نیک]] در [[قرآن]] با واژه‌ها و تعبیرات مختلفی آمده است؛ مانند أ. ثواب و مشتقات آنکه حدود ۲۸ بار به کار رفته و در بیشتر موارد به معنای پاداش [[کار خیر]] آمده است ([[نساء]] / ۴، ۱۳۴؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۸، ۱۹۵ و...) و گاه در [[عقاب]] و پاداش [[کارهای بد]] به کار رفته است. ([[مطفّفین]] / ۸۳، ۳۶)<ref>مجمع البحرین، ج ۱، ص۳۳۱؛ تاج العروس، ج ۱، ص۱۶۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۲۹۹.</ref> ب. جزا و مشتقات آنکه هم در پاداش کار نیک (انسان / ۷۶، ۱۲) و هم در عوض کار بد ([[انبیاء]] / ۲۱، ۲۹) استعمال شده است. ج. [[اجر]] و مشتقات آنکه در آیاتی پرشمار مطرح شده و در بیشتر موارد به معنای عوض [[طاعات]] و [[پاداش]] [[معنوی]] است (بقره / ۲، ۶۲، ۲۶۲، ۲۷۴، ۲۷۷) و گاه به معنای عوض مادی و [[دنیوی]] آمده است. ([[طلاق]] / ۶۵، ۶) تعبیرهای دیگری نیز در [[قرآن]] ذکر شده که می‌‌تواند به [[ثواب]] معنا شود؛ مانند «[[حسنه]]» (بقره / ۲، ۲۰۱)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۲۴۰؛ مفردات، ص۱۱۷، «حسن»؛ زبده البیان، ص۲۷۶.</ref>، «[[خلاق]]» (بقره / ۲، ۱۰۲ و ۲۰۰)<ref>جامع البیان، ج ۱، ص۶۵۳؛ نورالثقلین، ج ۱، ص۱۰۸.</ref>، «نصیب» (بقره / ۲، ۲۰۲)<ref>تفسیر قرطبی، ج ۲، ص۴۳۴؛ تفسیر جلالین، ص۳۴؛ الصافی، ج ۱، ص۲۳۷.</ref>، «[[حظّ]]» ([[آل عمران]] / ۳، ۱۷۶)<ref>جامع البیان، ج ۴، ص۲۴۵؛ جوامع الجامع، ج ۱، ص۳۵۲؛ الصافی، ج ۱، ص۴۰۳.</ref>، «[[خراج]] ربّک» (مؤمنون / ۲۳، ۷۲)<ref>الصافی، ج ۳، ص۴۰۵؛ زادالمسیر، ج ۵، ص۳۳۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج ۳، ص۲۶۱.</ref>، «ما عند [[الله]]» ([[شوری]] / ۴۲، ۳۶)<ref>الاصفی، ج ۲، ص۱۱۳۱؛ زادالمسیر، ج ۸، ص۲۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۸، ص۱۲۰.</ref> و «لِقاءَ رَبِّه». ([[کهف]] / ۱۸، ۱۱۰)<ref>جامع البیان، ج ۱۶، ص۵۰؛ مجمع البیان، ج ۶، ص۳۹۵؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص۲۵۵.</ref> [[قرآن کریم]] در [[آیات]] مزبور از مباحث گوناگونی سخن به میان آورده است؛ مانند ماهیت ثواب، نسبت پاداش با [[اعمال نیک]]، تفاوت [[پاداش‌ها]] و ملاک‌های آن، شرایط ثواب، ویژگی‌ها و اوصاف [[ثواب الهی]]، عوامل و موانع ثواب و برخی از ثواب‌هایی که [[خداوند]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] به [[بندگان]] عطا می‌‌کند.<ref>[[سید جعفر صادقی فدکی|صادقی فدکی، سید جعفر]]، [[ثواب - صادقی فدکی (مقاله)|مقاله «ثواب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص.</ref>