بنی‌جهینه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۱۰: خط ۱۰:


== محل استقرار ==
== محل استقرار ==
مطابق برخی گزارش‌ها، جهینه ابتدا در [[منطقه نجد]] [[سکونت]] داشتند<ref>المفصل، ج ۴، ص۲۶۱.</ref> و پس از آن به سمت غرب کوچ کردند. به موجب اخباری دیگر، آنان نخست در مناطقی چون «عَرْجْ»، «رَویّه» و «رَوْحاء» از مناطق میان یثرب و تهامه سکونت داشتند و به تدریج به سوی [[ساحل]] رفته، در «تهائم» پراکنده شدند<ref>دولت رسول خدا، ص۲۶۷.</ref>. «أدیم» (نزدیک تهامه) از دیگر مناطق آنان محسوب می‌شد<ref>معجم البلدان، ج ۱، ص۱۲۷.</ref>. «تیدد» نیز سرزمینی دارای آب و نخلستان متعلق به قبیله [[جذام]] بود که جهینه در آن فرود آمد<ref>معجم البلدان ج ۲، ص۶۵.</ref>. آنان هنگام ظهور اسلام در بخش شمال غربی و غرب یثرب میان دریای سرخ و [[وادی القری]]<ref>اطلس تاریخ اسلام، ص۶۱؛ المفصل، ج ۴، ص۲۶۱.</ref> و به عبارتی سمت ساحل، حد فاصل [[ینبع]] و یثرب<ref>اطلس تاریخ اسلام، ص۶۱.</ref> مستقر شدند؛ اما [[زمان]] مهاجرتشان دانسته نیست. گفته شده: [[حجاز]] از ۱۲ زیستگاه تشکیل شده بود که زیستگاه [[جُهینه]] یکی از آنهاست<ref>معجم البلدان، ج ۲، ص۲۱۹.</ref>. آنان در این سرزمین به صورت پراکنده در کوه‌هایی چون «اَشْعَر»<ref>معجم‌البلدان، ج ۱، ص۱۹۸.</ref>، «اَجْرَد»<ref>معجم مااستعجم، ج ۱، ص۱۰۳؛ معجم البلدان، ج ۱، ص۱۰۲، ۱۹۸.</ref> (از کوه‌های میان یثرب و [[شام]]) «[[قدس]]»<ref>معجم ما استعجم، ج ۴، ص۲۹۷.</ref>، «[[رَضْوی]]»<ref>همان، ص۱۵۴.</ref> (میان [[یَنْبُع]] و [[حوراء]]) و «بُواط»<ref>الطبقات، ابن سعد، ج ۲، ص۶؛ معجم البلدان، ج ۱، ص۵۰۳.</ref> (۴ منزلی [[مدینه]]) و در دره‌هایی مانند «بطن اِضَم»<ref>معجم ما استعجم، ج ۱، ص۱۵۳.</ref>، «ذی خَشَب»، «الحاضره»، «لَقْفا»، «[[بدر]]»، «جَفاف»، «وَدّان»، «یَنْبُع»، «حوراء»<ref>معجم ما استعجم، ج ۱، ص۳۷ - ۳۸.</ref>، «حَرْحار»<ref>معجم‌البلدان، ج ۲، ص۲۴۰.</ref> و «خَبَط» می‌زیستند<ref>همان، ص۳۴۴.</ref>. از آب‌های منسوب به آنان می‌توان از «[[بئر بنی سباع]]» در ذات الحری و «بئر حواتکه» در زقب شُطان نام برد که در ناحیه [[کوه]] [[اجرد]] واقع‌اند<ref>معجم ما استعجم، ج ۱، ص۱۰۴.</ref>.<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[جهنیه (مقاله)|مقاله «جهنیه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰، ص ۲۸۹.</ref>
مطابق برخی گزارش‌ها، جهینه ابتدا در [[منطقه نجد]] [[سکونت]] داشتند<ref>المفصل، ج ۴، ص۲۶۱.</ref> و پس از آن به سمت غرب کوچ کردند. به موجب اخباری دیگر، آنان نخست در مناطقی چون «عَرْجْ»، «رَویّه» و «رَوْحاء» از مناطق میان یثرب و تهامه سکونت داشتند و به تدریج به سوی [[ساحل]] رفته، در «تهائم» پراکنده شدند<ref>دولت رسول خدا، ص۲۶۷.</ref>. «أدیم» (نزدیک تهامه) از دیگر مناطق آنان محسوب می‌شد<ref>معجم البلدان، ج ۱، ص۱۲۷.</ref>. «تیدد» نیز سرزمینی دارای آب و نخلستان متعلق به قبیله [[جذام]] بود که جهینه در آن فرود آمد<ref>معجم البلدان ج ۲، ص۶۵.</ref>. آنان هنگام ظهور اسلام در بخش شمال غربی و غرب یثرب میان دریای سرخ و [[وادی القری]]<ref>اطلس تاریخ اسلام، ص۶۱؛ المفصل، ج ۴، ص۲۶۱.</ref> و به عبارتی سمت ساحل، حد فاصل [[ینبع]] و یثرب<ref>اطلس تاریخ اسلام، ص۶۱.</ref> مستقر شدند؛ اما [[زمان]] مهاجرتشان دانسته نیست. گفته شده: [[حجاز]] از ۱۲ زیستگاه تشکیل شده بود که زیستگاه [[جُهینه]] یکی از آنهاست<ref>معجم البلدان، ج ۲، ص۲۱۹.</ref>. آنان در این سرزمین به صورت پراکنده در کوه‌هایی چون «اَشْعَر»<ref>معجم‌البلدان، ج ۱، ص۱۹۸.</ref>، «اَجْرَد»<ref>معجم مااستعجم، ج ۱، ص۱۰۳؛ معجم البلدان، ج ۱، ص۱۰۲، ۱۹۸.</ref> (از کوه‌های میان یثرب و [[شام]]) «[[قدس]]»<ref>معجم ما استعجم، ج ۴، ص۲۹۷.</ref>، «[[رَضْوی]]»<ref>همان، ص۱۵۴.</ref> (میان [[یَنْبُع]] و [[حوراء]]) و «بُواط»<ref>الطبقات، ابن سعد، ج ۲، ص۶؛ معجم البلدان، ج ۱، ص۵۰۳.</ref> (۴ منزلی [[مدینه]]) و در دره‌هایی مانند «بطن اِضَم»<ref>معجم ما استعجم، ج ۱، ص۱۵۳.</ref>، «ذی خَشَب»، «الحاضره»، «لَقْفا»، «[[بدر]]»، «جَفاف»، «وَدّان»، «یَنْبُع»، «حوراء»<ref>معجم ما استعجم، ج ۱، ص۳۷ - ۳۸.</ref>، «حَرْحار»<ref>معجم‌البلدان، ج ۲، ص۲۴۰.</ref> و «خَبَط» می‌زیستند<ref>همان، ص۳۴۴.</ref>. از آب‌های منسوب به آنان می‌توان از «[[بئر بنی سباع]]» در ذات الحری و «بئر حواتکه» در زقب شُطان نام برد که در ناحیه [[کوه]] [[اجرد]] واقع‌اند<ref>معجم ما استعجم، ج ۱، ص۱۰۴.</ref>.<ref>[[سید محمود سامانی|سامانی، سید محمود]]، [[جهنیه (مقاله)|مقاله «جهنیه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰]]، ص ۲۸۹.</ref>
 
== [[جهینه]] در عصر ظهور اسلام ==
== [[جهینه]] در عصر ظهور اسلام ==
جُهنی‌ها از [[قبایل]] صحرانشین بودند و به دامداری [[اشتغال]] داشتند. با توجه به عبور کاروان‌ها از محل سکونت آنان و شاید دستبرد جهنی‌ها به کاروان‌ها، برخی از [[مردمان عرب]] به آنها به دیده تحقیر می‌نگریستند، چنان‌که [[اقرع بن حابس تمیمی]] در [[ملاقات]] با [[رسول خدا]]{{صل}} به آن حضرت عرض کرد که جهنی‌ها و برخی دیگر از قبایل چون غِفار و اَسلم که با آن حضرت [[بیعت]] کرده‌اند «سُرّاق الحجیج» یعنی [[غارتگران]] حجاج و راهزنان هستند و [[پیامبر]]{{صل}} در پاسخ او، قبایل یاد شده را از بهترین‌ها در [[قیامت]] برشمرده<ref>صحیح مسلم، ج ۷، ص۱۷۹؛ الانساب، ج ۱، ص۳۲ ـ ۳۳.</ref> واز قبایلی مانند [[تمیم]] و [[بنی‌عامر]] بهتر دانست<ref>صحیح البخاری، ج ۴، ص۱۹۱؛ ج ۴، ص۱۹۴، المنمق، ص۲۳۷؛ الاشتقاق، ص۲۸۵.</ref>. جهنی‌ها همانند بیشتر [[مردم]] [[جزیرة العرب]] [[بت‌پرست]] بودند. به [[باور]] [[قرطبی]] از جمله [[افکار]] [[خرافی]] آنان و برخی قبایل [[مشرک]] آن بود که [[فرشتگان]] [[دختران]] [[خدا]] هستند<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۸۷.</ref>. در [[آیات]] ۱۴۹ - ۱۵۲ صافّات<ref>{{متن قرآن|فَاسْتَفْتِهِمْ أَلِرَبِّكَ الْبَنَاتُ وَلَهُمُ الْبَنُونَ * أَمْ خَلَقْنَا الْمَلائِكَةَ إِنَاثًا وَهُمْ شَاهِدُونَ * أَلا إِنَّهُم مِّنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ * وَلَدَ اللَّهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ}} «از آنان بپرس آیا دختران از آن پروردگار توست و پسران از آن آنان؟ * آیا ما فرشتگان را مادینه آفریدیم و آنها گواه بودند؟ * آگاه باشید که آنان از سر دروغگویی خود می‌گویند: * خداوند فرزند آورده است؛ در حالی که بی‌گمان آنان دروغگویند» سوره صافات، آیه ۱۴۹-۱۵۲.</ref>، [[خداوند]] در ردّ چنین باوری می‌فرماید: {{متن قرآن|فَاسْتَفْتِهِمْ أَلِرَبِّكَ الْبَنَاتُ وَلَهُمُ الْبَنُونَ}}<ref>«از آنان بپرس آیا دختران از آن پروردگار توست و پسران از آن آنان؟» سوره صافات، آیه ۱۴۹.</ref>. در [[آیه]] بعد به طریق استفهام انکاری می‌‌فرماید: {{متن قرآن|أَمْ خَلَقْنَا الْمَلَائِكَةَ إِنَاثًا وَهُمْ شَاهِدُونَ}}<ref>«آیا ما فرشتگان را مادینه آفریدیم و آنها گواه بودند؟» سوره صافات، آیه ۱۵۰.</ref>. پس از آن خداوند می‌فرماید: بدانید آنها با این [[تهمت]] [[زشت]] قائل‌اند که خداوند [[فرزندی]] آورده است. آنها قطعا [[دروغگو]] هستند: {{متن قرآن|أَلَا إِنَّهُمْ مِنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ * وَلَدَ اللَّهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«آگاه باشید که آنان از سر دروغگویی خود می‌گویند * خداوند فرزند آورده است؛ در حالی که بی‌گمان آنان دروغگویند» سوره صافات، آیه ۱۵۱-۱۵۲.</ref>. به نظر می‌رسد کسانی چون [[قرطبی]]، این آیات مکی را بر قبایلی چون [[جهینه]] تطبیق کرده‌اند.
جُهنی‌ها از [[قبایل]] صحرانشین بودند و به دامداری [[اشتغال]] داشتند. با توجه به عبور کاروان‌ها از محل سکونت آنان و شاید دستبرد جهنی‌ها به کاروان‌ها، برخی از [[مردمان عرب]] به آنها به دیده تحقیر می‌نگریستند، چنان‌که [[اقرع بن حابس تمیمی]] در [[ملاقات]] با [[رسول خدا]]{{صل}} به آن حضرت عرض کرد که جهنی‌ها و برخی دیگر از قبایل چون غِفار و اَسلم که با آن حضرت [[بیعت]] کرده‌اند «سُرّاق الحجیج» یعنی [[غارتگران]] حجاج و راهزنان هستند و [[پیامبر]]{{صل}} در پاسخ او، قبایل یاد شده را از بهترین‌ها در [[قیامت]] برشمرده<ref>صحیح مسلم، ج ۷، ص۱۷۹؛ الانساب، ج ۱، ص۳۲ ـ ۳۳.</ref> واز قبایلی مانند [[تمیم]] و [[بنی‌عامر]] بهتر دانست<ref>صحیح البخاری، ج ۴، ص۱۹۱؛ ج ۴، ص۱۹۴، المنمق، ص۲۳۷؛ الاشتقاق، ص۲۸۵.</ref>. جهنی‌ها همانند بیشتر [[مردم]] [[جزیرة العرب]] [[بت‌پرست]] بودند. به [[باور]] [[قرطبی]] از جمله [[افکار]] [[خرافی]] آنان و برخی قبایل [[مشرک]] آن بود که [[فرشتگان]] [[دختران]] [[خدا]] هستند<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۸۷.</ref>. در [[آیات]] ۱۴۹ - ۱۵۲ صافّات<ref>{{متن قرآن|فَاسْتَفْتِهِمْ أَلِرَبِّكَ الْبَنَاتُ وَلَهُمُ الْبَنُونَ * أَمْ خَلَقْنَا الْمَلائِكَةَ إِنَاثًا وَهُمْ شَاهِدُونَ * أَلا إِنَّهُم مِّنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ * وَلَدَ اللَّهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ}} «از آنان بپرس آیا دختران از آن پروردگار توست و پسران از آن آنان؟ * آیا ما فرشتگان را مادینه آفریدیم و آنها گواه بودند؟ * آگاه باشید که آنان از سر دروغگویی خود می‌گویند: * خداوند فرزند آورده است؛ در حالی که بی‌گمان آنان دروغگویند» سوره صافات، آیه ۱۴۹-۱۵۲.</ref>، [[خداوند]] در ردّ چنین باوری می‌فرماید: {{متن قرآن|فَاسْتَفْتِهِمْ أَلِرَبِّكَ الْبَنَاتُ وَلَهُمُ الْبَنُونَ}}<ref>«از آنان بپرس آیا دختران از آن پروردگار توست و پسران از آن آنان؟» سوره صافات، آیه ۱۴۹.</ref>. در [[آیه]] بعد به طریق استفهام انکاری می‌‌فرماید: {{متن قرآن|أَمْ خَلَقْنَا الْمَلَائِكَةَ إِنَاثًا وَهُمْ شَاهِدُونَ}}<ref>«آیا ما فرشتگان را مادینه آفریدیم و آنها گواه بودند؟» سوره صافات، آیه ۱۵۰.</ref>. پس از آن خداوند می‌فرماید: بدانید آنها با این [[تهمت]] [[زشت]] قائل‌اند که خداوند [[فرزندی]] آورده است. آنها قطعا [[دروغگو]] هستند: {{متن قرآن|أَلَا إِنَّهُمْ مِنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ * وَلَدَ اللَّهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«آگاه باشید که آنان از سر دروغگویی خود می‌گویند * خداوند فرزند آورده است؛ در حالی که بی‌گمان آنان دروغگویند» سوره صافات، آیه ۱۵۱-۱۵۲.</ref>. به نظر می‌رسد کسانی چون [[قرطبی]]، این آیات مکی را بر قبایلی چون [[جهینه]] تطبیق کرده‌اند.
۱۳۰٬۳۵۹

ویرایش