شناخت پیامبر: تفاوت میان نسخه‌ها

[[اقرار]] اجمالی به [[نبوت]] [[پیامبر گرامی اسلام]] و سایر [[پیامبران الهی]] از اصول مهم [[اسلام]] است. بدیهی است [[اقرار]] به چیزی فرع بر [[معرفت]] آن است. و به همین [[دلیل]] [[امام صادق]] {{ع}} [[افضل]] [[واجبات]] و فرائض الهی را بعد از [[معرفت]] [[پروردگار]] و [[اقرار]] به [[عبودیّت]] برای او، [[معرفت]] [[رسول]] و [[شهادت]] به [[نبوت]] او دانسته است. ایشان می‌فرمایند: "همانا [[بهترین]] [[فرایض]] و واجب‌ترین آنها بر [[انسان]]، [[معرفت]] [[پروردگار]] و [[اقرار]] [[بندگی]] برای او... و بعد از آن [[معرفت]] [[رسول]] و [[شهادت]] به [[نبوت]] اوست. و [[درجه]] اوّل [[معرفت]] [[رسول]] [[اقرار]] به [[نبوت]] او واقرار به کتاب و امر و نهیی است که از سوی [[خدا]] آورده است. پس همه اینها از [[خدای تعالی]] است"<ref>{{عربی|"إِنَّ أَفْضَلَ الْفَرَائِضِ وَ أَوْجَبَهَا عَلَى الْإِنْسَانِ مَعْرِفَةُ الرَّبِّ وَ الْإِقْرَارُ لَهُ بِالْعُبُودِيَّةِ … وَ بَعْدَهُ مَعْرِفَةُ الرَّسُولِ وَ الشَّهَادَةُ بِالنُّبُوَّةِ وَ أَدْنَى مَعْرِفَةِ الرَّسُولِ الْإِقْرَارُ بِنُبُوَّتِهِ وَ أَنَّ مَا أَتَى بِهِ مِنْ كِتَابٍ أَوْ أَمْرٍ أَوْ نَهْيٍ فَذَلِكَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ"}}؛ کفایة الاثر، ص۲۶۲.</ref> در این [[حدیث شریف]] پایین‌ترین [[درجه]] [[معرفت]] به [[رسول]] [[اقرار]] و [[شهادت]] به [[نبوت]] او دانسته شده است. این امر نشانگر آن است که هر اقراری [[معرفتی]] را در بر دارد. و [[درجه]] و مرتبه [[اقرار]]، نشان دهنده [[درجه]] [[معرفت]] است. [[اقرار]] اجمالی به [[نبوت]] [[پیامبر]] و تصدیق اجمالی به اینکه همه آنچه او آورده است از طرف [[آفریدگار]] است؛ پایین‌ترین [[درجه]] [[شناخت]] اوست. و هر اندازه این [[اقرار]] و تصدیق کامل‌تر و محکم‌تر شود به همان اندازه [[معرفت]] نیز کامل‌تر خواهد بود<ref>[[محمد بیابانی اسکوئی| بیابانی اسکوئی، محمد]]، [[نبوت (کتاب)|نبوت]]، ص۳۵.</ref>.

محقق شدن اهداف [[خلقت]] جز با حضور [[نمایندگان]] [[الهی]] در میان [[بشر]] حاصل نمی‌گردد. اینک به این [[پرسش]] باید پاسخ گفت که چگونه می‌توان [[پیامبران الهی]] را باز [[شناخت]].

وقتی فردی از میان [[مردم]] برمی‌خیزد و خود را فرستاده [[خداوند]] معرفی می‌کند، این سؤال پدید می‌آید که به چه [[دلیل]] این شخص در ادعای خود صادق است؛ به‌ ویژه آنکه در طول [[تاریخ]] بوده‌اند افرادی که برای [[جاه‌طلبی]] و رسیدن به [[منافع]] [[دنیایی]]، به [[دروغ]] ادعای [[نبوت]] کرده و عده‌ای را [[فریب]] داده و گرد خود جمع کرده‌اند.

در پاسخ به این سؤال، می‌گوییم [[خداوند متعال]] [[پیامبران]] خویش را همواره با نشانه‌های روشن و [[آیات]] و [[دلایل]] آشکار به‌ سوی [[مردم]] فرو فرستاده و راه [[شناخت]] ایشان را از این طریق هموار ساخته است. [[قرآن کریم]] در مورد [[حضرت موسی]] {{ع}} می‌فرماید: {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ }}<ref>به‌ درستی که ما به موسی نُه آیه روشن دادیم؛ سوره اسراء؛ آیه: ۱۰۱.</ref>. از این [[دلایل]] روشن می‌توان به‌ عنوان راه‌های [[شناخت]] [[پیامبران]] نام برد. از دیدگاه [[متکلمان اسلامی]] عمده‌ترین راه‌های [[شناخت]] [[پیامبران]] به شرح زیرند:

[[عقل]] به [[دلیل]] [[جامعیت]] و عادلانه بودن [[قوانین]] و [[تعالیم]] [[انبیا]]، بشری بودن آن را ممتنع می‌داند و [[حکم]] می‌کند قطعاً از سوی [[خداوند]] نازل شده است. این راه، به‌ صورت مستقل، برای کسانی مفید است که با [[تسلط]] بر شاخه‌های مختلف [[علوم]] بشری، بتوانند عمق [[تعالیم]] [[انبیا]] را تشخیص دهند. چه‌ بسا گفته شود ارائه چنین [[تعالیم]] عظیمی در واقع، [[معجزه]] است.

اگر شخصی ادعای [[نبوت]] کرد و با نظر در احوال او روشن گشت که اولاً، قوای نظری و عملی او در اوج کمال است. ثانیاً، با [[تعالیم]] خویش ناقصان را به کمال [[شایسته]] آنها می‌رساند، چنین شخصی قطعاً دارای [[مقام]] [[نبوت]] است.

این راه [[شناخت]] از یک‌سو [[نیازمند]] داشتن اطلاعات وسیع و از سوی دیگر، درگرو مطالعه احوال و زندگانی شخص مدعی است <ref>[[محمد سعیدی مهر|سعیدی مهر، محمد]]، [[آموزش کلام اسلامی ج۲ (کتاب)|آموزش کلام اسلامی ج۲]]، ص ۵۵ و ۵۶. </ref>.

نبى و [[رسول]] كسى است كه مدّعى ارتباطی خاصّ با خداى سبحان است. روشن است اين ادّعا امرى نيست كه بتوان آن را با حواسّ درك كرد. و نيز از امور وجدانى همگانى نيست كه همه به آن [[علم]] حضورى داشته باشند. و از آنجا كه يك طرف قضيّه در اين امر [[خداوند متعال]] است پس [[شناخت]] [[نبوّت]] بدون [[شناخت]] [[خداوند سبحان]] محال خواهد بود. به همين جهت است [[امام صادق]] {{ع}} نخست از [[خداوند سبحان]] [[معرفت]] خود او را مى‌طلبد و بدون [[معرفت]] [[خداى تعالى]] [[معرفت]] پيامبران الهى را امرى ناممكن مى‌شمارد: «اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَبِيَّکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي نَبِيَّکَ لَمْ أَعْرِفْهُ قَط».

[[خدا]] شناس مى‌داند [[خداوند]] از هر گونه [[نقص]] مبرّاست و مى‌داند [[رسولان]] و پيام آوران او بايد از پاكيزه‌ترين و برترين [[انسان‌ها]] بوده باشند. بنابراين [[شناخت]] حقيقت [[مقام رسالت]] و [[نبوّت]] [[انسان]] را به [[معرفت]] پيامبران الهى نزديك مى‌كند. از اين رو [[امام صادق]] {{ع}} پيامبران الهى را حجّتهاى [[خداوند]] دانسته و [[عقل]] را نيز حجّتى ميان او و [[مردم]] به شمار مى‌آورد: «حجَّةُ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ النَّبِيُّ وَ الْحُجَّةُ فِيَما بَيْنَ الْعِبَادِ وَ بَيْنَ اللَّهِ الْعَقْلُ».

او پيامبرانش را در ميان [[خلق]] [[مبعوث]] مى‌كند تا [[حجّت]] او را بر آنها تمام كنند. ولى همين [[انسان]] تا از [[نور]] [[عقل]] برخوردار نباشد، نمى‌تواند [[حجّت]] راستين را از دروغين تشخيص دهد. و تنها با دلالت و راهنمايى [[عقل]] خويش، بعد از آنكه [[خداوند]] خود را به او شناساند، خواهد دانست كه چه كسانى در ادّعاى خويش راستگويند و چه كسانى [[دروغ]] پرداز. ابن سكّيت مى‌گويد به [[ابوالحسن]] {{ع}} عرض كردم امروز [[حجّت]] [[خداوند]] بر [[خلق]] چيست؟ فرمود: «الْعَقْلُ يُعْرَفُ بِهِ الصَّادِقُ عَلَى اللَّهِ فَيُصَدِّقُهُ وَ الْكَاذِبُ عَلَى اللَّهِ فَيُكَذِّبُه».