←شیوه مقابله با بغات و براندازان
| خط ۱۴۱: | خط ۱۴۱: | ||
=== شیوه مقابله با بغات و براندازان === | === شیوه مقابله با بغات و براندازان === | ||
یکی از مسائل مهم در مبحث [[بغی]] و براندازی، کیفیت و شیوههای مقابله با آن است. ابتدا ذکر این نکته لازم است که [[باغیان]] در ظاهر مسلماناند که با خروج و [[شورش مسلحانه علیه امام]] [[عادل]]، اساس [[نظم]] و [[امنیت جامعه]] را بر هم میزنند و از درون، [[اسلام]] و مسلمانان را تضعیف میکنند و زمینه | یکی از مسائل مهم در مبحث [[بغی]] و براندازی، کیفیت و شیوههای مقابله با آن است. ابتدا ذکر این نکته لازم است که [[باغیان]] در ظاهر مسلماناند که با خروج و [[شورش مسلحانه علیه امام]] [[عادل]]، اساس [[نظم]] و [[امنیت جامعه]] را بر هم میزنند و از درون، [[اسلام]] و مسلمانان را تضعیف میکنند و زمینه تهاجم و دستاندازی [[کافران]] را به [[سرزمین اسلامی]] فراهم مینمایند و این با [[حفظ]] [[کیان اسلامی]] در تعارض است که از قواعد [[فقهی]] قلمداد میشود. بنابراین بر [[حکومت اسلامی]] است که به مقابله با باغیان و سرکوبی آنان اقدام کند. | ||
با توجه به رویکرد [[عدالت]] خواهانه | با توجه به رویکرد [[عدالت]] خواهانه فقه شیعه، [[فقها]] در مقام مقابله با [[باغیان]]، آنها را به دو دسته تقسیم میکنند که [[احکام]] مقابله با هر یک از این دو گروه، متفاوت است: | ||
# باغیان | # '''باغیان ذیفئه:''' باغیانی که دارای گروه و سازماندهی و [[تشکیلات]] هستند. [[حکومت اسلامی]] در مقابله با این دسته از [[بغات]] باید آنان را سرکوب کند و مجروحشان را که [[اسیر]] میشوند، اعدام نماید و فراریهای از [[جنگ]] را تحت تعقیب قرار دهد تا [[سازمان]] آنها کاملاً فرو پاشد<ref>علامه حلی، تبصره المتعلمین، ص۸۱.</ref>. از مصادیق [[تاریخی]] فعالیت این گروه میتوان به [[قاسطین]] و سپاهیان معاویه در جنگ صفین اشاره کرد که [[امام علی]]{{ع}} در مقابله با آنها احکام فوق را اجرا کردند<ref>رسول جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ج۲، ص۴۶۵-۴۷۰.</ref>. | ||
# باغیان غیرذیفئه: این بغات سازماندهی و تشکیلات پشت | # '''باغیان غیرذیفئه:''' این بغات سازماندهی و تشکیلات پشت جبهه ندارند، بلکه تنها همان ستیزهجویان و [[شورشیان]] در معرکه جنگ هستند. فقها در مورد این دسته از بغات معتقدند مجروحان این گروه را نمیشود اعدام کرد، فراریان آنها تحت تعقیب قرار نمیگیرند و فقط تا حد تفریق و پراکندهسازی با آنان برخورد میشود<ref>علامه حلی، تبصره المتعلمین، ص۷۱.</ref>. از مصادیق تاریخی این گروه میتوان به [[طغیان]] [[خوارج]] علیه امام عادل در [[جنگ نهروان]] اشاره کرد که [[حضرت علی]]{{ع}} در موردشان احکام فوق را اجرا کرد. [[شیخ طوسی]] در مبسوط درباره دسته دوم از بغات [[معتقد]] است: «وقتی [[اهل بغی]] به [[اطاعت]] (از [[امام]] به [[حق]]) برگردند و جدایی (از [[امت]]) را رها کنند، [[جنگ]] با آنان [[حرام]] است؛ همچنین است اگر از [[قیام]] دست بردارند و [[سلاح]] خود را بر [[زمین]] گذارند و نیز اگر از جنگ فرار کنند، اما نه برای پیوستن به گروهی. در هر یک از این سه صورت، [[حکم]] یکی است و آن اینکه کشته نمیشوند و روگردانده آنان تعقیب نمیشود و مجروح آنان از پا در نمیآید. دلیل این حکم افزون بر [[اجماع]]، [[آیه شریفه]] "با گروه [[متجاوز]] [[پیکار]] کنید تا به [[فرمان خدا]] بازگردد" است»<ref>{{عربی|إذا عاد أهل البغي إلى الطاعة و تركوا المباينة حرم قتالهم، و هكذا إن قعدوا فألقوا السلاح، و هكذا إن ولوا منهزمين إلى غير فئة، الحكم في هذه المسائل الثلاث واحد لا يقتلون و لا يتبع مدبرهم، و لا يدنف على جريحهم بلا خلاف فيه، لقوله تعالى: {{متن قرآن|فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ}}؛ محمد بن حسن طوسی، مبسوط، ج۷، ص۲۶۸.</ref>. | ||
نکته مهم این است که طبق مبانی [[فقهی]] [[اسلام]]، [[اموال]] [[اهل بغی]] را نمیشود به [[غارت]] برد و به غنیمت جنگی گرفت؛ همچنین [[زنان]] و فرزندانشان را نمیتوان [[اسیر]] کرد. دلیل این [[احکام]] نیز [[مسلمان]] بودن آنان است؛ اگرچه فقط در ظاهر مسلمان باشند و به آن تظاهر بکنند<ref>ابوالفضل شکوری، فقه سیاسی اسلام، ص۲۰۵.</ref>. | نکته مهم این است که طبق مبانی [[فقهی]] [[اسلام]]، [[اموال]] [[اهل بغی]] را نمیشود به [[غارت]] برد و به غنیمت جنگی گرفت؛ همچنین [[زنان]] و فرزندانشان را نمیتوان [[اسیر]] کرد. دلیل این [[احکام]] نیز [[مسلمان]] بودن آنان است؛ اگرچه فقط در ظاهر مسلمان باشند و به آن تظاهر بکنند<ref>ابوالفضل شکوری، فقه سیاسی اسلام، ص۲۰۵.</ref>. | ||
در پایان ذکر این نکته لازم است که خروج علیه | در پایان ذکر این نکته لازم است که خروج علیه امام عادل زمینهساز خروج از وضعیت [[امن]] موجود در [[نظام]] [[عدل]] است که در نتیجه اسباب پایمال شدن حقوق [[سیاسی]] [[شهروندان]] میشود. مصداق آشکار [[تاریخی]] این پیامد، فضای ناامنی بود که [[باغیان]] [[شام]] ([[قاسطین]])، [[بصره]] ([[ناکثین]]) و [[نهروان]] ([[مارقین]]) در حکومت عدل علوی فراهم کردند. نکته درخور توجه اینکه خروج [[بغات]] علیه حکومت عدل، از دو جهت موجب [[تهدید]] [[امنیت]] [[مردم]] و تحدید حقوق سیاسی آنان میشود: از یک سو باغیان در [[شهرها]] و سرزمینهایی که مستولی میشوند، به [[قتل]] و غارت و [[حبس]] میپردازند و در پی آن سبب تضعیف [[حکومت]] [[عادل]] میشوند. از سوی دیگر خود نظام عادل برای تمهید دفع بغات و رفع زمینههای سوء استفاده آنان از فضای آرام و [[آزاد]] [[جامعه اسلامی]]، ناچار میشود برخی از حقوق سیاسی مردم را به طور موقت محدود یا سلب کند تا [[فتنه]] کبری از بین برود. | ||
بنابراین نگاهی به [[آیات]] و [[روایات]] و آرای فقهی [[فقها]] بیانگر آن است که [[احکام شرعی]] راجع به دفع [[بغی]] و حدود سرکوبی آنان و حد و مرز [[وجوب]] و [[حرمت]] در روند [[مبارزه]] با [[باغیان]]، همه یک [[هدف]] را پی میگیرند و آن [[حفظ]] کیان | بنابراین نگاهی به [[آیات]] و [[روایات]] و آرای فقهی [[فقها]] بیانگر آن است که [[احکام شرعی]] راجع به دفع [[بغی]] و حدود سرکوبی آنان و حد و مرز [[وجوب]] و [[حرمت]] در روند [[مبارزه]] با [[باغیان]]، همه یک [[هدف]] را پی میگیرند و آن [[حفظ]] کیان حکومت عدل و تأمین امنیت [[جان]]، [[مال]]، [[دین]] و... آحاد [[مسلمان]] است؛ به طوری که اگر اقدام برای دفع [[بغات]] خود موجب ناامنی برای [[شهروندان]] شود و [[حقوق]] آنان را تحدید کند، در حالی که میشد از آن اجتناب کرد، به [[اعتقاد]] غالب [[فقها]] ادامه [[قتال با باغیان]] [[حرام]] است<ref>محمد بن حسن طوسی، مبسوط، ج۷، ص۲۶۸؛ محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج۲۱، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>؛ مانند اینکه تعقیب باغیان فراری از [[جنگ]] که [[عقبه]] سازمانی ندارند، حرام است و نباید با آنان [[قتال]] شود؛ همانند [[سیره امام علی]]{{ع}} در [[جنگ نهروان]]<ref>[[محمد اسماعیل نباتیان|نباتیان، محمد اسماعیل]]، [[فقه و امنیت (کتاب)|فقه و امنیت]]، ص ۱۷۱.</ref>. | ||
=== دلایل [[قتال با اهل بغی]] === | === دلایل [[قتال با اهل بغی]] === | ||