همسرداری در معارف و سیره معصوم: تفاوت میان نسخهها
←رفتار معصومان{{عم}} با همسران
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
==[[رفتار]] [[معصومان]]{{عم}} با [[همسران]]== | ==[[رفتار]] [[معصومان]]{{عم}} با [[همسران]]== | ||
یکی از مهمترین پایههای [[مقدس]] [[خانواده]]، [[زن]] و جایگاه اوست. با توجه به اهمیت این موضوع در سیره ائمه{{عم}} و برای الگوپذیری از رفتار ایشان، در این بخش به نمونههایی از رفتار [[ائمه]]{{عم}} با همسران خود و دیدگاه آنان درباره زن میپردازیم. | یکی از مهمترین پایههای [[مقدس]] [[خانواده]]، [[زن]] و جایگاه اوست. با توجه به اهمیت این موضوع در سیره ائمه{{عم}} و برای الگوپذیری از رفتار ایشان، در این بخش به نمونههایی از رفتار [[ائمه]]{{عم}} با همسران خود و دیدگاه آنان درباره زن میپردازیم. | ||
=== [[دوستی]] و [[مهربانی]] === | |||
یکی از مهمترین شاخصههای سبک زندگی همسران بر اساس [[آموزههای قرآن کریم]] و [[سیره معصومان]]{{عم}} دوستی و مهربانی است. [[قرآن کریم]] درباره این شاخصه میفرماید: {{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بیگمان در این، نشانههایی است برای گروهی که میاندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.</ref>. | |||
«[[مودّت]]» از ماده «[[ودّ]]» به معنای [[دوست داشتن]] چیزی و آرزوی بقای آن است<ref>المفردات، ص۵۱۶.</ref> و «[[رحمت]]» مهربانی و رقّتی است که مقتضی [[احسان]] و [[بخشش]] باشد<ref>المفردات، ص۱۹۱.</ref>. [[مودت]] و رحمت در روابط و مناسبات [[خانوادگی]] نقش اساسی دارد و هرچه مودت و رحمت عمیقتر و گستردهتر باشد، زندگی خانوادگی از [[آرامش]] و [[لذت]] و [[توانایی]] و [[رشد]] بیشتری برخوردار خواهد بود؛ مودت و رحمتی [[معتدل]] و معقول، و لطیف و [[انسانی]]. | |||
هر چه مودت و رحمت عمیقتر باشد توان و [[تحمل]] افراد بیشتر میشود و هرچه گستردهتر باشد [[رفتارها]] مناسبتر میگردد؛ و هر چه [[انسانها]] در مراتب انسانی بالاتر روند، وجودشان لطیفتر میشود؛ مودت و رحمتشان بیشتر میشود و گستردهتر جلوه مییابد. [[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|مِنْ أَخْلَاقِ الْأَنْبِيَاءِ{{عم}} حُبُّ النِّسَاءِ}}؛ «[[دوست داشتن]] [[زن]] ([[همسر]]) از [[خلق و خوی]] [[پیامبران]] است»<ref>الکافی، ج۵، ص۳۲۰.</ref>. هرچه [[انسانها]] در مراتب کمال بالاتر روند و به مدارج والاتری از [[ایمان]] برسند، [[محبت]] و [[مهربانی]] نسبت به همسر و [[خانواده]] بیشتر جلوه میکند، چنانکه در [[حدیث نبوی]]{{صل}} آمده است: {{متن حدیث|كُلَّمَا ازْدَادَ الْعَبْدُ إِيمَاناً ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاءِ}}؛ «هرگاه ایمان بندهای زیاد شود، محبتش نسبت به زن (همسر) زیاد میشود»<ref>الجعفریات، ص٩٠.</ref>. | |||
در نگاه [[پیشوایان دین]]، میان [[ایمان به خدا]] و دوست داشتن انسانها به [[طور]] کلی و [[عشق]] و علاقه به همسر به طور ویژه، رابطهای تنگاتنگ است، چنانکه هر کسی خدادوستتر باشد، همسر دوستتر است. [[معصومین]]{{عم}} این امر را چنان مهم و اساسی دیدهاند که آن را با [[دوستی]] خود پیوند زدهاند، چنانکه از امام صادق{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمود: {{متن حدیث|كُلُّ مَنِ اشْتَدَّ لَنَا حُبّاً اشْتَدَّ لِلنِّسَاءِ حُبّاً}}؛ «هر که محبتش به ما [[اهل بیت پیامبر]] افزون شود، محبتش به زن (همسر) زیاد میشود»<ref>السرائر، ج۳، ص۶۳۶.</ref>. | |||
[[دوستی اهل بیت]]، دوست داشتن [[کمالات]] [[حقیقی]] است و همسر دوستی نیز از همین سنخ است و همان طور که عشق به کمالات حقیقی، منشأ [[رشد]] و تعالی و بارش [[رحمت الهی]] است، همسر دوستی نیز چنین است. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در بیانی لطیف و [[زیبا]] فرموده است: {{متن حدیث|إنّ الرّجل إذا نظر إلى امرأته و نظرت إليه نظر اللَّه تعالى إليهما نظر الرّحمة}}؛ «وقتی مرد به همسر خود [با محبت] مینگرد و زن به شوهر خود [بامهر] مینگرد، [[خداوند]] به دیده [[رحمت]] به آنان مینگرد»<ref>الجامع الصغیر، ج۱، ص۳۰۲؛ کنز العمال، ج۱۶، ص۲۷۶؛ نهج الفصاحه، ص۲۷۹۸.</ref>. | |||
در [[سایه]] همین نگاه رحمانی است که [[ایمان به خداوند]] و [[محبت اهل بیت]] در [[دل انسان]] افزایش پیدا میکند. خانواده پایگاه [[کمالات انسانی]] است و اساس این امر [[مودت]] و محبت در خانواده است. [[زندگی]] بدون مودت و رحمت ویرانکدهای است که از آن [[روح]] و ریحانی نروید و صلاح و سامانی برنخیزد. از این روست که [[پیشوایان دین]] بر مناسبات و روابط مودتزا و محبتآمیز بسیار تأکید کردهاند. این تأکید تا آنجاست که نشستن در کنار [[خانواده]] [[برتر]] از [[اعتکاف]] در [[مسجد النبی]] شمرده شده است. از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[روایت]] شده است: {{متن حدیث|جُلُوسُ الْمَرْءِ عِنْدَ عِيَالِهِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنِ اعْتِكَافٍ فِي مَسْجِدِي هَذَا}}؛ «نشستن مرد در کنار همسرش، نزد [[خدای متعال]] از اعتکاف در این [[مسجد]] من محبوبتر است»<ref>تنبیه الخواطر، ج۲، ص۱۲۱؛ میزان الحکمه، ج۵، ص۱۰۱.</ref>. | |||
روابط محبتآمیز میان [[زن]] و مرد، مطلوب [[خداوند]] است و گنجینهای گرانقدر به شمار میآید؛ گنجینهای که اصل وجود آن پربها، و بهرهبرداری درست از آن در تنظیم روابط خانوادگی کارسازترین اسباب است. [[امام رضا]]{{ع}} فرمودهاند: {{متن حدیث|وَ اعْلَمْ أَنَّ النِّسَاءَ شَتَّى فَمِنْهُنَّ الْغَنِيمَةُ وَ الْغَرَامَةُ وَ هِيَ الْمُتَحَبِّبَةُ لِزَوْجِهَا وَ الْعَاشِقَةُ لَهُ}}؛ «بدان که [[زنان]] چند گروهند: یک گروه از آنان گنج و [[غنیمت]] شمرده میشوند. این گروه، زنانی هستند که [[همسران]] خود را [[دوست]] دارند و به آنان [[عشق]] میورزند»<ref>فقه الرضا، ص۲۳۴.</ref>. | |||
روابط عاشقانه در درون خانواده، ضامن [[سلامتی]] و [[امنیت خانواده]] است؛ از این رو بزرگان [[دین]] سفارش کردهاند چنین روابطی در خانواده [[حاکم]] باشد، چنانکه [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|لَا غِنَى بِالزَّوْجَةِ فِيمَا بَيْنَهَا وَ بَيْنَ زَوْجِهَا الْمُوَافِقِ لَهَا عَنْ ثَلَاثِ خِصَالٍ وَ هُنَّ... إِظْهَارُ الْعِشْقِ لَهُ بِالْخِلَابَةِ}}؛ «زن در روابط میان خود و شوهر همدلش، از سه [[خصلت]] [[بینیاز]] نیست که یکی از آنها، اظهار عشق به شوهر با دلربایی است»<ref>تحف العقول، ص۳۲۳؛ بحار الأنوار، ج۷۸، ص۲۳۷.</ref>.<ref>[[حامد ولیزاده|ولیزاده، حامد]]، [[سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۵۱</ref> | |||
==== جلوههای [[محبت]] و [[مهربانی]] ==== | |||
[[مودت]] و [[رحمت]] همانند چشمه جوشان زلالی است که [[سیرابی]] [[زندگی]] از آنها نشأت میگیرد. این چشمه مجاری مختلف دارد و هر مجرا بارور کننده و [[رشد]] دهنده خصلتی [[نیکو]] است. قرار گرفتن دو فرد با دو [[شخصیت]] و دو [[تربیت]] در کنار یکدیگر برای زندگی مشترک، نیازمند جوشش پیوسته محبت و رحمت است. این جوشش زمانی کارساز و مفید است که در ظروف مختلف جاری گردد و در صورتهای گوناگون خود را نشان دهد؛ بر زبان و گفتار و در [[رفتار]] و [[کردار]]. | |||
الف) '''جلوههای زبانی و گفتاری''': از مهمترین جلوههای [[محبت]] و [[مهربانی]] در [[زندگی]]، جلوههای زبانی و گفتاری است. به زبان آوردن [[عشق]] و [[دوستی]]، ابراز محبت زبانی [[واقعی]]، [[تحسین]] کردن یکدیگر و بیان زیباییها و [[خوبیها]] و تواناییها به گفتوگونشستن و با یکدیگر [[مشورت]] کردن و از هر دری [[سخن گفتن]] و یکدیگر را با الفاظ [[زیبا]] و محبتآمیز مخاطب قرار دادن نمونههایی از محبتهای زبانی و گفتاری است. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در جامعهای که چندان توجهی به این امور نمیکرد و یا رویکرد درست به آن را نمیدانست، آموخت که عشق و دوستی بر سر زبان جاری شود و محبتهای گفتاری و لوازم آن در زندگی مشترک ظهور یابد. [[رسول خدا]]{{صل}} بر این امر تأکید داشت و میفرمود: {{متن حدیث|قَوْلُ الرَّجُلِ لِلْمَرْأَةِ: إِنِّي أُحِبُّكِ، لَا يَذْهَبُ مِنْ قَلْبِهَا أَبَداً}}؛ «سخن مرد به [[همسر]] خود که «دوستت دارم» هرگز از [[قلب]] [[زن]] بیرون نمیرود»<ref>الکافی، ج۵، ص۵۶۹، ح۵۹.</ref>. | |||
ابراز علاقه و محبت زبانی، گستره وسیعی دارد که از جمله موارد آن تحسین و [[تمجید]] و توجه به نیکوییها و زیباییها و دیدن زحمات و خدمات و بیان آنهاست. [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در [[عهدنامه مالک اشتر]]، سفارشی درباره [[کارگزاران]] نموده که این سفارش درباره هر [[انسانی]] و هر مجموعه انسانی صادق است: {{متن حدیث|وَ وَاصِلْ فِي حُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِمْ وَ تَعْدِيدِ مَا أَبْلَى ذَوُو الْبَلَاءِ مِنْهُمْ فَإِنَّ كَثْرَةَ الذِّكْرِ لِحُسْنِ فِعَالِهِمْ تَهُزُّ الشُّجَاعَ وَ تُحَرِّضُ النَّاكِلَ}}؛ «و ستودنشان را به [[نیکی]] پیوسته دار و [[رنج]] و [[زحمت]] کسانی را که [[کوشش]] کردهاند بر زبان آر که فراوان کار نیکوی آنان را یاد کردن، [[دلیر]] را برانگیزد و ترسان [[بددل]] را به کوشش مایل گرداند»<ref>نهج البلاغه (صبحی صالح)، ص۴۳۴.</ref>. | |||
با محبت خطاب کردن یکدیگر در زندگی نشان دهنده [[احساس]] درونی و جایگاه [[قلبی]] و نوع [[فهم]] از یکدیگر است و یکی از شیوههای ابراز علاقه و [[محبت]] زبانی است. [[رسول خدا]]{{صل}} که دریافتکننده [[وحی]] و [[مفسر]] [[واقعی]] [[قرآن کریم]] بود، [[اصرار]] داشت که اشخاص با نام و عنوان [[زیبا]] خوانده شوند و با بیان احترامآمیز مخاطب قرار گیرند و با نامی که بیشتر [[دوست]] دارند نام برده و یاد شوند. [[حنظلة بن حذیم]] نقل میکند: {{عربی|كان النبي يعجبه أن يدعى (يدعو) الرجل بأحب اسمائه إليه و أحب كناه}}<ref>مجمع الزوائد، ج۸، ص۵۶؛ سبل الهدی والرشاد، ج۹، ص۳۵۸.</ref>؛ «[[پیامبر]] خوشش میآمد که شخص با نام و کنیهای که بیش از همه دوست میداشت، خوانده شود». | |||
حضرت، افزون بر سفارش به دیگران، خود نیز نمونه عملی آن را در برخورد با [[همسران]] نشان میدادند، چنانکه از قول [[عایشه]] چنین نقل شده است: از [[حجره]] خود همراه رسول خدا بیرون آمدیم. چون به فضای بازخانه رسیدیم، بخشی از مواد خوشبوی زرد رنگی که بر موها و سر خود زده بودم بر چهرهام چکید. پیامبر{{صل}} فرمودند {{متن حدیث|إن لونك الآن يا شقيراء لحسن}}؛ «ای سرخ وش! اینک چهرهات زیباست»<ref>کنز العمال، ج۱۲، ص۱۳۶.</ref>. همچنین هنگام بازگشت [[مسلمانان]] از یکی از سفرها به [[مدینه]] انجشه برده سیاه رنگی که شترهای حامل [[زنان پیامبر]] را با [[آواز]] خود به جلو میراند با [[شتاب]] آنها را میبرد، پیامبر خود را به او رساند و فرمود: {{متن حدیث|يَا أَنْجَشَةُ رُوَيْداً سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ}}؛ «ای انجشه! در [[حرکت]] دادن این شیشههای شکننده [[احتیاط]] کن»<ref>کنز العمال، ج۱۵، ص۲۱۳.</ref>. گفتوگوی محبتآمیز نیز از مصادیق [[مودت]] و [[رحمت]] است و شاید مهمترین بستر آن در [[خانواده]] است که از لوازم ضروری [[زندگی]] مشترک است. هرچند کسی از نظر [[تربیتی]] و [[روحی]] و [[فرهنگی]] [[عادت]] به گفتوگوی محبتآمیز و به درواز [[بیادبی]]، [[اهانت]]، گوشه و کنایههای [[آزاردهنده]] و آسیبزا نداشته باشد، لازم است آن را از لوازم ابراز علاقه و محبت در نظر بگیرد و برای ابراز آن [[کوشش]] کند. امیرالمؤمنین علی{{ع}} میفرماید: {{متن حدیث|أَجْمِلُوا فِي الْخِطَابِ تَسْمَعُوا جَمِيلَ الْجَوَابِ}}؛ «در خطاب کردن [[زیبا]] و [[نیکو]] خطاب کنید تا جواب زیبا و نیکو بشنوید»<ref>غررالحکم و درالکلم، ص۱۵۸.</ref>. | |||
مردی از [[رسول خدا]]{{صل}} پرسید: [[برترین]] کارها کدام است؟ [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|إِطْيَابُ الْكَلَامِ}}؛ «نیکو [[سخن گفتن]]»<ref>المحاسن، ج۲، ص۳۸۷.</ref>. [[حضرت پیامبر]]{{صل}} در جایی دیگر میفرمایند: {{متن حدیث|وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا أَنْفَقَ النَّاسُ مِنْ نَفَقَةٍ أَحَبَّ مِنْ قَوْلِ الْخَيْرِ}}؛ «[[سوگند]] به آنکه جانم در دست اوست، [[مردم]] هیچ اتفاقی نکردند که [[دوست]] داشتنیتر از [[گفتار نیک]] باشد»<ref>المحاسن، ج۱، ص۱۵، ح۴۱.</ref>. | |||
[[عشق]] و علاقه به [[طور]] طبیعی ارتباط زبانی و گفتاری را به نیکویی و [[زیبایی]] سوق میدهد و این ارتباط نیز بر عشق و علاقه میافزاید و آن را عمق میبخشد. اگر [[کاستی]] و ضعفی بروز کند، در پرتوی ارتباط سالم زبانی و گفتاری رنگ میبازد و [[اصلاح]] میشود. [[امام سجاد]]{{صل}} میفرمایند: {{متن حدیث|الْقَوْلُ الْحَسَنُ يُثْرِي الْمَالَ وَ يُنْمِي الرِّزْقَ وَ يُنْسِي فِي الْأَجَلِ وَ يُحَبِّبُ إِلَى الْأَهْلِ وَ يُدْخِلُ الْجَنَّةَ}}<ref>امالی الصدوق، ص۱۲.</ref>؛ «گفتار نیک [[دارایی]] را زیاد میکند؛ روزی را افزایش میدهد و [[اجل]] را به تأخیر میاندازد و [[انسان]] را نزد [[خداوند]] [[محبوب]] میگرداند و شخص را به [[بهشت]] میبرد». | |||
ارتباط زبانی و گفتاری، معجزهگر است و اگر نادرست و به دور از [[آرامش]] استفاده شود، تباهکننده و ویرانگر میشود. آنچه از [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در این باره نقل شده بسیار آموزنده است: {{متن حدیث|وَ سُئِلَ أَيُّ شَيْءٍ مِمَّا خَلَقَ اللَّهُ أَحْسَنُ فَقَالَ{{ع}} الْكَلَامُ فَقِيلَ أَيُّ شَيْءٍ مِمَّا خَلَقَ اللَّهُ أَقْبَحُ قَالَ الْكَلَامُ ثُمَّ قَالَ بِالْكَلَامِ ابْيَضَّتِ الْوُجُوهُ وَ بِالْكَلَامِ اسْوَدَّتِ الْوُجُوهُ}}؛ «از امیرمؤمنان علی{{ع}} پرسیدند: از آنچه خداوند [[آفریده]]، کدامین بهتر است؟ فرمود: سخن. پرسیدند: از آنچه خداوند آفریده کدامین زشتتر است؟ فرمود: سخن. سپس افزود: به سخن است که رویها سپید و هم به سخن است که رویها سیاه گردد»<ref>تحف العقول، ص۲۱۶.</ref>. | |||
در روابط دو [[همسر]] نیز سخن گفتن با یکدیگر میتواند مناسبات را به سوی [[همدلی]] و [[همراهی]] سوق دهد و یا مایه دلگیری و دوری گردد. [[زندگی]] مشترک [[فاطمه]] و علی{{عم}} بهترین [[الگو]] برای خانوادههای [[مسلمانان]] است. آنان با [[عشق]] و [[صفا]] و [[محبت]] و [[صداقت]] [[زندگی]] میکردند، چنانکه [[سخن گفتن]] از روی محبت و عشق و [[عاطفه]] از آخرین فرازهای گفتار [[حضرت فاطمه]] درباره [[همسر]] خویش [[گواه]] این [[حقیقت]] است آنجا که میفرماید: {{متن حدیث|يَا ابْنَ عَمِّ مَا عَهِدْتَنِي كَاذِبَةً وَ لَا خَائِنَةً وَ لَا خَالَفْتُكَ مُنْذُ عَاشَرْتَنِي فَقَالَ{{ع}} مَعَاذَ اللَّهِ أَنْتِ أَعْلَمُ بِاللَّهِ وَ أَبَرُّ وَ أَتْقَى وَ أَكْرَمُ وَ أَشَدُّ خَوْفاً مِنَ اللَّهِ أَنْ أُوَبِّخَكِ غَداً بِمُخَالَفَتِي}}؛ «پسر عموی بزرگوارم هیچ گاه در طول زندگی مرا [[دروغگو]] و [[خیانتکار]] نیافتی و از روزی که با تو زندگی مشترک آغاز کردهام، هرگز با تو [[مخالفت]] ننمودهام»<ref>روضة الواعظین، ج۱، ص۱۵۰؛ بحار الأنوار، ج۴۳، ص۱۹۱.</ref>. | |||
علی{{ع}} نیز با کلماتی [[زیبا]] و سرشار از محبت چنین پاسخ دادند: «پناه به [[خدا]] ای [[دختر پیامبر]] تو نسبت به خدا داناتر و نیکوتر و پرهیزکارتر و بزرگوارتر و هراسناکتر از آن هستی که من بخواهم در مورد مخالفت با خود تو را [[سرزنش]] نمایم»<ref>روضة الواعظین، ج۱، ص۱۵۱.</ref>. | |||
[[حضرت زهرا]]{{س}} در جای دیگر هنگامی که علی{{ع}} را محزون و گریان مییافت، با [[نگرانی]] میگفت: {{متن حدیث|لَا أَبْكَى اللَّهُ عَيْنَيْكَ}}؛ «[[خداوند]] چشمانت را گریان نسازد»<ref>کشف الغمه، ج۱، ص۳۲۸؛ العمده، ص۱۶۹.</ref>. محبت و علاقه به همسر، محدود به [[زمان]] [[حیات]] [[همسران پیامبر]]{{صل}} و [[معصومان]]{{عم}} نمیشود، بلکه بعد از حیات آنان این محبت ادامه داشت، چنانکه [[پیامبر]] در موارد بسیاری از [[حضرت خدیجه]] به [[نیکی]] یاد میکردند و هرگز او و خدمات ارزندهاش به [[اسلام]] و مسلمانان را فراموش نمیکردند و خاطره محبت او را زنده مینمودند و گاهی که نام [[خدیجه]] را میشنیدند، [[اشک]] از چشمان ایشان سرازیر میشد و میفرمودند: {{متن حدیث|خَدِيجَةُ وَ أَيْنَ مِثْلُ خَدِيجَةَ صَدَّقَتْنِي حِينَ كَذَّبَنِي النَّاسُ وَ آزَرَتْنِي عَلَى دِينِ اللَّهِ وَ أَعَانَتْنِي عَلَيْهِ بِمَالِهَا}}؛ «خدیجه و کجا مانند خدیجه پیدا میشود؟ او در زمانی که همه مرا [[تکذیب]] کردند، [[تصدیق]] نمود و بر [[دین خدا]] مرا [[یاری]] کرد و با همه [[مال]] خود مرا کمک کرد»<ref>کشف الغمه، ج۱، ص۳۶۰؛ بحار الأنوار، ج۴۳، ص۱۳۰.</ref>. | |||
ب) '''جلوههای [[رفتاری]] و عملی''': [[پایداری]] روابط مطلوب در [[خانواده]] مرهون ابراز [[محبت]] و [[مهربانی]] عملی به صورتهای گوناگون و متناسب با [[آداب و رسوم]] و ویژگیهای [[فرهنگی]] افراد است. در خبری چنین آمده است: | |||
{{متن حدیث|وَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فَقَالَ إِنَّ لِي زَوْجَةً إِذَا دَخَلْتُ تَلَقَّتْنِي وَ إِذَا خَرَجْتُ شَيَّعَتْنِي وَ إِذَا رَأَتْنِي مَهْمُوماً قَالَتْ مَا يُهِمُّكَ إِنْ كُنْتَ تَهْتَمُّ لِرِزْقِكَ فَقَدْ تَكَفَّلَ بِهِ غَيْرُكَ وَ إِنْ كُنْتَ تَهْتَمُّ بِأَمْرِ آخِرَتِكَ فَزَادَكَ اللَّهُ هَمّاً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صبَشِّرْهَا بِالْجَنَّةِ وَ قُلْ لَهَا إِنَّكِ عَامِلَةٌ مِنْ عُمَّالِ اللَّهِ وَ لَكِ فِي كُلِّ يَوْمٍ أَجْرُ سَبْعِينَ شَهِيداً وَ فِي رِوَايَةٍ أَنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عُمَّالًا وَ هَذِهِ مِنْ عُمَّالِهِ لَهَا نِصْفُ أَجْرِ الشَّهِيدِ}}؛ «مردی نزد [[رسول خدا]]{{صل}} آمد و گفت: مرا همسری است که چون به [[خانه]] [[روم]] به استقبالم آید و چون بیرون شوم، بدرقهام نماید و چون مرا اندوهناک بیند، به من گوید: چه چیز تو را اندوهناک ساخته؟ اگر [[اندوه]] روزیات را داری، دیگری آن را برایت تکفل کرده است و اگر اندوه کار آخرتت را داری، [[خداوند]] آن را فزونی بخشد. پس رسول خدا{{صل}} فرمود: خداوند را کارگزارانی است و [[همسر]] تو از جمله آنان است که نیمی از [[پاداش شهید]] برای اوست»<ref>من لا یحضر الفقیه، ج۳، ص۳۸۹.</ref>. | |||
این موارد نمونههایی از جلوههای [[مودت]] و [[رحمت]] در [[رفتار]] و [[منش]] [[خانوادگی]] است. همسری که هنگام ورود و خروج شوهرش به خانه این گونه رفتار میکند، بنیانهای [[عشق]] و علاقه را [[استوار]] میسازد. هنگامی که مرد یا [[زن]] خسته از بیرون پا به خانه میگذارد، نوع استقبال و رفتار [[شریک]] [[زندگی]] بسیار تأثیرگذار است. استقبال کردن از یکدیگر، آن هم با روی بازو گشاده و ظاهر [[زیبا]] و آراسته و نیز بدرقه همراه با اظهار علاقه، و سخنانی این گونه [[آرامشبخش]] و امیددهنده، دریچههای [[دوستی]] و پیوند را میگشاید و راه [[دشواری]] [[زندگی]] را هموار و شیرین میسازد، چنانکه وقتی [[امیر مؤمنان]] از [[جبهه]] [[نبرد]] بازمیگشت، [[فاطمه]]{{س}} به استقبال او میرفت و با روی گشاده و لبخند حاکی از [[رضایت]] و [[افتخار]] به او مینگریست؛ [[لباس]] و [[ابزار جنگی]] او را میشست و از حوادث [[جنگ]] از او میپرسید. چنین [[رفتار]] محبتآمیزی در [[خانه]] [[غم]] و غصهها را از چهره اعضای [[خانواده]] و [[همسر]] میزداید؛ از این رو [[امیرمؤمنان]]{{ع}} میفرمایند: {{متن حدیث|لَقَدْ كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهَا فَتَنْكَشِفُ عَنِّي الْهُمُومُ وَ الْأَحْزَانُ}}؛ «هرگاه به چهره فاطمه مینگریستم تمام اندوههایم برطرف میشد و دردهایم را فراموش میکردم»<ref>کشف الغمه، ج۱، ص۳۶۲؛ بحار، ج۴۳، ص۱۳۳.</ref>. و در هنگامهای که خبر مییافت علی{{ع}} به [[دستور پیامبر]]{{صل}} به مأموریتی سخت اعزام میگردد، چشمان فاطمه از شدت [[محبت]] و [[نگرانی]] از دوری علی{{ع}} گریان میشد: {{متن حدیث|فَبَكَتْ إِشْفَاقاً عَلَيْهِ}}<ref>الإرشاد للمفید، ج۱، ص۱۱۴.</ref> و با قطرات [[اشک]] محبت خویش را به همسرش نمایش میداد. | |||
آنگاه که علی و فاطمه{{عم}} در کنار یکدیگر به سر میبردند، به رفتار و گفتار محبتآمیز مشغول میشدند تا در کنار [[مشکلات]] زندگی خاطرههایی [[زیبا]] در یادها به یادگار بگذارند و لحظاتی را به [[مزاح]] و [[خنده]] بگذرانند: «روزی علی و فاطمه به صحرا رفته بودند و خرما میخوردند و علی از روی مزاح به فاطمه گفت: [[رسول خدا]] مرا بیشتر از تو [[دوست]] دارد و فاطمه گفت: [[عجب]] از شما! رسول خدا شما را بیشتر از من دوست دارد، در حالی که من میوه قلبش، پارهای از بدنش و شاخهای از شاخسارش میباشم و غیر از من [[فرزندی]] ندارد. علی گفت: اگر حرف مرا [[تصدیق]] نمیکنی، پس بیا پیش پدرت برویم. وقتی نزد [[پیامبر]] رفتند، آن حضرت در پاسخ به [[پرسش]] فاطمه نسبت به سخن همسرش فرمود: ای فاطمه، تو نزد من محبوبتر و علی عزیزتر است»<ref>{{متن حدیث|أَنَّ الْإِمَامَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ هُوَ وَ زَوْجَتُهُ فَاطِمَةُ{{ع}} يَأْكُلَانِ تَمْراً فِي الصَّحْرَاءِ إِذْ تَدَاعَيَا بَيْنَهُمَا بِالْكَلَامِ فَقَالَ عَلِيٌّ{{ع}} يَا فَاطِمَةُ إِنَّ النَّبِيَّ{{صل}} يُحِبُّنِي أَكْثَرَ مِنْكِ فَقَالَتْ وَا عَجَبَا مِنْكَ يُحِبُّكَ أَكْثَرَ مِنِّي وَ أَنَا ثَمَرَةُ فُؤَادِهِ وَ عُضْوٌ مِنْ أَعْضَائِهِ وَ غُصْنٌ مِنْ أَغْصَانِهِ وَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ غَيْرِي فَقَالَ لَهَا عَلِيٌّ{{ع}} يَا فَاطِمَةُ إِنْ لَمْ تُصَدِّقِينِي فَامْضِي بِنَا إِلَى أَبِيكِ مُحَمَّدٍ{{صل}} قَالَ فَمَضَيْنَا إِلَى حَضْرَتِهِ صفَتَقَدَّمَتْ وَ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} أَيُّنَا أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنَا أَمْ عَلِيٌّ{{ع}} قَالَ النَّبِيُّ{{صل}} أَنْتَ أَحَبُّ إِلَيَّ وَ عَلِيٌّ أَعَزُّ عَلَيَّ مِنْكَ}}؛ الفضائل، ص۸۰.</ref>. | |||
[[پیامبر اکرم]]{{صل}} نمونههایی دیگر از [[رفتار]] محبتآمیز در [[خانه]] برمیشمارند و آن را [[برتر]] از [[عبادت]] قرار میدهند، آنجا که میفرمایند: {{متن حدیث|إن الرجل إذا سقي امرأته (من) الماء اجرا}}؛ «بیگمان هر مردی (از سر [[محبت]]) به همسرش آب بدهد، [[پاداش]] برد»<ref>کنز العمال، ج۶، ص۴۲۵؛ مسند احمد بن حنبل، ج۴، ص۱۲۸.</ref>. هنگامی که میفرمایند: {{متن حدیث|مَا مِنِ امْرَأَةٍ تَسْقِي زَوْجَهَا شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ إِلَّا كَانَ خَيْراً لَهَا مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ صِيَامٍ نَهَارُهَا وَ قِيَامٍ لَيْلُهَا وَ يَبْنِي اللَّهُ لَهَا بِكُلِّ شَرْبَةٍ تَسْقِي زَوْجَهَا مَدِينَةً فِي الْجَنَّةِ- وَ غَفَرَ لَهَا سِتِّينَ خَطِيئَةً}}؛ «هیچ زنی جرعهای آب به شوهرش نمیدهد، مگر آنکه این کار برای او یک سال عبادتی که روزهایش به [[روزه]] و شبهایش به [[نماز]] و [[شبزندهداری]] بگذرد بهتر است؛ و [[خداوند]] در ازای چنین کاری شهری در [[بهشت]] برای آن [[زن]] ایجاد کند و شصت خطای او را بیامرزد»<ref>ارشاد القلوب، ج۱، ص۱۷۵؛ وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۱۷۲.</ref>. | |||
اگر بنای [[زندگی]] بر [[دوستی]] و [[عشقورزی]] [[استوار]] شود، تنگ نظری و [[خودخواهی]] رنگ میبازد؛ روابط لطیف و [[انسانی]] در زندگی مشترک [[حاکم]] میگردد و در همه چیز خود را نشان میدهد. از [[ام ایوب]] پرسیده شد که با توجه به جایگاه [[رسول خدا]]{{صل}} نزد شما آن حضرت کدام [[خوراک]] را بیشتر [[دوست]] داشت، گفت: هیچ ندیدم که به خوراکی [[فرمان]] دهد و هرگز ندیدم که درباره خوراکی که برایش آورده میشود ایراد بگیرد و بد بگوید<ref>سبل الهدی والرشاد، ج۳، ص۲۷۵.</ref>. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز میفرمایند: {{متن حدیث|الْمُؤْمِنُ يَأْكُلُ بِشَهْوَةِ أَهْلِهِ وَ الْمُنَافِقُ يَأْكُلُ أَهْلُهُ بِشَهْوَتِهِ}}؛ «[[مؤمن]] به میل خانوادهاش غذا میخورد و [[منافق]]، خانوادهاش به میل او غذا میخورند»<ref>الکافی، ج۴، ص۱۲.</ref>. | |||
[[مودت]] و [[رحمت]] در مناسبات [[خانوادگی]] و [[روابط زناشویی]] چنان اهمیت دارد که در [[حدیث]] علی{{ع}} آمده است: «[[عثمان بن مظعون]] نزد [[رسول خدا]]{{صل}} آمد و گفت: ای رسول خدا من تصمیم گرفتهام که همسرم [[خوله]] را بر خود [[حرام]] سازم. حضرت فرمود: چنین مکن ای عثمان! که بیگمان [[بنده]] مؤمن چون دست همسرش را (از سر [[محبت]]) در دست گیرد، [[خداوند]] ده [[نیکی]] برایش بنویسد و ده [[بدی]] را از [[حساب]] او [[پاک]] سازد؛ و چون همسرش را [از سر محبت] ببوسد، خداوند صد نیکی برایش بنویسد و صد بدی را از حساب او پاک نماید؛ و چون (از سر محبت) با همسرش هم آغوش شود، خداوند هزار نیکی برایش بنویسد و هزار بدی را از حساب او پاک سازد و [[فرشتگان]] [[خدا]] [برای [[تکریم]] آن دو] حاضر شوند و چون دو [[همسر]] [[غسل]] نمایند، آبی از هر مویشان جریان نیابد، مگر اینکه خداوند در ازای آن برای هر یکشان نیکی ثبت کند و بدی را از آن دو پاک نماید»<ref>{{متن حدیث|جَاءَ عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ هَمَمْتُ أَنْ أُحَرِّمَ خَوْلَةَ عَلَى نَفْسِي يَعْنِي امْرَأَتَهُ قَالَ لَا تَفْعَلْ يَا عُثْمَانُ فَإِنَّ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ إِذَا اتَّخَذَ بِيَدِ زَوْجَتِهِ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَشْرَ حَسَنَاتٍ وَ مَحَا عَنْهُ عَشْرَ سَيِّئَاتٍ فَإِنْ قَبَّلَهَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِائَةَ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْهُ مِائَةَ سَيِّئَةٍ فَإِنْ أَلَمَّ بِهَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْهُ أَلْفَ سَيِّئَةٍ وَ حَضَرَتْهُمَا الْمَلَائِكَةُ وَ إِذَا اغْتَسَلَا لَمْ يَمُرَّ الْمَاءُ عَلَى شَعْرَةٍ مِنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُمَا حَسَنَةً وَ مَحَا عَنْهُمَا سَيِّئَةً}}؛ دعائم الاسلام، ج۲، ص۱۹۰، ح۶۸۸؛ عوالی اللآلی، ج۳، ص۲۹۱.</ref>. | |||
چنین تأکیدهایی نشاندهنده نوع نگاه [[دین]] و [[پیشوایان]] آن به ابراز [[محبت]] در [[زندگی]] [[خانوادگی]] و [[روابط زناشویی]] است؛ نگاهی که سراسر [[لطافت]] و [[زیبایی]] است و در پرتوی چنین نگاهی روابط دو [[همسر]] معنایی متعالی و بلند مییابد و هر عمل و [[رفتار]] محبتآمیز رنگی آسمانی به خود میگیرد<ref>[[حامد ولیزاده|ولیزاده، حامد]]، [[سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۵۱-۵۸</ref>. | |||
=== [[نیکرفتاری]] و سازگاری === | |||
یکی از بارزترین [[صفات پسندیده]] و شاخصههای [[خانواده]] سالم که در [[قرآن کریم]] و گفتار [[مفسرین]] [[واقعی]] [[قرآن]] بدان سفارش شده و در [[سیره معصومان]]{{عم}} بدان عمل شده، [[نیک رفتاری]] و سازگاری در شرایط [[خوشی]] و [[ناخوشی]] در زندگی مشترک بین [[همسران]] است. قرآن کریم در این باره میفرماید: {{متن قرآن|عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا}}<ref>«با آنان شایسته رفتار کنید و اگر ایشان را نمیپسندید (بدانید) بسا چیزی را ناپسند میدارید و خداوند در آن خیری بسیار نهاده است» سوره نساء، آیه ۱۹.</ref>. | |||
یکی از مزایای [[بندگان شایسته]] [[خداوند]]، [[حسن اخلاق]] است و کسی که خوش [[اخلاق]] باشد، با [[مردم]] [[رفتاری]] [[نیکو]] دارد؛ با چهره خندان سخن میگوید؛ رفتارش و گفتارش با [[ملایمت]] و [[نرمی]] توأم است و بهترین مرکز جلوه نیکرفتاری [[انسان]]، محیط خانوادگی اوست. | |||
قرآن کریم میآموزد که چون انسان همسر برمیگزیند، به نیک رفتاری هم [[متعهد]] میشود. [[تشکیل خانواده]] و نیک رفتاری با همسر لازم و ملزوم یکدیگرند، چنانکه از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمود: {{متن حدیث|إِذَا أَرَادَ الرَّجُلُ أَنْ يَتَزَوَّجَ الْمَرْأَةَ، فَلْيَقُلْ: أَقْرَرْتُ بِالْمِيثَاقِ الَّذِي أَخَذَ اللَّهُ: إِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ، أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ}}<ref>الکافی، ج۵، ص۵۰۲.</ref>؛ «مرد هنگامی که زنی را به همسری خود درمیآورد باید بگوید: من به [[عهد]] و پیمانی که خداوند از من گرفته است [[اقرار]] میکنم (و آن عهد و [[پیمان]] این است): یا با نیکویی [[زن]] را نگاه دارید یا (در صورت [[ناچاری]]) به نیکویی جدا شوید». | |||
نیک رفتاری با همسر، پیمانی است در ذات زندگی مشترک و اگر کسی پذیرای پیوند مشترک شود، به [[رفتار نیک]] نیز [[متعهد]] میگردد و نباید این [[پیمان الهی]] را نقض کند. سخن نقل شده از [[حضرت امام رضا]]{{ع}} نشاندهنده این [[حقیقت]] است: {{متن حدیث|وَ لَمَّا تَزَوَّجَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الرِّضَا{{ع}} ابْنَةَ الْمَأْمُونِ خَطَبَ لِنَفْسِهِ فَقَالَ زَوَّجَنِي ابْنَتَهُ عَلَى مَا فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمُسْلِمَاتِ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ مِنْ إِمْسَاكٍ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٍ بِإِحْسَانٍ}}<ref>مکارم الأخلاق، ص۲۰۵.</ref>؛ «هنگامی که [[حضرت رضا]]{{ع}} با دختر [[مأمون]] [[ازدواج]] کرد، فرمود: (مأمون) دختر خودش را به همسری من درآورد و [[خدای عزوجل]] برای [[زنان]] [[مسلمان]] بر مردان [[مؤمن]] [[واجب]] کرده است که زنان را به [[نیکی]] نگاه دارند یا [در صورت [[ناچاری]]] به نیکویی جدا شوند». | |||
از این رو [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمودند: {{متن حدیث|أَحْسَنُ النَّاسِ إِيمَاناً أَحْسَنُهُمْ خُلُقاً وَ أَلْطَفُهُمْ بِأَهْلِهِ وَ أَنَا أَلْطَفُكُمْ بِأَهْلِي}}<ref>عیون الاخبار، ج۲، ص۳۸.</ref>؛ «[[شایستهترین]] [[مردم]] از نظر [[ایمان]]، خوشاخلاقترین آنان و [[مهربانترین]] آنان با خانوادهاش است و من مهربانترین شما با خانوادهام هستم». | |||
حسن [[رفتار]] با [[اهل]] [[خانه]] چنان [[زیبا]]، مهم و گرانقدر است که [[پیامبر خاتم]]{{صل}} با تمام [[صفات کمال]]، آن را به خود منسوب مینماید و خود را از این جهت نیز [[برترین]] میداند. | |||
در آموزههای [[پیشوایان دین]]، [[نیک رفتاری]] با [[خانواده]] چنان والامرتبه است که آثار و نتایج آن تنها به سامان دادن [[زندگی]] [[خانوادگی]] محدود نمیشود، بلکه آثار و نتایج [[روحی]] و روانی آن بر خود شخص و نیز در [[نظام تکوین]] در خور توجه است. [[امام صادق]]{{ع}} در این باره فرمودند: {{متن حدیث|مَنْ حَسُنَ بِرُّهُ بِأَهْلِهِ زَادَ اللَّهُ فِي عُمُرِهِ}}؛ «هرکس با خانوادهاش [[نیک]] رفتار باشد، [[خداوند]] بر عمرش بیفزاید»<ref>الکافی، ج۸، ص۲۱۹.</ref>. | |||
[[نیکرفتاری]] در [[منطق قرآن]] چنان اهمیت دارد که در تمام شرایط زندگی به عنوان یک اصل [[حاکم]] مطرح شده است؛ یعنی در هیچ شرایطی نباید از آن [[عدول]] کرد و [[رفتار نیکو]] را از زندگی زدود؛ در [[خوشی]] و [[ناخوشی]]، [[دارایی]] و [[فقر]]، [[سلامتی]] و [[بیماری]] و در شرایط عادی و غیرعادی؛ چراکه شرایط زندگی همیشه یکسان نیست و [[سختی]] و [[راحتی]] و [[قبض]] و بسط درهم تنیده است: {{متن قرآن|فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا * إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا}}<ref>«به راستی با دشواری، آسانی همراه است، * به راستی با دشواری، آسانی همراه است» سوره انشراح، آیه ۶-۵.</ref>. | |||
معمولاً هنگامی که [[انسانها]] در [[ناخوشی]] و تنگی و [[فقر]] و [[بیماری]] قرار میگیرند، زمینه دوری از [[نیک رفتاری]] در آنان تقویت میشود، ولی [[قرآن کریم]] [[فرمان]] میدهد که در چنین شرایطی نیز [[خانواده]] از آسیب کج خلقی و [[بدرفتاری]] در [[امان]] بماند و مرد وزن با یکدیگر و نسبت به [[فرزندان]] نیک رفتاری کنند. حتی شرایط [[زندگی]] مشترک ممکن است به گونهای شود که مرد وزن نسبت به یکدیگر گرفتار [[احساسات]] نامطلوب شوند. این امر آنان را در معرض [[تهدید]] زیر پا گذاشتن [[رفتار نیکو]] قرار میدهد و اینجاست که [[قرآن]] فرمان میدهد که نیک رفتاری [[حفظ]] شود، وگرنه در شرایط مطلوب رعایت نیک رفتاری [[هنر]] والایی نیست. | |||
قرآن کریم به مردان فرمان میدهد که در هر [[حال]] با همسرانشان نیک رفتاری کنند و [[ناملایمات]] زندگی آنان را به [[رفتاری]] دیگر نکشاند؛ حتی اگر زندگی مشترک به بن بست رسید و به هیچ وجه ادامه آن ممکن نشد و کار به جدایی کشید، آنجا نیز با نیک رفتاری جدایی صورت پذیرد<ref>طلاق، آیه ۲-۱.</ref>. قرآن کریم نیک رفتاری را تا آنجا ضروری معرفی کرده است که حتی اگر به سبب برخی امور میان [[زن]] و شوهر بیمیلی پیش آمد، با [[مدارا]] و سازگاری مناسب آن را از سر بگذرانند و با بروز این امور [[نظام]] خانواده را آسیب نزنند و سرسختانه [[رفتار]] نکنند، چنانکه در ادامه [[آیه]] آغازین آمده است: {{متن قرآن|... فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا}}<ref>«... بسا چیزی را ناپسند میدارید و خداوند در آن خیری بسیار نهاده است» سوره نساء، آیه ۱۹.</ref>. | |||
این آیه گذشته از آنکه نشاندهنده واقعیتی در زندگی [[خانوادگی]] است و اینکه زندگی مشترک میتواند دستخوش مشکلاتی شود و لازم است آن [[مشکلات]] با [[مدارا]] و سازگاری حل گردد، نویدی اساسی میدهد که در پی این مدارا و سازگاری، [[نعمتها]] و برکتهایی برای چنین کسان از جانب خداست. [[قرآن]] میآموزد که اگر مردان از [[همسران]] خود [[رضایت]] کامل نداشته باشند و به سبب اموری، ناخوشایندی در آنان پیش آمد، به سوی جدایی میل نکنند و [[بدرفتاری]] ننمایند، بلکه مدارا و سازگاری پیش گیرند تا روابط [[اصلاح]] شود و [[برکات]] [[خدا]] شامل حالشان گردد؛ بهویژه آنکه بسیاری از مشکلات و [[اختلافات]]، معلول بد فهمیدنها و سوءظنهای بیدلیل و [[حب]] و بغضهای بیجهت است. قضاوتهایی که در این شرایط صورت میگیرد، غالباً نادرست است؛ به گونهای که [[خوبیها]] در نظرشان [[بدی]] و [[بدیها]] در نگاهشان خوبی جلوه میکند، و آنچه [[نجاتبخش]] و راهگشاست، مدارا و سازگاری است که در پرتوی آن باگذشت [[زمان]] [[حقایق]] آشکار میشود و روابط به سوی [[سلامت]] جریان مییابد<ref>تفسیر نمونه، ج۳، ص۳۲۱-۳۲۰.</ref>. | |||
این [[انتظار]] که [[زندگی]] [[خانوادگی]]، خالی از [[اختلاف]] نظر و سلیقه و به دوراز مشکل و [[گرفتاری]] باشد، انتظاری خلاف واقع است. آنچه مهم است [[رویارویی]] صحیح با اختلافات و مشکلات است. از [[قواعد]] مهم برای این رویارویی و دامن نزدن به اختلافات و مشکلات و کاستن و زدودنشان، مدارا و سازگاری است. این گونه [[رفتار]] کردن زمینهساز [[خوشبختی]] خانوادگی است، چنانکه در [[حدیث نبوی]] آمده است: {{متن حدیث|أَرْبَعَةٌ مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ الْخُلَطَاءُ الصَّالِحُونَ وَ الْوَلَدُ الْبَارُّ وَ الْمَرْأَةُ الْمُؤَاتِيَةُ وَ أَنْ تَكُونَ مَعِيشَتُهُ فِي بَلَدِهِ}}؛ «چهار چیز از خوشبختی [[انسان]] است: [[همنشینان]] شایسته، فرزند [[نیکوکار]]، [[زن]] سازگار و اینکه محل کسب او در [[شهر]] خودش باشد»<ref>نوادر الراوندی، ص۱۱.</ref>. | |||
بدینسان بهترین همسران آنان هستند که [[اهل]] مدارا و سازگاری هستند و شیرینی و [[لطافت]] زندگی خانوادگی را با اندک [[ملایمت]] و اختلاف به تلخی و درگیری نمیکشانند و با بروز مشکلات، آن را با مدارا به سمت اصلاح پیش میبرند. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در توصیفی درباره [[زنان]] فرمود: {{متن حدیث|خَيْرُ نِسَائِكُمْ الْوَدُودُ الْوَلُودُ الْمُؤَاتِيَةُ إذا اتّقين اللَّه و شرّ نسائكم المتبرّجات المتخيّلات}}<ref>جامع الصغیر، ج۱، ص۶۳۰؛ کنز العمال، ج۱۶، ص۲۹۷.</ref>؛ «بهترین زنانتان، [[زن]] [[همسر]] [[دوست]] زاینده و سازگار و همراه است که [[پروای الهی]] داشته باشد؛ و بدترین زنانتان، زن خودنمای [[متکبر]] است». | |||
همچنین از [[حضرت امام رضا]]{{ع}} [[روایت]] شده است که [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|خَيْرُ نِسَائِكُمُ الْخَمْسُ قِيلَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَا الْخَمْسُ قَالَ الْهَيِّنَةُ اللَّيِّنَةُ الْمُؤَاتِيَةُ الَّتِي إِذَا غَضِبَ زَوْجُهَا لَمْ تَكْتَحِلْ بِغُمْضٍ حَتَّى يَرْضَى وَ إِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا حَفِظَتْهُ فِي غَيْبَتِهِ فَتِلْكَ عَامِلٌ مِنْ عُمَّالِ اللَّهِ وَ عَامِلُ اللَّهِ لَا يَخِيبُ}}؛ «بهترین زنانتان پنج ویژگی دارد. گفته شد: ای [[امیرمؤمنان]]، آن پنج ویژگی چیست؟ فرمود: آرام بودن و ملایم بودن و سازگار بودن و زنی که هرگاه موجبات [[خشم]] همسرش را فراهم کند [[خواب]] در چشمش فرو نرود تا همسرش از او [[خشنود]] گردد و زنی که چون همسرش به [[سفر]] رود، خود را در غیاب او [[حفظ]] نماید و چنین زنی [[کارگزاری]] از [[کارگزاران]] [[خداوند]] است، و [[کارگزار]] [[خدا]] [[ناامید]] نمیشود»<ref>الکافی، ج۵، ص۳۲۵.</ref>. | |||
امیرمؤمنان{{ع}} در شیوه [[رفتاری]] خود و همسرشان در [[خانواده]] میفرمایند: {{متن حدیث|فَوَ اللَّهِ مَا أَغْضَبْتُهَا وَ لَا أَكْرَهْتُهَا عَلَى أَمْرٍ حَتَّى قَبَضَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ وَ لَا أَغْضَبَتْنِي وَ لَا عَصَتْ لِي أَمْراً}}<ref>بحارالأنوار، ج۴۳، ص۱۳۴؛ کشف الغمه، ج۱، ص۳۶۲.</ref>؛ «به خدا قسم هیچ گاه او را [[خشمگین]] و ناراحت نکردم تا اینکه خداوند [[قبض]] روحش نمود و او نیز مرا ناراحت و [[نافرمانی]] نکرد». همچنین وقتی برخی [[زنان]] از [[عایشه]] پرسیدند که [[پیامبر]]{{صل}} در [[خانه]] چگونه مردی بوده و با همسرانش چگونه [[رفتار]] میکرده است گفت: {{متن حدیث|كان الين الناس و أكرم الناس و كان رجلا من رجالكم إلا أنه كان ضحاكا بساما}}؛ «نرمخوترین و [[بزرگوارترین]] [[مردمان]] بود. او هم مردی چون مردان شما بود؛ با این تفاوت که همواره [[خنده]] و [[تبسم]] بر لب داشت»<ref>کنزالعمال، ج۷، ص۲۲۲.</ref>. | |||
[[سیرهنویسان]] در چگونگی [[نیک رفتاری]] پیامبر در خانوده نوشتهاند: [[مهربانی]] و [[نرمخویی]] ایشان نسبت به خانوادهاش چنان بود که هرگاه شب هنگام بر آنان وارد میشد [[سلام]] و [[احترام]] مینمود و خفته را [[بیدار]] نمیکرد و با بیدار به سخن مینشست<ref>فیض القدیر، ج۵، ص۱۲۶.</ref>. | |||
[[رسول خدا]]{{صل}} در [[خانه]] آن چنان [[ملایمت]] و [[خوش رفتاری]] از خود نشان میدادند که برخی از [[همسران]] ایشان به خود جرئت میدادند که با آن حضرت [[مشاجره]] و تندی نمایند تا آنجا که [[پدران]] برخی از [[همسران پیامبر]] به دخترانشان [[اعتراض]] میکردند و قصد برخورد با آنان را داشتند، اما رسول خدا{{صل}} [[اجازه]] عکس العمل برخلاف [[نیک رفتاری]] و ملایمت نمیدادند<ref>ر.ک: سبل الهدی والرشاد، ج۱۱، ص۱۵۴.</ref>. | |||
[[پیامبر اکرم]]{{صل}} نسبت به کوتاهیها و عملکردهای نامناسب افراد نیز جز با [[رفق و مدارا]] [[رفتار]] نمیکردند، چنانکه در خبرانس بن مالک [[خادم پیامبر]] چنین آمده است: من ده سال در [[خدمت]] رسول خدا بودم. هرگز مرا [[دشنام]] نداد و برخوردی با من نکرد و بر من صدا بلند ننمود و برایم چهره در هم نکشید و زمانی که در انجام [[فرمان]] ایشان کوتاهی میشد، مرا [[سرزنش]] نمیکرد و اگر کسی از اعضای [[خانواده]] مرا سرزنش میکرد، حضرت میفرمود: رهایش کن که اگر آن کار شدنی بود، انجام میشد<ref>امتاع الاسماع، ج۲، ص۲۳۶.</ref>. | |||
[[اهل بیت]] [[حضرت پیامبر]]{{صل}} نیز در [[زندگی]] [[خانوادگی]] همین [[راه و رسم]] را در تمام شرایط [[پاس]] میداشتند و هرگز از مدار [[رفق]] و ملایمت و نیک رفتاری و سازگاری خارج نشدند، چنانکه هنگامی که [[حضرت علی]]{{ع}} متوجه شدند که سه [[روز]] است در خانه چیزی برای خوردن وجود نداشته، از [[فاطمه]]{{س}} پرسیدند: چرا به من اطلاع ندادی؟ [[حضرت زهرا]]{{س}} با برخوردی مهرآمیز پاسخ داد: {{متن حدیث|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} نَهَانِي أَنْ أَسْأَلَكَ شَيْئاً فَقَالَ لَا تَسْأَلِينَ ابْنَ عَمِّكِ شَيْئاً إِنْ جَاءَكِ بِشَيْءٍ [عَفْوٍ] وَ إِلَّا فَلَا تَسْأَلِيهِ}}<ref>بحار الأنوار، ج۴۳، ص۳۱.</ref>؛ «رسول خدا{{صل}} مرا [[نهی]] نموده از اینکه چیزی از تو بخواهم و فرموده است: اگر علی چیزی برای تو آورد، بپذیر و در غیر این صورت هرگز از او چیزی مخواه»<ref>[[حامد ولیزاده|ولیزاده، حامد]]، [[سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۶۲</ref>. | |||
===[[نفقه]] در سیره ائمه{{عم}}=== | ===[[نفقه]] در سیره ائمه{{عم}}=== | ||