بنی مصلق بن سعد: تفاوت میان نسخه‌ها

بنی مصلق بن سعد (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۸

۱۶٬۸۴۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۲۰۶

ویرایش

@@ خط ۱۱: / خط ۱۱: @@
 ==منازل و [[مساکن]] این [[قوم]]==
 این طایفه در [[حجاز]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۴۸۵.</ref> و در مناطق میانی [[مکه]] و [[مدینه]] [[سکونت]] داشتند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام، ج۷، ص۳۷۷.</ref>. دیارشان «راحَة فرُوع»<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۱۲؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج‌۳، ص۱۱۰۴.</ref> و «عُسْفان»<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۴۲. نیز ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۱۲۱-۱۲۲.</ref>، و از آب‌هایشان می‌توان به «الشُهده»<ref>عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج‌۳، ص۱۱۰۴؛ بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۴۸۵.</ref> و «مُرَیسیع»<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۶۰۴؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۴، ص۱۲۲۰.</ref> -در ناحیه قُدَید در نزدیکی [[مکه]]<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۱۳.</ref>- اشاره کرد. [[کوفه]]<ref>ر.ک: ابن حبان، تاریخ الصحابه، ص۱۷۷؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۳، ص۴۰۱.</ref> و نیز اطراف [[حرّه بنی عضیده]] -از پایین [[خانه]] [[عمر بن عبدالعزیز]] در این [[حره]] تا خانه‌ای که بدان دار الخزازین گفته می‌شد- هم، از دیگر منازل [[بنی مصطلق]] به شمار رفته‌اند که در آن، جمعی از ایشان، همراه با بنی اعمام خود [[بنی کعب بن عمرو]] [[سکونت]] داشتند<ref>نمیری، تاریخ المدینة المنوره، ج۱، ص۲۶۸.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
+==تعاملات [[سیاسی]]- [[اجتماعی]] [[بنی مصطلق]] در [[عصر جاهلی]]==
+===تنازعات نظامی===
+جایگاه والای [[خزاعی‌ها]] در منطقه موجب شد تا این [[قبیله]] و فروعاتش در عرصه تحولات سیاسی، نظامی و اجتماعی پیش از [[اسلام]]، جایگاه مهمی را به خود اختصاص دهند. آنان در کنار روابط مسالمت‌آمیزی که با دیگر [[قبایل]] و [[طوایف]] [[عرب]] داشتند، گاه بنابر برخی مقتضیات زمانه، روابط خصمانه‌ای هم با دیگر [[قبایل عرب]] و ساکنان [[شبه‌جزیره عربستان]] داشتند که از جمله آن می‌توان به حضور [[فرزندان]] مصطلق در [[نبرد]] این [[قوم]] با [[بنی هذیل]] در «راحة [[فروع]]» اشاره کرد. در این [[جنگ]]، [[صخر بن عبدالله خیثمی]] -که بواسطه شرارت‌های بی‌پایانش بدو «صَخر الغَیّ» می‌گفتند- با گروهی از مردان قومش بر بنی مصطلق [[یورش]] آورد؛ اما [[شکست]] خورد و کشته شد<ref>عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج‌۳، ص۱۱۰۵؛ زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۲۰۱.</ref>. [[یوم]] «ذات نکیف» نیز که به دنبال [[کینه‌توزی]] و [[دشمنی]] میان فرزندان [[بکر بن عبد مناة]] و [[قریشیان]] درگرفت، از دیگر رخدادهای مهم [[جاهلی]] است که نام بنی مصطلقی‌ها را در خود به ثبت رسانده است. بر اساس گزارشات موجود، [[بنی بکر بن عبد مناة بن کنانه]] بواسطه اخراجشان از [[مکه]] توسط [[قصی بن کلاب]]، همواره [[کینه]] [[قریش]] را در [[دل]] داشتند. تا این که آنان، در دوران [[زعامت]] مطلب<ref>ابن‌حبیب بغدادی، المحبّر، ص۲۴۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۷۶. نیز ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۵، ص۱۴۸.</ref> و به [[نقلی]] [[عبدالمطلب]]<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۰۳؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۵۸۷.</ref> بر امور مکه، بر این قصد شدند که قریش را از [[حرم]] [[کعبه]] بیرون کنند و امور آن را مجدداً به‌دست گیرند. در مواجهه با این اقدام، مطلب و به نقلی عبدالمطلب، میان [[مردم قریش]] و برخی طوایف منطقه که [[بنی حارث بن عبدمناة بن کنانه]] و [[بنی هون بن خزیمه]] -از کنانه- و بنی مصطلق -از [[خزاعه]]- از جمله آن بودند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۳۷۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۷۶.</ref>، [[پیمان]] اتحادی را به [[امضا]] رساند که بر اساس آن این [[قبایل]]، پس از گردهمایی در کنار [[کوه]] «حُبْشیّ» -در پایین دست [[شهر مکه]]- با [[قریش]] هم قسم شدند که تا شب و [[روز]] برپاست و تا کوه [[حبشی]] بر جای خود [[استوار]] است، در مقابل دیگران [[متحد]] باشند. از این‌رو، آنان را به نام آن کوه «احابیش قریش» خوانده شدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۲؛ ابن قتیبه دینوری، المعارف، ص۶۱۶؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۶۴. برخی نیز احابیش را از ماده «تحبش» به معنای اجتماع دانسته آورده‌اند که به جهت اجتماعشان به آنها احابیش گفته‌اند. (ر.ک: ابن قتیبه دینوری، المعارف، ص۶۱۶؛ ابن سید الناس، عیون الاثر، ج۲، ص۳۶.)</ref>. بدین ترتیب، گروهی انبوه فراهم آمد و به [[فرماندهی]] مطلب یا [[عبدالمطلب]]، رهسپار [[پیکار]] با [[بنی بکر]] و هم‌پیمانانشان شدند. [[سپاهیان]] [[متخاصم]] در ذات نکیف -در منطقه [[یلملم]]- به هم رسیدند. با آغاز [[جنگ]]، مردان بنی بکر و یارانشان [[شکست]] [[سختی]] خوردند و بسیاری از آنان کشته شدند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۷۵-۷۶؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۵۸۷-۵۸۸ و با اختلاف ابن‌حبیب بغدادی، المنمق، ص۱۱۳-۱۱۷.</ref>.
+علاوه بر این جنگ، مصطلقی‌ها در کنار دیگر احابیش قریش، در نبردهای [[جاهلی]] دیگر، از جمله جنگ‌های موسوم به «[[فجار]]»، شرکت جستند. از مهمترین این [[جنگ‌ها]]، فجار بین قریش و [[کنانه]] با [[قیس عیلان]] است<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۰۱-۱۰۲؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۵۹۰-۵۹۵. نیز ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۸۳-۱۸۴.</ref>. در سبب وقوع این جنگ، -که «[[ابن اثیر]]» (م ۶۳۰ [[هجری]]) از آن تحت عنوان «فجار دوم»<ref>ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۵۸۹.</ref> و برخی دیگر تحت عنوان «فجار چهارم(براض)»<ref>ابن‌حبیب بغدادی، المنمق، ص۱۶۴-۱۶۵؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۲۷۱.</ref> از آن یاد کرده‌اند،- چنین گفته شده که: [[نعمان بن منذر]] –پادشاه [[حیره]]- هر سال ضمن کاروانی، [[مال التجاره]] به [[عکاظ]] می‌فرستاد و در مقابل آن، پوست و ریسمان و پارچه‌های زربافت از این [[بازار]] خریداری می‌کرد. مردی از [[قبیله هوازن]]، به نام «[[عروة]] الرحال»، [[حفاظت]] و [[حمایت]] کاروان را در سال مورد نظر به عهده گرفت. پیش‌دستی عروه در به‌دست گرفتن امور این کاروان، [[اعتراض]] [[براض بن قیس کنانی]] را در پی داشت. اما اعتراض او به [[نعمان بن منذر ثمری]] برایش نداشت. از این‌رو، [[آتش]] [[خشم]] و [[حسد]] در درون او شعله‌ور شد و پیوسته مترصد فرصتی بود تا در اثناء راه، «عروة الرجال» را از پای درآورد. وضع بدین منوال بود تا این که او سرانجام موفق شد در [[سرزمین]] «[[بنی مره]]» به مقصود خود [[جامه]] عمل بپوشاند. در آن [[زمان]]، [[قبیله]] «[[قریش]]» و [[کنانه]] با هم [[متحد]] بودند، و این جریان در زمانی اتفاق افتاد که [[قبائل]] [[عرب]] در بازار [[عکاظ]] سرگرم [[داد و ستد]] بودند. مردی، [[قبیله قریش]] را از جریان [[آگاه]] ساخت، از این‌رو، [[مردم]] [[قبایل قریش]] و کنانه پیش از آنکه قبیله هوازن از جریان آگاه گردند، با بهانه‌ای، به سرعت عکاظ را ترک کرده، رو سوی [[حرم]]<ref>چهار فرسخ از چهار طرف مکه را حرم می‌‌گفتند و جنگ در آن نقطه میان عرب ممنوع بود.</ref> نهادند. ولی [[هوازنی‌ها]] از موضوع با خبر شدند و فوراً به تعقیب آنان پرداختند و توانستند پیش از آنکه آنها به حرم برسند، به آنان دست یابند. دو گروه با هم درگیر شدند، اما طولی نکشید که بواسطه [[تاریکی]] هوا مجبور شدند دست از [[جنگ]] بکشند. قریش و کنانه با استفاده از این [[فرصت]]، در تاریکی هوا، راه حرم را پیش گرفتند و از معرکه گریختند. با [[فرار]] قریش به داخل محدوده حرم، قیسی‌ها به ناچار از تعقیب دست برداشتند و حین بازگشت، سال [[آینده]] در عکاظ را [[وعده]] جنگ خود قرار دادند. در این مدت، [[قیس عیلان]] [[هم‌پیمانان]] خود را گرد آورد و قریش نیز به جمع‌آوری [[قبایل]] [[هم‌پیمان]] خود از جمله احابیش پرداخت. [[جنگ]] در موعد مقرر آغاز شد و علی‌رغم [[پیروزی]] اولیه قیسی‌ها در ساعات اولیه جنگ، با پیروزی [[قریش]] در پس نیمروز، همراه شد. وضع بدین منوال بود تا این که بالاخره دو طرف به [[صلح]] تن در دادند و جنگ با پرداختن خونبهای کشتگان «[[هوازن]]» -که بیش از قریش کشته داده بودند،- خاتمه پذیرفت<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۰۱-۱۰۲؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۵۹۰-۵۹۵. نیز ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۸۳-۱۸۴.</ref>.
+«یوم شمطه» را هم از دیگر نبردهای [[جاهلی]] گفته‌اند که [[بنی مصطلق]] در کنار دیگر احابیش و همراه با قریش و [[کنانه]] علیه هوازن وارد میدان شدند. این جنگ، علی‌رغم آنکه قریش در آن [[پیروز]] اولیه میدان بود با [[شکست]] آنان در ادامه [[نبرد]] و کشته شدن بسیاری از ایشان همراه شد و سپس دو [[سپاه]] از هم جدا شدند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۱۰۲.</ref>. «یوم [[المشلل]]» نیز از دیگر جنگ‌هاست که [[فرزندان]] مصطلق در کنار دیگر احابیش و قریش به نبرد با [[بنی لیث]] پرداختند<ref>ابن‌حبیب بغدادی، المنمق، ص۱۱۷-۱۱۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
+===[[احلاف]] و [[پیمان‌ها]]===
+[[ضرورت]] [[شیوه زندگی]] و [[لزوم]] دفع [[تهدیدها]] در [[جزیرة‌العرب]]، [[قبایل]] را وادار می‌کرد تا برای رسیدن به [[اهداف]] [[امنیتی]] و [[دفاعی]] خود، با دیگر قبایل [[هم‌پیمان]] شوند. این روابط [[جنگی]]، معمولاً به صورت موقت و ناپایدار بود و گاه وجود [[دشمن]] مشترک یا قوی‌تر به این رابطه دوستانه و [[هم‌پیمانی]] کمک می‌کرد. [[قبیله]] بنی مصطلق هم چونان دیگر [[قبایل عرب]] از این قاعده مستثنی نبودند. از این‌رو، آنان در [[قرن]] شش میلادی، در راستای [[تحکیم]] [[قدرت]] خود در [[مکه]]، پیمان‌های حلفی با قریش برقرار نمودند که از جمله آن می‌توان به [[پیمان]] آنان در جنگ «ذات نکیف» اشاره کرد که تا [[جنگ فجار]] و حتی تا مدت‌ها [[پس از ظهور اسلام]] ادامه داشت. فرزندان مصطلق، علاوه بر قریش [[هم‌پیمانان]] دیگری نیز از [[طوایف]] دیگر داشتند که [[بنی مدلج]] یکی از آنها بود<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۴۸؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۴، ص۱۵۶.</ref>. گرچه قبایلی را که با [[خزاعه]] [[پیمان]] داشته‌اند شاید بتوان از [[هم‌پیمانان]] [[بنی‌مصطلق]] نیز به شمار آورد؛ اما باید از [[بنی مدلج]] به عنوان مهم‌ترین [[هم‌پیمان]] بنی‌مصطلق نام برد.
+گذشته از هم‌پیمانی‌های نظامی، از ازدواج‌های [[جاهلی]] هم می‌توان به عنوان یکی دیگر از مؤلفه‌های مهم [[اجتماعی]] یاد کرد که علاوه بر داشتن کارکردی مشابه پیمان‌های میان قبیلگی، در پشتوانه‌سازی جهت [[استحکام]] روابط فیما بین [[قبائل]]، به عنوان عاملی مهم در فراهم‌سازی زمینه‌های [[امنیت]] و [[آسایش]] خاطر آنان، در دست‌یابی به اهداف مورد نظر، محسوب می‌شدند. [[بنی مصطلق]] در کنار دیگر [[طوایف]] [[بنی خزاعه]]، در جهت رفع [[تهدیدها]] و خطرات و نیز پشتوانه‌سازی برای [[قبیله]] خود، کوشیدند تا با برقراری پیوندهای سببی با دیگر تیره‌ها و [[قبایل]] [[حجاز]] همچون [[قریش]] و [[کنانه]]، به استوارسازی جایگاه خود در میان قبایل منطقه بپردازند. چندان که ازدواج‌های متعدد مصطلقیان با [[منسوبان]] [[قبیله قریش]]، خود دلیل دیگر برگستردگی تعاملات و بده بستان‌های [[سیاسی]] آنان با این قبایل است. [[ازدواج]] قیله بنت عامر بن مالک بن مصطلق ملقب به «جزور» (حزور) با [[هاشم بن عبدمناف]]<ref>ابن کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷؛ دارقطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۷۲۵؛ نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۱۶، ص۳۸. نیز زبیر بن بکار، نسب قریش، ص۱۶.</ref> از جمله این موارد است. قیله مادر [[اسد بن هاشم بن عبدمناف]] و [[جده]] [[مادری]] [[فاطمه بنت اسد]] -مادر امیرالمؤمنین علی{{ع}}- است. این امر موجب شد تا از [[فرزندان ابوطالب]]{{ع}} با نسبت «الجزوری» (الحزوری) یاد شود<ref>دارقطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۷۲۵؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۲۷۳؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۷۸.</ref>. پیمان سببی جمینه<ref>مصعب زبیری، جمهرة نسب قریش، ج۱، ص۳۶۵؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۸۰۴.</ref> [[بنت عبدالعزی بن قطن]] -که برخی با اسامی حمینه<ref>زبیر بن بکار، نسب قریش، ص۲۳۵.</ref> یا [[جمیله]]<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۶، ص۵۴؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۷۱.</ref> از او یاد کردند- با [[عبدالرحمن بن عوام بن خویلد]] -[[برادر]] [[زبیر]]-<ref>زبیر بن بکار، نسب قریش، ص۲۳۵. مصعب زبیری، جمهرة نسب قریش، ج۱، ص۳۶۵.</ref> و نیز دختر مالک بن جذیمه با ظرب بن حارث بن فهر<ref>ابن کلبی، جمهرة النسب، ص۱۲۵.</ref> هم از دیگر ازدواج‌ها بود.
+===[[فعالیت‌های اقتصادی]]- [[اجتماعی]]===
+حضور فعال بنی مصطلقی‌ها در [[بازار]] [[عکاظ]] -از بازارهای معروف [[جاهلی]]- و شرکت در فعالیت‌های آن هم، از دیگر [[اخبار]] واصله از این [[قوم]] در ایام جاهلی گزارش شده است<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۰۲؛ ابن‌حبیب بغدادی، المحبّر، ص۲۶۷؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۸، ص۳۰۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
 == منابع ==