بنی‌ضبیب: تفاوت میان نسخه‌ها

بنی ضبیب -که از افراد آن در منابع، علاوه بر نسبت «الضُبیبی»<ref>ر.ک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج‌۳، ص۱۴۰؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۵۰۰؛ ابو نعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۲۸۴.</ref>، با نسبت‌های «الضُبینی»<ref>صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۱۱، ص۳۵۷.</ref>، «الضَبَنی»<ref>این گروه این شاخه از قبیله جذام را نه با نام «بنی ضُبَیب»، بلکه با نام «بنی ضُبَینَه» می‌‌شناسند. (ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۲۶۰؛ سیوطی، لب اللباب فی تحریر النساب، ص۱۶۵.) ابن اثیر در ادامه متذکر می‌‌شود که علمای نسب از مردم این طایفه با نسبت «الضبنی» و اهل حدیث از ایشان با نسبت «الضبیبی» یاد کرده‌اند. (ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۲۶۱)</ref> و «الضبابی»<ref>ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۴۰۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۸۰.</ref> یاد شده است- از [[قحطانیان]]<ref>ر.ک: ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۴.</ref> و از فروعات قبیلۀ بزرگ جُذام‌اند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۴؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۵؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۱.</ref> که نسب از ضُبَیب بن قُرط بن حدیدة بن نبیح بن عبید بن کعب بن علی بن کعب بن ایاس بن عنیس بن غطفان بن سعد بن ایاس بن حرام بن جذام می‌برند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۴. نویری با اندکی اختلاف، نسب او را چنین برشمرده است: ضبیب بن قرط بن حفید بن؟؟؟ حبن عبید بن کعب بن علی بن یامة بن عنبس بن غطفان بن سعد ابن مالک بن حرام بن جذام. (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۰۸)</ref>. ضبیب فرزندانی به اسامی [[امیّه]]، زید، عمرو، مالک و [[ثعلبه]] داشت که [[طایفه]] [[بنی ضبیب بن قرط]] بر پایه آنها و فرزندانشان شکل گرفت<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۴.</ref>. بنی ضبیب نیز چونان دیگر [[طوایف]] و [[قبایل عرب]] از فروعات و شعب متعددی تشکیل یافته بود که از مهمترین این فروعات می‌‌توان از [[ثعلبة بن أمیّة بن ضبیب]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۰۸.</ref>، [[عمرو بن مالک]] بن ضبیب<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۶۴؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۰۸.</ref> و زیر شاخه‌های آن همچون: بنی [[زهیر]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۶۴ و ۲۷۵.</ref>، بنی خلیفه (خلیف)<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۶۴ و ۲۴۷.</ref> و [[بنی حصن]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۶۴ و ۲۳۴.</ref> یاد کرد<ref>قلقشندی به نقل از همدانی، بنی خلیفه (بنی خلیف) و بنی حصن را از طوایفی دانسته که بواسطه حلف با بنی عبید، که به این طایفه پیوسته‌اند. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۶۴ و نیز صفحات ۲۳۴ و ۲۴۷)</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>

خاستگاه اولیه این قوم را بمانند دیگر [[خویشاوندان]] هم [[نسب]] شان –چونان [[بنی عامله]] و [[بنی لخم]]- [[یمن]] گفته‌اند<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۹.</ref>. ضبیبی‌ها در کنار دیگر [[اقوام]] جذامی خود در سده‌های نخستین میلادی در پی [[سیل عرم]] و ویرانی [[سد مأرب]]<ref>محسن امین، اعیان الشیعه، ج۱، ص۱۹۴.</ref>، همراه با [[قبایل]] [[لخم]] و عامله و [[غسان]] به نواحی شمالی [[جزیرة العرب]] و [[شام]] کوچ کردند<ref>سمعانی، الانساب، ج۳، ص۲۲۴. بر اساس برخی روایات منتسب به پیامبر{{صل}} نیز، از لخم و جذام و عامله و غسان، به عنوان چهار قبیله سبئی که از یمن به شام کوچیده و در آن سرزمین منزل گزیده‌اند، نام برده شده است. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۹؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۴۷؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۲، ص۱۵۹)</ref> و در مناطق وسیعی از این [[سرزمین]] که [[مورخین]] و [[نسب‌شناسان]] دامنه آن را از منطقۀ حِسمی در شمال [[تبوک]] و [[وادی القری]] -که امروزه در شمال‌غربی [[شبه جزیرۀ عربستان]] [[سعودی]] و جنوب ‌غربـی [[اردن]] قـرار دارد- تا [[فلسطین]] ترسیم کرده‌اند، و شامل مناطقی چون اِرم، معان، [[مدین]] و اَیله می‌شد، امتداد داشت<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۱۵۴-۱۵۵ و ج۲، ‌ص۲۵۸-۲۵۹؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۱۲۰۱و ص۱۲۴۷؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۹۸؛ زمخشری، الفائق فی غریب الحدیث، ج۳، ‌ص۱۶۳.</ref>. «حَمقَتین»<ref>«حمقتین» منطقه ای است از بلندی‌های شام. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج‌۲، ص۳۰۵)</ref>-<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج‌۳، ص۲۴۳ و ۲۴۹.</ref> و نیز [[فلسطین]]<ref>ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۸۰.</ref>، از جمله [[مساکن]] و منازل بنی جذام در منطقه [[شام]] بودند که در آن، حضور جمعی از [[مردم]] بنی ضبیب گزارش شده است. پس از [[پذیرش اسلام]]، جمع زیادی از مردم بنی ضبیب، در پی [[اجازه]] [[پیامبر]]{{صل}} به [[رفاعة بن زید]] جذامی، به منطقه [[حجاز]] وارد شدند و در نقاطی از آن از جمله «[[حرة الرجلاء]]»<ref>«حرة الرجلاء» حره‌ای است در دیار بنی القین بن جسر بین مدینه و شام. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۴۶)</ref> و نیز «[[کراع ربه]]» و «دره مدان» در قسمت مسیل شرقی [[حره]] ساکن شدند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج‌۲، ص۶۱۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج‌۳، ص۱۴۱. نیز، یاقوت حموی، معجم البلدان، ج‌۵، ص۷۴؛ صالحی شامی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۶، ص۳۰۷.</ref>. همچنین، پس از انجام [[فتوحات اسلامی]] در [[مصر]] و شمال [[افریقا]]، بسیاری از ضبیبی‌ها به مصر کوچ کردند و در بخش‌هایی از این [[سرزمین]]، به‌ویژه در دلتای شرقی [[رود نیل]] [[منزل]] گرفتند. از جمله این ضبیبی‌ها، بنی زهیر بودند که [[مردمان]] آن علاوه بر سکونت در شام، جمعی نیز در مصر سکنی گزیدند.<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۲۷۵.</ref> نقل است که برخی از ایشان، در دقهلیه و مرتاحیه منزل گرفتند و در آنجا با بنی اعمام خود از [[طایفه]] [[زید بن حرام بن جذام]] در هم آمیختند<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۲۷۵.</ref>. «[[قلقشندی]]» به نقل از «همدانی»، محل سکونت آنان را در این سرزمین، از گذرگاه منطقه [[خوف]] تا نزدیکی اشموم الرمان عنوان کرده است<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۲۷۵.</ref>. بنی حصن نیز تیره ای دیگر از بنی ضبیب بودند که در منطقه خوف در [[ساحل]] شرقی رود نیل در شرق مصر سکونت داشتند<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۲۳۴.</ref>؛ ضمن این که بخشی از توابع هریبط در [[ساحل]] شرقی که به نام «الاحراز»<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۶۴.</ref> یا «الاحراره»<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۲۳۴.</ref> شناخته می‌‌شد نیز، از [[مساکن]] آنها به شمار می‌‌رفت. بنی [[خلف]] ([[خلیفه]]) هم از دیگر شاخه‌های این [[قوم]] بودند که در دقهلیه و مرتاحیه [[مصر]] ساکن بودند<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۲۴۷.</ref>. ضمن این که قسمی از توابع هریبط به نام «الحرار» را نیز از مواضع محل سکونت این قوم برشمرده اند<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۲۴۷.</ref>. «طمبشا»، -روستایی در غرب مصر که برخی [[محدثین]] بدان منسوبند،- هم، از دیگر متعلقات قوم بنی ضبیب در این [[سرزمین]] به شمار رفته است<ref>زبیدی، تاج العروس، ج۹، ص۱۳۵.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>

گویا طلیعه [[نفوذ اسلام]] در این قوم و نخستین تلاش گروهی این قوم جهت پذیرش اسلام را باید در [[وفد]] [[رفاعه بن زید جذامی]] نزد [[پیامبر]]{{صل}} در [[ذی القعده]] سال ششم یا هفتم [[هجرت]] جست<ref>ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۷۷.</ref>. رفاعه بن زید جذامی پیش از [[جنگ خیبر]] ([[سال ششم هجری]]) و در [[زمان]] [[صلح حدیبیه]] با جماعتی نزد پیامبر{{صل}} رفتند و ضمن تقدیم بُرد‌هایی [[یمانی]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶.</ref> و غلامی به نام «[[مدعم]]» -که بعدها در [[نبرد]] خیبرکشته شد،-<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۷؛ ابن قتیبه دینوری، المعارف، ص۱۴۸؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۴۰.</ref> [[مسلمان]] شدند. پیامبر{{صل}} در این دیدار، پیامی با این مضمون: «[[بسم الله الرحمن الرحیم]]. این [[نامه]] برای رفاعه بن زید جذامی نوشته شده است تا آن را برای تمامی افراد [[قبیله]] خود و کسانی که همراه او هستند ببرد و آنها را به سوی [[خدا]] و [[رسول خدا]]{{صل}} فرا خواند. هر کس از قبیله [[رفاعه]]، این [[دعوت]] را بپذیرد، از [[حزب خدا]] و رسول خدا{{صل}} خواهد بود و هر کس که دعوت را نپذیرد، دو ماه به او [[امان]] داده خواهد شد». برای او صادر فرمود و آن را همراه با رفاعه نزد قومش بنی ضبیب فرستاد. رفاعه نزد قوم خود رفت و [[نامه پیامبر]] خدا{{صل}} را برای آنان قرائت کرد. قوم رفاعه، دعوت او را پذیرفتند و همگی [[مسلمان]] شدند<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۷؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۵۹۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۳، ص۱۴۰.</ref>. آنان پس از [[پذیرش اسلام]] به «[[حرة الرجلاء]]»<ref>حره ای است در دیار بنی القین بن جسر بین مدینه و شام. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۴۶)</ref> کوچ کردند و در آنجا اقامت گزیدند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۵۹۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۴۰.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>