شبهات ختم نبوت در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

}}

لغت‌دانان شهیری چون ابن فارس<ref>ابن فارس، معجم مقائیس اللغة، ج۲، ص۲۴۵.</ref>، جوهری<ref>اسماعیل جوهری، الصحاح، ج۵، ص۱۹۰۸.</ref>، [[زجاج]]<ref>ابراهیم بن البری الزجاج، معانی القرآن و اعرابه، ج۴، ص۲۳۰.</ref>، ازهری<ref>محمد ازهری، تهذیب اللغة، ج۷، ص۱۳۸.</ref>، [[واحدی نیشابوری]]<ref>علی بن احمد واحدی نیشابوری، الوسیط، ج۳، ص۴۷۴.</ref>، نحاس<ref>احمد بن محمد نحاس، اعراب القرآن، ج۳، ص۳۱۷.</ref>، [[بستانی]]<ref>المعلم بطرس بستانی، محیط المحیط، ص۳۱۷.</ref> و... «خاتَم» را به معنای «پایان شیء» دانسته‌اند.

با توجه به آنچه گفته شد معنای [[آیه]] چنین می‌شود: «محمد{{صل}} پدر هیچ یک از مردان شما نیست، بلکه او [[رسول خدا]] و کسی است که [[پیامبران]] به وسیله او پایان یافته و به اتمام رسیده‌اند».

[[مفسران]] و [[متکلمان]] بزرگ [[اسلامی]] همگام با واژه‌شناسان بر مسئله [[خاتمیت]] [[نبی اکرم]]{{صل}} [[اتفاق نظر]] دارند و این [[باور]] از بدیهیات [[آیین مقدس اسلام]] به شمار می‌رود به گونه‌ای که هر فرد [[بیگانه]]، پس از تماس با [[جامعه اسلامی]]، این [[حقیقت]] را به خوبی در می‌یابد و لمس می‌کند و این خود نشانه ضروری بودن مسئله [[خاتمیت پیامبر اسلام]]{{صل}} است.

توهمی که در معنای واژگان «نبی» و «رسول» برای مخالفان پیش آمده، موجب این ادعا گردیده که چون در [[قرآن]] واژه «خاتم المرسلین» و مشابه آن استعمال نشده است پس آمدن رسول دیگر پس از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} امکان‌پذیر است. برای رفع این برداشت، ابتدا به بررسی معنای دو واژه و سپس نسبت میان آنان می‌پردازیم:

کسی نمی‌تواند بدون هیچ منبع و مستندی، الفاظ و اصطلاحات را معنا و از آنان نتیجه‌گیری کند. برای یافتن معانی هر لفظ باید به زبان‌دانان و کارشناسان مطلع مراجعه کرد.

در این باره، دو دیدگاه رایج‌تر است:

در چگونگی این عمومیت، تفسیرهای مختلفی مطرح شده است که به دو نمونه اشاره می‌گردد:

بنابراین بر اساس کاربردهای [[قرآنی]] و ادبی، میان مفاهیم «[[نبی]]» و «[[رسول]]»، تشابه و اشتراکی وجود ندارد و ختم یکی (به لحاظ مفهومی) مستلزم ختم دیگری نمی‌باشد، بلکه [[نفی]] و ختم یکی از آنها همراه با انتفای دیگری، نیازمند دلیل است.

همچنین در پاسخ به تعداد کتاب‌های نازله می‌فرمایند: «[[خداوند]] ۱۰۴ کتاب نازل فرموده است: بر [[شیث]]{{ع}} ۵۰ [[صحیفه]]، بر [[ادریس]]{{ع}} ۳۰ صحیفه، بر ابراهیم{{ع}} ۲۰ صحیفه و همچنین کتاب‌های [[تورات]]، [[انجیل]]، [[زبور]] و قرآن<ref>صدوق، الخصال، ج۲، ص۵۲۴؛ مسعود بن ورام، مجموعه ورام، ج۲، ص۶۷؛ محمد بن ابی جمهور، عوالی اللئالی، ج۱، ص۹۲؛ عباس قمی، سفینة البحار، ج۸، ص۱۶۴.</ref>.

طبق این دسته از [[روایات]]، اخص بودن «رسول» از «نبی» به مصداق و خصوصیات خارجی استفاده می‌شود؛ زیرا رسول ویژگی‌هایی دارد که نبی، آنان را ندارد و تعداد کمی از انبیاء{{عم}}، [[مقام رسالت]] را دارا هستند.

این سخن [[بهاءالله]]، راه هر گونه توجیه را بر [[انکار]] «[[خاتمیت نبوت]] و رسالت» می‌بندد، زیرا:

اینکه برخی گفته‌اند عبارت یا عنوان {{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ}} گویای خطاب [[خداوند]] به [[آدمیان]] اولیه است، نه [[مسلمین]]؛ هرگز قابل قبول نیست؛ زیرا چند [[آیه]] پیش از این می‌فرماید که ای [[بنی آدم]]! ای مسلمین! به هنگام ورود به [[مسجد]] أخذ [[زینت]] نمایید. عین آیه چنین است: {{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}}<ref>«ای فرزندان آدم! در هر نمازگاهی زیور خود را بردارید و بخورید و بیاشامید و گزافکاری نکنید که او گزافکاران را دوست نمی‌دارد» سوره اعراف، آیه ۳۱.</ref>.

منشأ این اشکال عدم توجه به موارد ذیل است:

'''نکات ادبی آیه'''

اکنون حاصل معنای [[آیه]] {{متن قرآن|إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي...}}<ref>«ای فرزندان آدم! چون فرستادگانی از خودتان- که آیات مرا بر شما می‌خوانند- نزدتان آیند (به آنان ایمان آورید و پروا پیشه کنید) آنان که پرهیزگاری ورزند و به راه آیند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌شوند» سوره اعراف، آیه ۳۵.</ref> چنین می‌شود که میان آمدن [[پیامبر]] و این دو مطلب ملازمه است:

ملاحظه می‌شود که چگونه از وجود [[رستاخیز]] به صورت قطع و [[یقین]] خبر می‌دهد. کوتاه سخن آن‌که در آیه مورد بحث می‌فرماید: [[فلاح]] و [[رستگاری]] برای کسانی است که به [[پیامبر]] خود [[اقتدا]] کرده و از او به هیچ وجه تخطی نمی‌کنند، اما این که این جریان مربوط به چه زمانی است، آیه در این باره بیانی ندارد.

خطابات مربوط به دوران پیش از [[نزول قرآن]]: در این قسم، [[خداوند]] حکایت‌گر مطالب برای [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و مسلمانان است و مخاطب این خطاب‌ها نیز مختلف می‌باشد. مورد خطاب، گاه فردی خاص<ref>{{متن قرآن|قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ}} «فرمود: ای آدم! آنان را از نام‌های اینان آگاه ساز!» سوره بقره، آیه ۳۳.</ref>، قومی خاص<ref>{{متن قرآن|يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ}} «ای بنی اسرائیل! نعمت مرا که ارزانی شما داشتم به یاد آورید» سوره بقره، آیه ۴۰.</ref> و یا تمام ابنای [[بشر]] از آغاز [[خلقت]] تا روز رستاخیز است.

خطاب در [[آیه]] مورد بحث، آخرین نوع از دسته دوم است؛ یعنی مخاطب، تمام افراد بشر هستند نه [[جامعه]] مسلمانان. با نگاهی به [[آیات]] پیشین به دست می‌آید که این آیه، حاکی از خطابی است که در آغاز [[آفرینش انسان]] و در حالی که مخاطب تمام افراد بشر هستند، صادر شده است.

خطاب اول: {{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ}}<ref>«ای فرزندان آدم! برای شما جامه‌ای را فرو فرستاده‌ایم که شرمگاه‌های شما را می‌پوشاند و (نیز) جامه‌ای را که زینت است و لباس پرهیزگاری، باری، بهتر است؛ این از آیات خداوند است باشد که آنان در یاد گیرند» سوره اعراف، آیه ۲۶.</ref>.

خطاب چهارم: {{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«ای فرزندان آدم! چون فرستادگانی از خودتان- که آیات مرا بر شما می‌خوانند- نزدتان آیند (به آنان ایمان آورید و پروا پیشه کنید) آنان که پرهیزگاری ورزند و به راه آیند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌شوند» سوره اعراف، آیه ۳۵.</ref>.

بنابراین مقصود از {{متن قرآن|خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}}<ref>«ای فرزندان آدم! در هر نمازگاهی زیور خود را بردارید و بخورید و بیاشامید و گزافکاری نکنید که او گزافکاران را دوست نمی‌دارد» سوره اعراف، آیه ۳۱.</ref> یکی از دو [[تفسیر]] ذیل است:

هیچ کدام از این دو مورد، مخصوص به [[امت اسلامی]] نیست و جداکردن این خطاب از خطابات قبل که مربوط به عموم فرزندان آدم است بدون دلیل، محلی از توجه ندارد<ref>تقریرات جواب با اقتباس از: جعفر سبحانی، خاتمیت از دیدگاه عقل و قرآن، ص۱۱۳-۱۳۱؛ محمد اسحاق عارفی، خاتمیت و پرسش‌های نو، ج۱، ص۷۵-۶۸؛ محمد علی اسدی نسب، نقد و بررسی شبهات قرآنی بهائیت، کتاب نقد، زمستان ۱۳۸۸، شماره ۵۳، ص۱۳۱.</ref>.

در مورد [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى...}}<ref>«گفتیم: همه از آن (بهشت فرازین) فرود آیید، آنگاه اگر از من به شما رهنمودی رسید، کسانی که از رهنمود من پیروی کنند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۳۸.</ref> نیز باید گفت خطاب آن خطابی عمومی و بیانگر [[قوانین]] کلی [[حاکم]] بر [[جامعه انسانی]] است. قانونی را که در خصوص آیه مورد نظر ذکر شده است می‌توان «[[سنت الهی]] [[هدایت]]» نام نهاد. از جمله مصادیق [[هدایت در قرآن]] عبارتند از: [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ}} «این (آن) کتاب (است که) هیچ تردیدی در آن نیست، رهنمودی برای پرهیزگاران است» سوره بقره، آیه ۲.</ref>، [[آیات قرآن]]<ref>{{متن قرآن|هُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ}} «رهنمود و نویدی برای مؤمنان است» سوره بقره، آیه ۹۷.</ref>، [[دین اسلام]]<ref>{{متن قرآن|وَلَنْ تَرْضَى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى...}} «و یهودیان و مسیحیان هرگز از تو خشنود نخواهند شد تا آنکه از آیین آنها پیروی کنی. بگو تنها رهنمود خداوند، رهنمود است و اگر تو پس از دانشی که بدان دست یافته‌ای از خواسته‌های آنان پیروی کنی از سوی خداوند هیچ یار و یاوری نخواهی داشت» سوره بقره، آیه ۱۲۰.</ref>، [[تورات]] و [[انجیل]]<ref>{{متن قرآن|وَأَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ * مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ}} «و تورات و انجیل را (یکجا) فرو فرستاد * از پیش، که رهنمون مردم است» سوره آل عمران، آیه ۳-۴.</ref>، [[کعبه]]<ref>{{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ}} «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>، [[انبیاء]] و [[رسولان]]<ref>{{متن قرآن|ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ}} «این رهنمود خداوند است که هر یک از بندگان خود را بخواهد با آن رهنمون می‌شود و اگر شرک ورزیده بودند آنچه می‌کردند تباه می‌شد» سوره انعام، آیه ۸۸.</ref>، [[روشن‌بینی]] [[مؤمنین]]<ref>{{متن قرآن|يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى}} «و خداوند بر راهیابی رهیافتگان می‌افزاید و نزد پروردگارت کارهای ماندگار شایسته پاداشی بهتر و فرجامی خوش‌تر دارند» سوره مریم، آیه ۷۶.</ref>، روشن‌بینی [[پیامبر اسلام]]{{صل}}<ref>{{متن قرآن|ادْعُ إِلَى رَبِّكَ إِنَّكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ}} «برای هر امّتی آیینی نهاده‌ایم که آنان بر همان (آیین) رفتار می‌کنند پس نباید در این کار با تو بستیزند و (مردم را) به سوی پروردگارت فرا خوان! بی‌گمان تو بر رهنمودی راست قرار داری» سوره حج، آیه ۶۷.</ref>.

پس عناصر منطقی [[شبهه]] چنین است:

مقدمه نخست: [[مسلمانان]] به [[خاتمیت پیامبر]]{{صل}} یعنی [[نفی]] ارسال [[پیامبری]] پس از او، [[اعتقاد]] دارند.

{{متن قرآن|مِنْ أَمْرِهِ}}: امر در لغت به دو صورت به کار رفته است:

وقتی کلمه «امر» به [[خدا]] نسبت داده می‌شود، همانند «أمرالله» و «أمره»، منظور انتساب اشیاء به خدا به صورت مستقیم و بدون دخالت عامل [[زمان]] و مکان است یا به عبارتی وجود دفعی اشیاء برخلاف «[[خلق]]» که به ایجاد تدریجی آن اشاره دارد<ref>تفاوت معنای کلمات «امر و خلق» در قرآن، سایت دائرةالمعارف طهور www.tahoor.com.</ref>.

«[[أمر]]» در [[آیه]] مورد بحث به معانی مختلفی چون «قول»<ref>احمد ثعلبی نیشابوری، الکشف و البیان، ج۸، ص۲۷۰.</ref>، «[[آسمان]]»<ref>مقاتل بن سلیمان بلخی، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج۳، ص۷۰۸.</ref>، «[[قضاء]]»<ref>محمد بن علی شوکانی، فتح القدیر، ج۴، ص۵۵۶.</ref> و «دستور و [[فرمان]]»<ref>عبدالله بیضاوی، انوارالتنزیل و اسرارالتأویل، ج۵، ص۵۴.</ref> [[تفسیر]] شده است.

نکته مهم‌تر آن است که هرگاه فعل با [[مشیت الهی]] همراه باشد و از [[اراده]] او حکایت کند، نوعاً بر [[زمان]] خاص دلالت ندارد و تنها [[اسناد]] فعل به فاعل را می‌رساند. [[آیات]] ذیل بدین گونه است:

{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ}}<ref>«بی‌گمان خداوند آنچه بخواهد انجام می‌دهد» سوره حج، آیه ۱۸.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ}}<ref>«بی‌گمان خداوند هرچه بخواهد انجام می‌دهد» سوره حج، آیه ۱۴.</ref>، {{متن قرآن|يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«هر که را بخواهد به راهی راست رهنمون خواهد شد» سوره بقره، آیه ۱۴۲.</ref>، {{متن قرآن|وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ}}<ref>«و خداوند به هر کس بخواهد بی‌شمار روزی می‌رساند» سوره بقره، آیه ۲۱۲.</ref>، {{متن قرآن|يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«هر چه را بخواهد می‌آفریند و خداوند بر هر کاری تواناست» سوره مائده، آیه ۱۷.</ref>، {{متن قرآن|يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}}<ref>«خداوند هر چه بخواهد می‌آفریند؛ بی‌گمان خداوند بر هر کاری تواناست» سوره نور، آیه ۴۵.</ref>، {{متن قرآن|وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَيَخْتَارُ}}<ref>«و پروردگارت هر چه خواهد می‌آفریند و می‌گزیند؛ آنان را گزینشی نیست، پاکا خداوند و فرابرترا (که اوست) از آنچه (برای او) شریک می‌آورند» سوره قصص، آیه ۶۸.</ref>، {{متن قرآن|يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ}}<ref>«هر چه بخواهد می‌آفریند و او دانای تواناست» سوره روم، آیه ۵۴.</ref>.

باری با مختصر دقتی متوجه می‌شویم که در این قبیل موارد، تحقق فعل در زمان آینده را نمی‌توان نتیجه گرفت و [[تفسیر]] [[بهائیت]] از آیه، بدون دلیل می‌باشد.

۴. علاوه بر آنچه آمد، قرینه‌ای درون‌متنی از سوره‌ای که آیه مورد اشکال در آن وجود دارد یاری‌کننده مدعای ما، مبنی بر عدم دلالت فعل {{متن قرآن|يُلْقِي}} بر زمان آینده است.

== منابع ==