حکمت در تفسیر و علوم قرآنی: تفاوت میان نسخهها
←تفسیر تبیان
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
== حکمت در تفاسیر اجتهادی == | == حکمت در تفاسیر اجتهادی == | ||
=== تفسیر تبیان === | === تفسیر تبیان === | ||
# شیخ طایفه، [[ | # شیخ طایفه، [[محمد بن حسن طوسی]] در [[تفسیر تبیان]] فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ}}، فرموده: "مراد از کتاب، بنا بر قول ابنزید و اکثر از [[مفسرین]]، [[قرآن]] است، و معنای حکمت در اینجا، [[سنّت]] است، و در معنای آن، [[قتاده]] گفته است: معرفت به دین است و [[انس بن مالک]] گفته است: آن، [[فقه]] است در [[تأویل]]، و ابنزید گفته است: آن، علم به احکامی است که علم به آن را به جز از قبل [[پیامبران]] {{عم}}، نتوان [[درک]] نمود، و گروهی گفتهاند: آن، سخن دوّمی است، و مثل اینکه آن، وصف تنزیل باشد، به این که آن، کتاب است، و اینکه آن، حکمت است، و اینکه آن، [[آیات]] است، و بعضی هم گفتهاند: حکمت چیزی است که [[خدای تعالی]]، آن را در [[دل]] قرار میدهد تا آن را [[نورانی]] بگرداند؛ همانگونه که چشم را نورانی نموده و چشم بدان وسیله [[ادراک]] میکند، و همه اینها نیکوست"<ref>تبیان، ج۱، ص۴۶۷.</ref>. | ||
# نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ}}<ref>«و هنگامی که به تو کتاب و حکمت و تورات و انجیل آموختم» سوره مائده، آیه ۱۱۰.</ref>، فرموده: "در معنای {{متن قرآن|الْكِتَابَ}}، دو قول است: یکی، مراد از کتاب، خط کتابت است، و دیگری، کُتُب است. پس این معنا به طریق جنس بوده و {{متن قرآن|التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ}}، فصل آن است، و {{متن قرآن|الْحِكْمَةَ}}؛ یعنی [[علم]] به آنچه در آن کتابهاست"<ref>تبیان، ج۴، ص۵۵.</ref>. | # نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ}}<ref>«و هنگامی که به تو کتاب و حکمت و تورات و انجیل آموختم» سوره مائده، آیه ۱۱۰.</ref>، فرموده: "در معنای {{متن قرآن|الْكِتَابَ}}، دو قول است: یکی، مراد از کتاب، خط کتابت است، و دیگری، کُتُب است. پس این معنا به طریق جنس بوده و {{متن قرآن|التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ}}، فصل آن است، و {{متن قرآن|الْحِكْمَةَ}}؛ یعنی [[علم]] به آنچه در آن کتابهاست"<ref>تبیان، ج۴، ص۵۵.</ref>. | ||
# همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ}}، فرموده: "[[خدای تعالی]] پیامبرش، [[حضرت محمد]] {{صل}} را امر میکند به اینکه بندههای مکلفش را با حکمت [[دعوت]] نماید و آنان را به کارهای نیکویی دعوت نماید که آن [[کارها]]، راه ورود در استحقاق مدح و پاداش نیک را بر آنان بگشاید، و {{متن قرآن|الْحِكْمَةِ}}، عبارت است از [[معرفت]] به مراتب [[افعال]] در [[حسن و قبح]] و [[صلاح]] و [[فساد]] و به آن حکمت گفته شده؛ چون مانع از فساد است و مانع میگردد از آنچه سزاوار نیست که آن را برگزینند، و فرق بین حکمت و [[عقل]]، در این است که [[عاقل]] پیوند دهنده است به آنچه مانع از فساد است، و [[حکیم]]، [[عارف]] است به آنچه مانع از فساد است و حکمت، مشترک بین معرفت و عقل مستقیم است؛ زیرا هر یک از آن دو، مانع از فساد بوده و عاری از آن هست و {{متن قرآن|الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ}} باز داشتن از [[قبیح]] است بر وجه ترغیب در ترک آن و بیرغبت کردن در انجامش، و در آن، نرمکردن دلهاست با آنچه موجب خشوع دل گردد، و گفتهاند: حکمت، [[نبوّت]]، و [[موعظه]] [[قرآن]] است"<ref>تبیان، ج۶، ص۴۴۰.</ref>. | # همچنین فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ}}، فرموده: "[[خدای تعالی]] پیامبرش، [[حضرت محمد]] {{صل}} را امر میکند به اینکه بندههای مکلفش را با حکمت [[دعوت]] نماید و آنان را به کارهای نیکویی دعوت نماید که آن [[کارها]]، راه ورود در استحقاق مدح و پاداش نیک را بر آنان بگشاید، و {{متن قرآن|الْحِكْمَةِ}}، عبارت است از [[معرفت]] به مراتب [[افعال]] در [[حسن و قبح]] و [[صلاح]] و [[فساد]] و به آن حکمت گفته شده؛ چون مانع از فساد است و مانع میگردد از آنچه سزاوار نیست که آن را برگزینند، و فرق بین حکمت و [[عقل]]، در این است که [[عاقل]] پیوند دهنده است به آنچه مانع از فساد است، و [[حکیم]]، [[عارف]] است به آنچه مانع از فساد است و حکمت، مشترک بین معرفت و عقل مستقیم است؛ زیرا هر یک از آن دو، مانع از فساد بوده و عاری از آن هست و {{متن قرآن|الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ}} باز داشتن از [[قبیح]] است بر وجه ترغیب در ترک آن و بیرغبت کردن در انجامش، و در آن، نرمکردن دلهاست با آنچه موجب خشوع دل گردد، و گفتهاند: حکمت، [[نبوّت]]، و [[موعظه]] [[قرآن]] است"<ref>تبیان، ج۶، ص۴۴۰.</ref>. | ||