وحی: تفاوت میان نسخهها
←پرسشهای وابسته
(←منابع) |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۲۳۰: | خط ۲۳۰: | ||
== [[الهی بودن وحی]] == | == [[الهی بودن وحی]] == | ||
{{اصلی|الهی بودن وحی}} | {{اصلی|الهی بودن وحی}} | ||
== معناشناسی == | |||
«وحی» به معنای اشاره<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغه، ۶/۹۳.</ref>، سخن گفتن در پنهان<ref>زمخشری، اساس البلاغه، ۶۶۸؛ ابناثیر، النهایة، ۵/۱۶۳.</ref> و [[پیام]] اشارتگونه و به سرعت<ref>راغب، مفردات، ۸۵۸.</ref> است و در اصطلاح [[کلامی]] به معنای القای مطلبی از سوی خداوند با واسطه یا بدون واسطه به [[پیامبران]] است<ref>مفید، تصحیح اعتقادات الامامیه، ۱۲۲؛ طوسی، التبیان، ۴/۵۰۳.</ref>.<ref>[[علی شفیعی|شفیعی]] و [[باقر صاحبی|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref> | |||
== پیشینه == | |||
[[وحی]] و چگونگی ارتباط [[خداوند]] با [[انسان]]، از مسائل مهم در [[کتابهای آسمانی]] است<ref>طباطبایی، شیعه در اسلام، ۱۴۰–۱۴۶؛ میشل، کلام مسیحی، ۲۷–۶۰.</ref>. در [[کتاب مقدس]] از نزول [[الهام]] و [[وحی الهی]] به «نزول [[روح خدا]]» تعبیر شده است<ref>کتاب مقدس، کتاب اعداد، ب۲۴، ۲.</ref>. در [[آیین مسیحیت]]، کاملترین نوع وحی در [[حضرت عیسی]]{{ع}} منعکس شده است<ref>میشل، کلام مسیحی، ۲۸.</ref>؛ از اینرو [[مسیحیان]] معتقدند [[انجیل]]، کلمات خداوند نیست، بلکه [[مسیح]]{{ع}} تجسم وحی الهی است<ref>میشل، کلام مسیحی، ۳۰؛ ماسون، قرآن و کتاب مقدس، ۱/۲۹۷.</ref>. وحی در قرآن کریم به معانی متعددی ازجمله به معنای الهام<ref>سوره مائده، ۱۱۱.</ref>، [[فرمان]]<ref>سوره زلزال، آیه ۵.</ref>، [[تسخیر]] و الهام امور غریزی<ref>سوره نحل، آیه ۶۸.</ref> آمده است<ref>کمالی، قرآن ثقل اکبر، ۳۸۵–۴۰۰.</ref>. | |||
نخستین اثری که دربارۀ وحی به صورت مستقل نوشته شده، میتوان «رسالة فی الوحی و الإلهام» [[ابنمیثم بحرانی]] دانست. [[حکما]] نیز به بحث وحی پرداخته و آن را با رویکرد [[عقلانی]] [[تفسیر]] و تحلیل کردهاند. نخستین فیلسوفی که در حوزه [[علوم اسلامی]] از آموزه وحی، تبیین [[معرفتشناختی]] ارائه کرده، [[فارابی]] است<ref>فارابی، السیاسة المدنیه، ۸۸–۸۹؛ فارابی، آراء اهل المدینة الفاضله، ۱۰۹–۱۱۲.</ref>. بعدها ابن سینا به [[پیروی]] از فارابی به بیان ماهیت و [[مراتب وحی]] پرداخت<ref>ابنسینا، الشفاء، ۴۳۵–۴۳۶؛ ابنسینا، المبدأ و المعاد، ۱۱۵–۱۲۰؛ ابنسینا، النجاة، ۶۹۸–۷۰۰؛ خواجه نصیر، شرح الاشارات، ۳/۴۰۸–۴۱۲.</ref>. [[ملاصدرا]] با ارائه تحلیلی از ماهیت و [[مراتب وحی]] تا حدود زیادی این مسئله را روشن کرده است<ref> ملاصدرا، مفاتیح الغیب، ۳۲–۳۶؛ ملاصدرا، الشواهد الربوبیه، ۳۴۷–۳۵۲؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیه، ۷/۲۲–۳۰.</ref> و عرفا نیز با رویکرد [[شهودی]] و [[معرفتی]] به مسئله [[وحی]] و مراتب آن پرداختهاند<ref>ابنعربی، الفتوحات المکیه، ۲/۵۸ و ۷۸؛ آملی، جامع الاسرار، ۴۴۸–۴۵۵.</ref>.<ref>[[علی شفیعی|شفیعی]] و [[باقر صاحبی|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref> | |||
== اقسام وحی == | |||
وحی در معنای عام اقسامی دارد چنانکه برخی از اهل معرفت با استناد به [[آیات قرآن کریم]] وحی را به دو قسم عام و خاص تقسیم کردهاند. وحی عام، میان حیوانات، [[انسانها]] و [[شیاطین]] مشترک است؛ اما وحی خاص، به دو قسم وحی باواسطه یا وحی جلیّ که مختص [[اولوالعزم]]{{ع}} است و وحی بدون واسطه یا وحی خفیّ که دیگر [[انبیا]]{{ع}} را شامل میشود، تقسیم میشود<ref>آملی، جامع الاسرار، ۴۵۳–۴۵۴.</ref>. | |||
وحی به اعتبار چگونگی دریافت آن نیز دارای اقسامی است: | |||
# [[وحی رسالی]] (وحی [[نبوت]] و [[تشریع]]): وحی به این معنا، شاخصه نبوت است {{متن قرآن|وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا ...}}<ref>«و بدینگونه ما به تو قرآنی عربی وحی کردیم ...» سوره شوری، آیه ۷.</ref>، {{متن قرآن|نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ هَذَا الْقُرْآنَ}}<ref>«ما با این قرآن که به تو وحی کردهایم، به بهترین (شیوه) داستانسرایی برای تو داستان میگوییم» سوره یوسف، آیه ۳.</ref>. بنابر برخی [[روایات]]، [[پیامبران]]{{ع}} انسانهایی شایستهاند که آمادگی دریافت وحی را دارند<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۱/۵۲–۶۱.</ref>. | |||
# وحی تسدیدی: در وحی تسدیدی [[تأیید]] بندگان خاص به [[روحالقدس]] در انجام [[اعمال]] [[خیر]] و پرهیز از [[گناهان]] است<ref>طباطبایی، المیزان، ۶/۲۶۱.</ref> که از آن به «وحی تأییدی» و «وحی تعریفی» نیز یاد میشود. در بعضی آیات مانند {{متن قرآن|وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ ...}}<ref>«و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند و به آنها انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و دادن زکات را وحی کردیم ...» سوره انبیاء، آیه ۷۳.</ref> به این نوع از وحی اشاره شده است. | |||
# وحی الهامی: در برخی [[آیات قرآن کریم]] {{متن قرآن|وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ ...}}<ref>«و به مادر موسی الهام کردیم که به او شیر بده ...» سوره قصص، آیه ۷.</ref> وحی به معنای [[الهام الهی]] آمده است<ref> معرفت، التمهید، ۱/۲۷–۲۸.</ref>. | |||
# وحی غریزی: در [[قرآن]] {{متن قرآن|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ ...}}<ref>«و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد ...» سوره نحل، آیه ۶۸.</ref> واژه وحی گاهی به معنای غریزه در حیوانات بهکار رفته است<ref> طباطبایی، المیزان، ۱۲/۲۹۲.</ref>.<ref>[[علی شفیعی|شفیعی]] و [[باقر صاحبی|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref> | |||
== ویژگیهای وحی == | |||
[[اندیشمندان اسلامی]] برای وحی ویژگیهایی برشمردهاند، ازجمله: | |||
# درونی بودن: نزول وحی از طریق [[حواس ظاهری]] نیست، بلکه از طریق [[حواس]] [[باطنی]] است، بدینگونه که [[حقایق]] را روحالامین بر [[قلب]] [[پیامبر]] نازل میکند<ref>امام خمینی، الطلب و الاراده، ۳۲۳؛ مطهری، مجموعه آثار، ۴/۳۴۶ و ۴۱۱.</ref>. | |||
# [[معلم]] [[الهی]] داشتن: [[قرآن کریم]] به معلم الهی داشتنِ پیامبر{{صل}} در وحی اشاره کرده است {{متن قرآن|تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ ...}}<ref>«این از خبرهای غیب است که ما به تو وحی میکنیم؛ ...» سوره هود، آیه ۴۹.</ref>، {{متن قرآن|عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَى}}<ref>«آن (فرشته) بسیار توانمند به او آموخته است» سوره نجم، آیه ۵.</ref>؛ به این معنا که [[وحی نبوی]] [[آموزشی]] است؛ اما از ناحیه [[بشر]] نیست<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۴/۳۴۰–۳۴۱.</ref> و نزول وحی به واسطه [[جبرئیل]]، به معنای معلم بودن او برای پیامبر{{صل}} نیست، بلکه جبرئیل واسطه انتقال حقایق است<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۸/۲۶۲؛ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ۱/۱۴۸.</ref>. | |||
# استشعار و آگاهی از منشأ بیرونی: پیامبر وقتی که وحی را دریافت میکند، متوجه است که از بیرون نفسِ خود آن را دریافت میکند و این ویژگی، یکی از مواردی است که وحی را از [[الهام]] جدا میکند<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۴/۳۴۱.</ref>؛ افزون بر اینکه وحی برای [[نبی]]، امری [[یقینی]] است و احتمال [[خطا]] در نفس پیامبر نیست؛ زیرا پیامبر حقایق را به صورت عینی مشاهده میکند<ref>معرفت، التمهید، ۱/۸۲–۸۳.</ref>. | |||
# [[ادراک]] واسطه و حضور فرشته وحی: غالباً وحی از ناحیه فرشته وحی که جبرئیل است، بر [[پیامبران]] [[القا]] میشده است<ref>امام خمینی، صحیفه، ۱۸/۲۶۲ و ۱۹/۴۸؛ مطهری، مجموعه آثار، ۴/۳۴۲.</ref>.<ref>[[علی شفیعی|شفیعی]] و [[باقر صاحبی|صاحبی]]، [[وحی - شفیعی و صاحبی (مقاله)|مقاله «وحی»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱۰]]، ص۲۸۷–۲۹۷.</ref> | |||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||