فرهنگ اقتصادی: تفاوت میان نسخه‌ها

در باب فرهنگ اقتصادی به سه حوزه اساسی اشاره شده است: فرهنگ اقتصادی [[جهان]]؛ فرهنگ اقتصادی [[ایران]]، [[سیاست‌ها]] و بایسته‌ها در فرهنگ اقتصادی. [[نظام]] موجود [[اقتصاد]] جهانی حاصل نظام سلطه است. این نظام سلطه در پی فتح و [[تسخیر]] همه امکانات جهانی و روی [[زمین]] است. [[هدف]] قدرت‌های سلطه‌گر تأمین منافع خود در هر نقطه‌ای از [[دنیا]]ست. معیار برای آنان «منافع ما» است؛ حتی اگر با منافع دگر [[سرزمین‌ها]] تضاد داشته باشد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با هیأت رئیسه و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، ۷/۳/۱۳۸۱. اگرچه این بخش به فرهنگ سیاسی نیز بسیار نزدیک است؛ اما رهبر انقلاب به آثار اقتصادی مسأله توجه بیشتر دارد. در ضمن باید توجه داشت که تفکیک ابعاد اقتصادی سیاسی و... در فرهنگ یک تفکیک اعتباری است و همواره تداخل میان این ابعاد وجود دارد.</ref>.

نظام سلطه زنجیره‌ای از [[دولت‌ها]] و قدرت‌هایند؛ اما با تیزبینی و [[بصیرت]] می‌توان دریافت که کمپانی‌ها، مراکز [[اقتصادی]] و [[مالی]] بزرگی پشت سر این دولت‌هایند که در نهایت آنها سیاست‌های امروز را تعیین می‌کنند. این کمپانی‌ها و مراکز اقتصادی و مالی همه چیز را می‌خواهند: [[منابع مالی]] [[دنیا]]، منابع [[ثروت دنیا]]، بازارها و [[قدرت]] کار دنیا و به همه دنیا به چشم طعمه نگاه می‌کنند. برای دست یافتن به این طعمه دست به هر کاری می‌زنند؛ حتی طراحی یک [[جنگ]]. اگر عوامل مؤثر در پیدایش این جنگ سلسله‌وار دنبال شود، به [[مطامع]] و اغراض آمیخته اقتصادی و [[سیاسی]] همان مراکزی می‌رسد که پشت پرده سیاست‌های [[مقتدر]] دنیا تلاش و فعالیت می‌کنند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۵/۸/۱۳۸۳.</ref>.

قدرت‌های سلطه‌گر، دولت‌ها را به دو گروه قابل قبول و غیر قابل قبول تقسیم می‌کنند. از نظر سلطه‌گر تنها دولت‌هایی قابل قبول‌اند که [[سلطه]] پذیر باشند؛ یعنی نفت، منابع، [[امنیت]]، اقتصاد، [[روابط خارجی]] و سیاست‌های گوناگون [[کشور]] خود را در [[اختیار]] [[سلطه‌گر]] بگذارد؛ بی‌آنکه به مسائلی چون [[رعایت عدالت]]، [[دموکراسی]] و [[حقوق بشر]] در [[کشور]] زیر [[سلطه]] توجهی داشته باشد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانش آموزان و دانشجویان، ۱۰/۸/۱۳۷۴.</ref>.

قدرت‌های سلطه‌گر در نظام سلطه جهانی برای [[حفظ]] این رابطه [[سلطه‌گر]] و سلطه‌پذیر به سه موضوع سلطه [[فرهنگی]]، [[سلطه اقتصادی]] و سلطه علمی تکیه می‌کنند و مانع [[استقلال]]، [[خودباوری]] و [[پیشرفت]] کشورهای تحت سلطه در این سه موضوع می‌شوند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با هیأت علمی و کارشناسان جهاد دانشگاهی، ۱/۴/۱۳۸۳.</ref>. [[اتحاد]] [[امت اسلامی]] و [[همکاری]] سیاسی و [[اقتصادی]] [[دولت‌ها]] و [[کشورهای اسلامی]] و حرکت در جهت تثبیت [[اقتدار]] [[ملت‌های مسلمان]] در قالب «[[امت]] بزرگ [[اسلامی]]» رابطه سلطه‌گر و سلطه‌پذیر را به هم می‌زند و به همین علت؛ تلاش در این جهت، آمریکا و جریان سلطه را [[خشمگین]] می‌سازد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگران و معلمان سراسر کشور، ۱۱/۲/۱۳۷۰.</ref>.

فرهنگ اقتصادی جریان [[سلطه]] در یک عبارت خلاصه می‌شود: «اقتصاد، خدای امروز دنیای مادی است؛ خدای [[واجب]] الاطاعه‌ای که همه باید در مقابل او زانو بزنند و هر کاری برای به دست آوردن [[ثروت]] بکنند». آنها [[مظهر]] فرعونیت و قارونیت هستند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جوانان استان سیستان و بلوچستان، ۶/۱۲/۱۳۸۱.</ref>. چه بسا ضدیت روزافزون با [[دین]] و [[معنویت]] در دو [[قرن]] اخیر، یک [[کار اقتصادی]] در جهت [[پیشرفت]] [[ثروت‌ها]] و سرمایه‌ها و بساط [[سرمایه‌داری]] در [[دنیا]] بوده است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با روحانیون و ائمه جمعه و جماعات استان مازندران، ۲۲/۲/۱۳۶۹.</ref>.

[[استقلال اقتصادی]] در فرهنگ اقتصادی مطلوب جایگاه اساسی داشته و [[هدف]] به شمار می‌آید؛ همه سیاست‌های اقتصادی باید در جهت استقلال اقتصادی بوده و آن را تضمین کنند<ref>حضرت [[آیت‌الله خامنه‌ای]]، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، ۱/۹/۱۳۶۸؛ دیدار [[کارگران]] و فرهنگیان [[کشور]]، ۱۵/۲/۱۳۷۵؛ دیدار پرسنل و [[فرماندهان]] [[ارتش]]، ۲۸/۱/۱۳۷۵؛ دیدار جمع کثیری از کارگران و [[معلمان]]، ۱۵/۲/۱۳۷۸؛ دیدار [[استادان]] و [[دانشجویان]] کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.</ref>. با اینکه [[استقلال سیاسی]] مقدمه [[استقلال اقتصادی]] است؛ اما اعتلای [[سیاسی]] وابسته به استقلال اقتصادی و [[سازندگی]] [[کشور]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۸/۶/۱۳۷۵؛ دیدار گروه کثیری از کارگران و کارآفرینان، ۴/۲/۱۳۸۷.</ref>. همچنین، اگرچه [[استقلال فرهنگی]] اساس است؛ اما استقلال اقتصادی مقدمه آن است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، ۱/۹/۱۳۶۸؛ دیدار اقشار مختلف مردم، ۱۵/۹/۱۳۶۸؛ خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۰/۱/ ۱۳۶۹؛ دیدار کارگران و فرهنگیان کشور ۱۵/۲/۱۳۷۲؛ دیدار پرسنل و فرماندهان ارتش، ۲۸/۱/۱۳۷۵؛ دیدار گروه کثیری از کارگران و کارآفرینان، ۴/۲/۱۳۸۷.</ref>. [[تعهد]] عمومی در انجام درست کارها، [[تولید]] بر اساس نیاز واقعی، تعامل درست [[اقتصاد]] با [[دانش]] و بومی کردن [[دانش اقتصاد]] از شرایط استقلال اقتصادی است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگران و فرهنگیان کشور، ۱۵/۲/۱۳۷۲.</ref> و این همه در [[سایه]] [[استقامت]] حاصل می‌شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به حجاج بیت الله الحرام، ۱۸/۱۱/۱۳۸۱.</ref>. با توجه به این امور، روشن است که زیر بنای [[استقلال]] و [[توسعه اقتصادی]]، [[فرهنگ]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۹/۹/۱۳۶۹.</ref>. اعتماد و اتکاء به نفس، در تلاش‌های [[اقتصادی]]، جهت اصلی اقتصاد را ترسیم می‌کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در مراسم گشایش هشتمین اجلاس سران کشورهای اسلامی، ۱۸/۹/۱۳۷۶.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref>

با توجه به رویکرد [[عدالت‌محور]] در اقتصاد و نیز شرایط استقلال اقتصادی در فرهنگ اقتصادی، [[مردم]] باید محور [[توسعه]] باشند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۵/۵/۱۳۸۲.</ref>. مردم‌محوری در اقتصاد دو وجه دارد: ۱) حضور و مشارکت مؤثر مردم در صحنه اقتصاد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۸/۶/۱۳۷۵.</ref>؛ ۲) رعایت [[حقوق اقتصادی]] مردم<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم رفسنجان، ۱۸/۲/۱۳۸۴؛ دیدار اعضای هیأت دولت، ۱۸/۶/۱۳۸۸.</ref>. [[فرهنگ]] سالم [[اقتصادی]] به هر دو وجه عنایت دارد. استعدادها در [[جامعه]] باید بشکفد و شکوفایی آن مستلزم [[توانایی]] همه [[انسان‌ها]] در [[همکاری]] برای پیشبرد اهداف [[زندگی]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار مردم شاهرود، ۲۰/۸/۱۳۸۵.</ref>. چنین تلاشی برای هر [[انسانی]]، چه در موضع یک فرد، چه در موضع یک [[حکومت]] لازم است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹؛ دیدار مردم شهرستان کازرون، ۱۶/۲/۱۳۸۷.</ref>. به همین جهت است که [[فرهنگ عمومی]]، [[باورها]] و سرمایه‌های [[معنوی]] و مادی [[مردم]] باید به صحنه آورده شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.</ref>. در تدوین [[سیاست‌های اقتصادی]] توجه و عنایت جدی بر مشارکت [[عامه]] مردم در [[سازندگی]] [[کشور]] همیشه تأکید شده است<ref>مثلاً در برنامه‌های دوم و سوم توسعه: ۱۸/۸/۱۳۷۲ و ۳۰/۲/۱۳۷۸ و نیز در سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی ۲/۳/۱۳۸۴.</ref>. شاید [[رعایت حقوق]] عموم، موجب [[نارضایتی]] گروه خاصی شود؛ اما [[رضایت عمومی]] همه معضلات ناشی از [[مخالفت]] گروه‌های خاص را جبران می‌کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۲/۶/۱۳۷۶.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref>

[[روحیات]] مثبت در فرهنگ اقتصادی جایگاه مهمی دارند. برای نمونه، [[سکینه]] مسئولان در برون‌رفت از [[مشکلات]] اقتصادی بسیار مؤثر است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۴/۱۰/۱۳۷۸.</ref>؛ یا دو شاخص «[[وجدان]] کار» و «[[انضباط اجتماعی]]» راه حل بسیاری از [[مشکلات]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات به مناسبت حلول سال ۱۳۷۳ شمسی، ۱/۱/۱۳۷۳.</ref>؛ یا [[دلسوزی]]، [[کاردانی]]، پیگیری و قبول شرایط دشوار برای [[نجات]] [[کشور]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از کارگران و معلمان، ۱۵/۲/۱۳۷۸.</ref>، [[توسعه]] [[روح]] [[انفاق]] و [[نیکوکاری]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای شورای مرکزی و مسئولان کمیته امداد امام خمینی، ۱۲/۱۲/۱۳۷۰.</ref> ضروری است. گسترش این روحیه‌ها نیاز به برنامه و پیگیری دارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگران، فرهنگیان نمونه و کارکنان بنیاد مسکن، ۱۲/۲/۱۳۷۴.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref>

[[امنیت اقتصادی]] برای [[توسعه اقتصادی]] بسیار مهم است و بدون آن همه امور به هم می‌ریزد؛ [[امنیتی]] که [[مردم]] آن را [[احساس]] کنند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به ریاست محترم جمهوری در خصوص سیاست‌های کلی برنامه پنج ساله سوم ۳۰/۲/۱۳۷۸؛ خطبه‌های نماز جمعه تهران ۲۶/۱/۱۳۷۹؛ خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۲۸/۲/۱۳۸۰.</ref> و به همین جهت برای آن سیاست‌های کلانی تدوین می‌شود<ref>برای نمونه: حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، نامه به سران قوای سه‌گانه و ابلاغ سیاست‌های کلی نظام، ۲۰/۱۲/۱۳۷۹.</ref>. به همین جهت، [[فساد]] و [[خطا]] عنصری خطرناک و آسیب‌زا در فرهنگ اقتصادی است که امنیت اقتصادی را به خطر می‌اندازد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا{{ع}} در مشهد مقدس ۶/۱/۱۳۷۹؛ مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری آقای سید محمد خاتمی، ۱۱/۵/۱۳۸۰؛ دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۱/۸/۱۳۸۲.</ref> که نباید با توجیه‌های گوناگون نادیده انگاشته شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا{{ع}}، ۱۲/۲/۱۳۸۰.</ref>. بزرگی خطا در دستگاه [[حکومتی]] به دو چیز است: ۱) بزرگی خطا، مانند فسادهای [[مالی]] بزرگ؛ ۲) [[مسئول]] و مؤتمن بودن [[خاطی]]؛ برخورد مناسب مسئولان دولتی و مسئولان [[قضایی]] در جای خود این معضل را می‌تواند حل کرده و [[کارآمدی]] [[نظام]] را افزایش دهد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، ۱۵/۶/۱۳۸۰.</ref>. شتاب‌زدگی در تصمیم‌گیری‌ها یا عدم بهره‌گیری مناسب از نظرات کارشناسی [[اقتصادی]] نیز آسیب‌زا است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت، ۱۸/۶/۱۳۸۸.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref>

از مهم‌ترین [[آسیب‌های فرهنگی]] در [[اقتصاد]] حرکت به سمت شکاف‌های عظیم اقتصادی و [[اجتماعی]] با توجیه‌های گوناگون است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۲۰/۶/۱۳۸۸.</ref> که از آفات سوء [[سیاست‌ها]] در گذر از دوران سخت اقتصادی به یک دوران باز است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگران و معلمان، ۱۴/۲/۱۳۷۹.</ref>. در حوزه عمومی ممکن است خطایی کوچک، اما گسترده وجود داشته باشد. برای نمونه، [[مصرف]] بی‌رویه و زیاد قشرهای [[مرفه]] از آسیب‌های عمومی فرهنگ اقتصادی است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام نوروزی به مناسبت حلول سال ۱۳۷۱ هجری شمسی، ۱/۱/۱۳۷۱.</ref>. نمونه‌هایی متعدد از فسادهای اقتصادی را می‌توان مثال آورد؛ مانند [[رشوه]] و [[ارتشاء]]، کسب [[ثروت]] از راه‌های [[نامشروع]]، استفاده از امتیازات بی‌جا، ثروت‌های بادآورده و [[فقیر]] کردن دیگران به قیمت [[ثروتمندی]] خود، به وجود آوردن امتیازات انحصاری و عدم فرصت‌های برابر، نبود [[امنیت شغلی]]، عدم [[ثبات]] [[مقررات]]، بستن دست و پای افراد کاری، [[رشد]] [[گرایش]] مصرفی، ترجیح دلالی بر [[تولید]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۲۶/۱/۱۳۷۹.</ref>. رواج [[قاچاق]]، [[رباخواری]]، [[مصرف‌گرایی]] [[افراطی]] و گرایش به [[تفاخر]] در استفاده از مصنوعات خارجی در مقابل نمونه‌های داخلی آن<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.</ref>. [[تجمل‌گرایی]] هم در [[مسئولان حکومتی]] و هم در میان [[مردم]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، ۱۵/۶/۱۳۸۰.</ref> از دیگر [[مناسبات اقتصادی]] و اجتماعی غلط است<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref>.