بنی حارث بن خزرج: تفاوت میان نسخه‌ها

[[بنی حارث]] -که در برخی منابع به اختصار از آنها با نام و عنوان «[[بلحارث بن خزرج]]» یاد شده است،-<ref>ر.ک: واقدی‌، المغازی‌، ج۱، ص۳۰۲ و ۳، ص۹۲۲؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۴۵۸؛ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۱، ص۴۱ و۲۳۳.</ref> در شمار [[قبایل قحطانی]]<ref>ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۶۵۵؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۴۵؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۲۸.</ref> و از فروعات و شاخه‌های [[قبیله]] خزرج‌اند که نسب از حارث بن خزرج بن حارثة بن ثعلبة بن عمرو مزیقیاء بن عامر ماء السماء بن حارثة الغطریف بن امرئ القیس البطریق بن ثعلبة العنقاء بن مازن بن ازد می‌برند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۳۹۰ و ۴۰۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۱ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۲۸. قلقشندی در ذکر نسب بنی اوس، نسبت او را بنی اوس بن حارثة بن تغلب بن مزیقیاء برشمرده است. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۹۳)</ref>. حارث بن خزرج فرزندانی به اسامی جشم و زید مناة معروف به «توأمان»<ref>شاید همان‌گونه که برخی مترجمین، عنوان داشته‌اند، دو قلو بودنشان، دلیل این نامگذاری باشد.</ref> و نیز خزرج، [[عوف]]، [[صخر]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۰۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۱؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۵۵۷. نیز ر.ک: نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۶.</ref> و جردش<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۰۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۱.</ref> و به نقلی حُردَیش<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۶۳.</ref> داشت که برخی منابع، بر این جمع «جدیم» را نیز افزوده‌اند<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۷۳.</ref>. این [[فرزندان]] و [[ذراری]] آنها، بعدها طایفه‌ای را شکل دادند که به نام سرشاخه شان، «[[بنی حارث بن خزرج]]» نام گرفت. بنی حارث هم بسان بسیاری دیگر از [[قبایل]] و [[طوایف]] [[عرب]]، به انشعابات و فروعات عدیده‌ای تقسیم یافتند که علاوه بر فروعات بزرگی چون: [[بنی جشم بن حارث بن خزرج]]<ref>واقدی‌، المغازی‌، ج۱، ص۱۶۵؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انس اب العرب، ص۳۶۱.</ref>، [[بنی زید بن حارث بن خزرج]]<ref>واقدی‌، المغازی‌، ج۱، ص۱۶۵-۱۶۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۱؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۴۹۰.</ref>، [[بنی عوف بن حارث بن خزرج]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۲؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۸۵۸.</ref> و [[بنی خزرج بن حارث بن خزرج]]‏<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۲.</ref> از مهمترین زیر شاخه‌های آن باید از بنی خُدرَة (ابجر) بن عَوف<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۱۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۹؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۸۹۱.</ref>، [[بنی خدارة بن عوف]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۱۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۴۵۵؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۲ و ۴۷۲. ضمن این که نویری از آن با نام «بنی خدار» (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۶) و جمعی دیگر هم، از این طایفه با عنوان «بنی جدارة بن عوف» یاد کرده‌اند. (واقدی‌، المغازی‌، ج۱، ص۱۶۶؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۹۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۰۷؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۲۱)</ref>، [[بنی مالک الاغر بن ثعلبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۲-۳۶۳؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۵، ص۱۷۵. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۰۴؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۵۵۷. ضمن این که برخی منابع از آن با عنوان «بنی اغَر بن معاویة بن کعب بن خزرج بن حارث بن خزرج» یاد کرده‌اند. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۹۲؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۳۶)</ref>، [[بنی عامر بن ثعلبة بن کعب]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۰۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۲؛ یاقوت حموی، المقتضب من کتاب جمهرة النسب، ص۲۲۷.</ref> [[بنی عدی بن کعب]]<ref>یاقوت حموی، المقتضب من کتاب جمهرة النسب، ص۲۲۶.</ref> و [[بنی عامر بن مالک الاغر]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۲؛ یاقوت حموی، المقتضب من کتاب جمهرة النسب، ص۲۲۷.</ref> یاد کرد. از میان این [[طوایف]]، خاندانهای بنی جردش بن حارث<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۰۴؛ یاقوت حموی، المقتضب من کتاب جمهرة النسب، ص۲۲۶.</ref>، بنی [[عامر بن مالک]] الاغرّ<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۲؛ یاقوت حموی، المقتضب م ن کتاب جمهرة النسب، ص۲۲۷.</ref>، [[بنی عامر بن ثعلبة بن کعب]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۰۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۲؛ یاقوت حموی، المقتضب من کتاب جمهرة النسب، ص۲۲۷.</ref> [[بنی عدی بن کعب]]<ref>یاقوت حموی، المقتضب من کتاب جمهرة النسب، ص۲۲۶.</ref> و نیز تمامی افراد [[بنی صخر بن حارث بن خزرج]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۰۴.</ref>، با [[مهاجرت]] به [[شام]]، در جمع غسانی‌ها وارد شدند و عنوان غسانی به خود گرفتند.

[[مردمان]] [[اوس و خزرج]]، اصالتی [[یمنی]] دشتند<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۱۷۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۸۸.</ref>. آنها، نخست -در کنار [[قبیله]] [[مادری]] خود، [[ازد]]،- در «[[مأرب]]» موطن داشتند تا این که به [[رهبری]] [[رییس]] خود -عمرو بن عامر مزیقیاء- پیش از تخریب سیل عظیم [[عرم]] از این [[شهر]] کوچ کردند و در [[شهرها]] و عرصه‌های شمالی‌تر پراکنده شدند و هر گروهی از آنان، ناحیه‌ای را برای اقامت برگزید. [[خزاعه]] در [[حجاز]] و گروهی دیگر که به «[[غسان]]» [[شهرت]] یافتند، در [[شام]] ماندگار شدند. [[ثعلبة بن عمرو بن عامر]] و همراهانش، به [[مدینه]] که آن [[زمان]] «یثرب» خوانده می‌شد، عزیمت کردند و نوه هایش اوس و خزرج [[پسران]] [[حارثة بن [[ثعلبه]] در این [[دیار]]، ماندگار شدند<ref>ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۶۵۵-۶۵۶.</ref>. آنان این حضور را با کنار زدن [[یهودیان]] مدینه تقویت کردند و علاوه بر اطراف شهر، به [[شهر یثرب]] نیز وارد شدند<ref>ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۶۵۶-۶۵۸.</ref>. در این میان، بنی حارث بن خزرج<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۱.</ref> و به طور مشخص تیره [[بنی جشم]] و [[بنی زید]] فرزندان حارث بن خزرج<ref>سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ج۱، ص۱۵۷-۱۵۸.</ref>، «[[عوالی]]» در شرق دره [[بطحان]] را [[منزل]] و مأوای خود قرار دادند<ref>جمال الدین محمد بن احمد مطری، التعریف بما أنست الهجرة من معالم دارالهجره، ص۷۹؛ سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ج۱، ص۱۵۷. نیز ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۲۶۵.</ref> و در آنجا قلعه‌ای ساختند که بدان «سُنح» یا «[[ریان]]» می‌گفتند. منطقه مورد نظر نیز، بعدها به نام همین [[قلعه]]«[[سنح]]» خوانده شد<ref>سمهودی، وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی، ج۱، ص۱۵۷-۱۵۸. نیز ر.ک: ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۶۱؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۲۶۵؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۲۸.</ref>. این منطقه که از محلات مدینه به شمار می‌رفت تا منزل و [[مسجد پیامبر]]{{صل}} یک میل راه فاصله داشت<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۲۶۵؛ سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ج۱، ص۱۵۸؛ احمد ابراهیم شریف، احوال مکه و المدینه احوال مکة المشرفه و المسجدالحرام و المدینة المشرفة و القبر الشریف، برگ ۵۰.</ref>. اندکی بعد، [[بنی خدارة بن عوف]] از این منطقه کوچیدند و به منطقه‌ای به نام «جرار سعد» در نزدیکی [[بازار]] مدینه رفتند<ref>سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ج۱، ص۱۶۶.</ref>. بنی ابجر یا همان بنی خدره هم، از [[سنح]] به منطقه‌ای که بعدها به نامشان «بنی خدره» نامیده شد، [[مهاجرت]] کردند و ضمن سکونت در آن، قلعه‌ای در آنجا به نام «الأجرد» بنا کردند. در این قلعه، [[چاه]] معروف «البصه» قرار داشت که از آن [[مالک بن سنان]] جد [[ابوسعید خدری]] بود<ref>سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ج۱، ص۱۶۶.</ref>. بنی حارثی‌ها همچنین، در [[مدینه]]، قلعه‌ای به نام «واسط» برای خود بنا نهاده بودند<ref>سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ج۱، ص۱۶۶.</ref>. بعدها و [[پس از ظهور اسلام]]، آنان در مناطق محل سکونت خود، مساجدی را بنا نهاده بودند که [[مسجد]] بنی حارث بن خزرج و مسجد سنح از آن جمله بود. این دو مسجد، از [[مساجد]] معروف مدینه در [[صدر اسلام]] بودند که بنا بر برخی نقلها، [[رسول]] [[ختمی مرتبت]]{{صل}} در آن [[نماز]] اقامه کرده بودند<ref>سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ج۳، ص۶۸.</ref>.

[[بشیر بن سعد]] هم از بنی حارثی‌هایی بود که در [[سال ۱۲ هجری]] همراه با [[خالد بن ولید]]، جهت فتح [[عین‌التمر]]، -شهری نزدیک [[انبار]] در غرب کوفه،-<ref>محمد محمدحسن شراب، المعالم الأثیرة فی السنة و السیره، ص۲۰۴.</ref> به [[عراق]] فرستاده شده بود. خالد بن ولید، بشیر بن سعد را بنا بر نقلی به بانقیا -دهکده‌ای نزدیک کوفه- فرستاد. در آنجا، سواران [[عجم]] به [[فرماندهی]] فرخبنداذ به [[رویارویی]] با [[یاران]] [[بشیر]] ب ن سعد پرداختند و آنها را آماج تیرهای خود قرار دادند. بشیر و یارانش نیز با آنان [[حمله]] کردند. در درگیری‌ای که بین دو طرف به وقوع پیوست، فرخبنداذ کشته شد و [[سپاه]] [[ایرانیان]] عقب نشستند. بشیر نیز در حالی که زخم برداشته بود، به موضع خود بازگشت. این زخم در [[عین التمر]] [[دهان]] باز کرد و بشیر بن سعد را به کام [[مرگ]] کشاند<ref>بلاذری، فتوح البلدان، ص۲۴۱-۲۴۲؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۳۳۱-۳۳۲. این در حالی است که منابع رجالی شیعی، عمدتاً کشته شدن بشیر بن سعد را در یمن و در همراهی با خالد بن ولید عنوان کرده‌اند. (شیخ طوسی، رجال الطوسی، ص۲۸-۲۹؛ علامه حلی، خلاصة الاقوال، ص۷۹؛ ابن داود، رجال ابن داود، ص۵۶)</ref>.

[[اخبار]] ما از حضور بنی حارث در وقایع و حوادث ایام [[حکومت امیرالمؤمنین]]{{ع}} نیز معدود و جز اندکی از این اخبار، ما بقی بیشتر، محدود و معطوف به حضور برخی چهره‌های مشهور و بارز آنها -بخصوص [[قرظة بن کعب انصاری]]،- در جنگ‌های دوران حکومت امیرالمؤمنین{{ع}} از جمله [[صفین]] و [[نهروان]] است. از نخستین گزارشات دریافتی از حضور بنی حارث بن خزرج در وقایع و رخدادهای [[دوران امام علی]]{{ع}}، می‌توان به نقش‌آفرینی [[ثابت بن قیس بن شماس]] در [[انتخاب]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[خلافت]] و [[بیعت]] ستانی برای آن حضرت اشاره کرد. [[روایت]] شده که پس از [[کشته شدن عثمان]]، زمانی که [[مسلمانان]] –اعم از [[مهاجر]] و [[انصار]]- با [[اشتیاق]] نزد علی{{ع}} رفته خواستار [[بیعت]] با ایشان شدند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۴، ص۴۲۷.</ref>، [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} ابتدا به دلایلی از پذیرش این امر امتناع فرمود. در پی این اتفاق، جمعی از انصار که ثابت بن قیس<ref>یعقوبی بر خلاف نظر مشهور، که ثابت را از مقتولین [[جنگ یمامه]] نام برده‌اند ([[واقدی]]، الرده، ص۱۳۱؛ [[بلاذری]]، [[فتوح البلدان]]، ص۹۷؛ [[ابن اعثم کوفی]]، [[الفتوح]]، ج۱، ص۲۹-۳۰؛ [[ابو نعیم]]، [[معرفة الصحابه]]، ج۱، ص۳۹۵) او را از [[اصحاب]] زنده دوران [[امامت امام علی]]{{ع}} برشمرده است. ([[یعقوبی]]، [[تاریخ]] الیعقوبی، ج۲، ص۱۷۹)</ref> نخستین آنها بود، برخاستند و به ایراد سخن پرداختند. [[ثابت بن قیس]] خطاب به آن حضرت چنین گفت: به [[خدا]] [[سوگند]] ای [[امیرمؤمنان]] اگر در [[زمامداری]] از تو پیش افتادند در [[دیانت]] از تو پیش‌تر نبودند و اگر دیروز بر تو [[سبقت]] گرفتند امروز به آنان رسیدی و آنان و تو چنان بودید که شأنت پنهان و مقامت ناشناخته نبود در آنچه نمی‌دانستند به تو نیاز داشتند و تو با دانشت به کسی نیازی نداشتی<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۷۹.</ref>. دیگران نیز در پی او به ایراد سخن پرداختند تا این که سرانجام در پی اشتیاق وصف ناپذیر و پافشاری‌های مهاجر و انصار بر موضع خود، [[امام علی]]{{ع}} حاضر به پذرش امر [[خلافت]] گردید. البته اخباری هم از عدم بیعت برخی از چهره‌ها و شخصیت‌های بزرگ انصار و [[بنی حارث بن کعب]] در دست است که [[ابوسعید خدری]] و [[نعمان بن بشیر]] از جمله ایشان‌اند. بنا بر نقل [[طبری]] و دیگران: «پس از [[قتل عثمان]]، انصاری‌ها بالاتفاق با علی{{ع}} بیعت کردند مگر تعداد اندکی از ایشان که از جمله: [[حسان بن ثابت]]، [[کعب بن مالک]]، [[مسلمة بن مخلد]]، ابوسعید خدری، [[محمد بن مسلمه]]، نعمان بن بشیر، [[رافع بن خدیج]] و.... که بواسطه [[تمایلات]] [[عثمانی]] از [[بیعت]] با ایشان سرباز زدند».<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۴۲۹-۴۳۰؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۳۵۳؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ۱۹۱.</ref>