نظام عبادی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

[[اسلام]] دارای مبانی و اصول جامع [[انسان‌شناختی]]، [[جهان‌شناختی]] و [[جامعه‌شناختی]] و... است. از این رو، به همه قلمروها و زوایای مادی، [[معنوی]]، فردی، [[خانوادگی]]، [[اجتماعی]]، [[عبادی]]، [[سیاسی]]، [[فرهنگی]]، اجتماعی و [[اقتصادی]] انسان توجه کرده است. در این راستا، مبانی مسأله [[عبادت]] را در قالب و ساختار [[وحی]] و اصول ارزشی [[الهی]] و [[عقلی]] معرفی کرده و هیچ نیازی را فروگذار نکرده است. نکته مهم این است که در این [[نظام]]، همه اجزاء و قلمروها به هم مرتبط‌اند؛ طوری که نه تنها نظام عبادی در پیوستگی و تنیدگی با دیگر نظام‌های [[اسلامی]] است؛ بلکه جهت و سمت و سوی غایت دیگر [[نظام‌ها]] را تعیین و تبیین می‌کند. از این رو، نظام عبادی دیگر نظام‌ها را به شدت تحت تأثیر خود قرار داده است. بدون تردید، فرض گسستگی و انفصال نظام‌های دیگر از نظام عبادی به شکل‌گیری [[جریان‌های انحرافی]] از جمله عرفان‌های کاذب و نوظهور، خرافه‌گرایی، [[رهبانیت]]، [[سکولاریسم]]، [[فمینیسم]] و... منجر خواهد شد. از این رو [[رهبر معظم انقلاب]] اسلامی بزرگ‌ترین خطاها در عصر حاضر را تفکیک [[دنیا]] از [[آخرت]] و گسستگی [[زندگی مادی]] از عبادت و [[دین]] از [[سیاست]] می‌داند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به حجاج بیت الله الحرام، ۱۴/۴/۱۳۶۸.</ref>.

بدین ترتیب، این نظام از یک سو در معناداری و ارائه صبغه [[دینی]] بر دیگر نظام‌ها نقش دارد و از سوی دیگر، اهداف و راهبردها را نشان می‌دهد؛ از سوی سوم، ضمن نقد و به چالش کشیدن نظام‌های رقیب، [[قدرت]] ظهور و بروز و [[مدیریت]] جهان را متناسب با نیازها و مدل‌های نو، به منصه ظهور می‌رسانده و طرحی نو در نگرش به عالم و [[آدم]] می‌اندازد. [[تجربه]] انقلاب اسلامی ایران [[گواهی]] زنده بر این ادعاست. تردیدی نیست که علی‌رغم وجود [[مشکلات]] گوناگون به ویژه مانع‌تراشی و مقابله عملی و همه جانبه استکبار جهانی با انقلاب اسلامی، گفتمان این [[انقلاب]] در [[تغییر]] نوع نگرش‌ها و تلقی از [[دین]] و مقوله‌هایی همچون [[عبادت]]، [[سیاست]]، [[فرهنگ]]، [[اقتصاد]]، [[خانواده]]، [[زن]]، [[جوان]] و... به توفیق‌های غیر قابل انکاری دست یافته و موجب [[تحول]] در نوع نگرش‌ها و حتی حذف بسیاری از گفتمان‌های رقیب شده است. [[امام خمینی]] به عنوان معمار انقلاب اسلامی، ادعای فوق را به مرحله تحقق رساند. [[رهبر معظم انقلاب]] [[اسلامی]] در تثبیت، تعالی و ارتقاء این گفتمان و همچنین، در [[توسعه]] و گسترش روزافزون آن و ارائه نظریه‌ها و [[تحدی]] با گفتمان‌های دیگر و پیشنهاد راهکارهای جدید در دنیای مدرن، افق‌های تازه‌ای را گشود، که در تحولات [[سیاسی]]، [[اجتماعی]] و [[فرهنگی]] نقش اصلی را ایفا کرده و بیش از همه غرب را به چالش جدی کشیده است. روشن است که تحول در همه این قلمروها به نوع نگرش [[انسان]] به [[پروردگار]] خود بر می‌گردد؛ به همین جهت، همواره بر تأثیر و اهمیت عبادت و به تبع آن [[نظام عبادی]] گوشزد کرده‌اند؛ زیرا جوهره تحول و تعالی در همه عرصه‌ها و [[نظام‌ها]] وقتی معنی‌دار است که در [[دل]] منظومه [[عبادی]] جای گرفته و در پرتو آن تعریف شوند.

انقلاب اسلامی ثابت کرد که تکیه بر نظام‌هایی که فاقد پشتوانه نظام عبادی هستند؛ ناکار آمد بوده و [[رشد]] همه جانبه فرد و [[اجتماع]] را به دنبال نخواهد داشت. این مسأله در [[نظام اقتصادی]]، سیاسی و فرهنگی - اجتماعی بلوک شرق و غرب به وضوح نمایان است، از این رو، نظام‌های موجود در این کشورها به شکل‌گیری نظام‌های فرد محور خودبنیاد، اصالت [[سود]]، اصالت ماده، [[سکولاریسم]]، نهیلیسم، [[فمینیسم]] و... منتهی شد. در واقع این نظام‌ها با حذف فطری‌ترین و اساسی‌ترین خواست و نیاز [[بشر]]؛ یعنی [[پرستش]] [[خالق]] و پروردگار، انسان [[بریده]] از مبدأ را موضوع گفتمان خود قرار داده و به دست‌آورهای نادرست و نارسا رسیدند، دست‌آوردهایی که [[آدمی]] را در چنبره تکنیک گرفتار کرده و آدمی را جز به دیده ابزار و سود نمی‌نگرد و [[عدالت]]، [[معنویت]]، [[اخلاق]] و در یک [[کلام]] [[خدامحوری]]، کنار گذاشته شده است.

سخنرانی‌ها، تأکیدها، سبک [[رفتار]] و سیره عملی رهبر انقلاب اهتمام ایشان را به [[نظام عبادی]] و [[عبادت]] نشان می‌دهد. تأکید بر [[همراهی]] و توأم بودن [[علم]] و [[دانش]] با عبادت و لحاظ نظام عبادی در تنظیم نظام‌های دیگر و در تئوری پردازی‌ها که در مجامع [[علمی]] شکل می‌گیرد، نشان دهنده جایگاه مهم و تعیین کننده نظام عبادی در همه عرصه‌هاست. در همین راستاست که به [[عقیده]] ایشان دانشگاه [[اسلامی]] و شکوفا و با [[نشاط]]، دانشگاهی است که در آن علم [[عزیز]] و دانشجویی عبادت است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با رؤسای دانشگاه‌های سراسر کشور، ۶/۱۲/۱۳۷۶.</ref>.

در نگرش و [[بینش]] [[رهبر معظم انقلاب]] اسلامی، نظام عبادی سایر [[نظام‌ها]] را تحت تأثیر خود قرار داده و معنادار خواهد کرد: در این تأثیر‌گذاری [[انسان]] در همه حالات و آنات [[زندگی]] از [[محراب]] عبادت گرفته تا محیط کار، میدان [[جنگ]]، [[تعلیم و تعلم]]، [[سازندگی]]، [[خوردن و آشامیدن]] همواره به [[یاد خدا]] خواهد بود. به عقیده ایشان نتیجه و [[غایت]] چنین [[تربیتی]] علاوه بر اینکه ریشه [[جنگ‌ها]] و [[پلیدی‌ها]] را از بین خواهد برد، به شکل‌گیری [[حیات طیبه]] می‌انجامد. حیات طیبه به این معنی نیست که انسان فقط عبادت کرده و در [[اندیشه]] زندگی و [[مادیات]] نباشد؛ بلکه حیات طیبه به معنای با هم داشتن [[دنیا]] و [[آخرت]] و ماده و معنی است. شکل‌گیری حیات طیبه به معنای پدید آمدن [[ملت]] و جامعه‌ای است که همواره در تلاش و سازندگی است، ضمن اینکه [[صنعت]] و [[بازرگانی]] و [[کشاورزی]] را به اوج رسانده و دارای [[قدرت علمی]] و تکنیکی است، در همه حالات با خداست و [[روز]] به روز نیز با [[خدا]] آشناتر می‌شود. چنین حیاتی [[هدف]] [[نظام اسلامی]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع مردم مشهد و زائران، ۲۹/۱/۱۳۷۰.</ref>.

رهبر انقلاب اسلامی سمت و سوی رسیدن به این هدف یعنی شکل‌گیری حیات طیبه را مشخص کرده‌اند. به [[عقیده]] ایشان برای رسیدن به [[هدف]] یاد شده [[الگو]] و جهت حرکت لازم است و جهت حرکت علاوه بر آنچه در [[متون مقدس]] [[قرآن]] و [[روایات]] قابل [[استنباط]] است در [[سیره عملی معصومین]] نیز وجود دارد.

== نظام یکپارچه عبادی ==  

[[عبادت]] و [[پرستش]] [[خداوند یکتا]] و ترک پرستش هر موجود دیگر، یکی از اصول تعلیمات [[پیامبران الهی]] است. [[تعالیم]] هیچ [[پیامبری]] خالی از عبادت نبوده است. [[دین اسلام]] نیز عبادت را سرلوحه همه تعلیمات خود قرار داده است و صددرصد مورد [[تأیید]] [[اسلام]] و جزء متون آن به‌شمار می‌آید<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۲۳، ص۱۱۴.</ref>. اگر عبادت درست باشد، تعلیمات [[اخلاقی]] و [[اجتماعی]] هم درست خواهد بود و [[واقعیت]] پیدا می‌کند. نمی‌توان کسی را پیدا کرد که در مسائل اخلاقی و اجتماعی [[مسلمان]] خوبی باشد؛ ولی در مسائل [[عبادی]] مسلمان خوبی نباشد<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۲۱، ص۱۹۷.</ref>. البته برخلاف [[ادیان]] دیگر، عبادت در اسلام به صورت یک سلسله تعلیمات جدای از [[زندگی]] که صرفاً به دنیای دیگر تعلق دارد نیست؛ بلکه عبادت‌های [[اسلامی]] با فلسفه‌های زندگی توأم بوده و در متن زندگی قرار دارد.

 

گذشته از عبادت‌هایی که به صورت مشترک و [[همکاری]] دسته‌جمعی انجام می‌گیرد مانند [[حج]]، [[جهاد]] و... عبادت‌های فردی نیز به گونه‌ای شکل داده شده است که دربرگیرنده انجام پاره‌ای از [[وظایف]] زندگی است. [[نماز]] که [[مظهر]] کامل اظهار [[عبودیت]] و [[بندگی]] است؛ در اسلام، چنان شکل خاصی یافته است که حتی فردی که می‌خواهد در گوشه ای [[خلوت]] به [[تنهایی]] نماز بخواند، خودبه‌خود به انجام پاره‌ای از وظایف اخلاقی و اجتماعی از قبیل [[نظافت]]، [[احترام به حقوق]] دیگران، [[وقت‌شناسی]]، جهت‌شناسی، ضبط [[احساس‌ها]]، اعلام [[صلح]] و [[دوستی]] با [[بندگان شایسته]] [[خدا]] و... [[مقید]] می‌شود.

 

در [[فرهنگ]] اسلام، عبادت در کنار عوامل دیگر به عنوان یک عامل برای [[تربیت]] و کسب [[اخلاق فاضله]] است<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۲۲، صص ۷۳۷ و ۷۳۸؛ ج۲۳، ص۵۱۵.</ref>. با اینکه [[روح]] عبادت، ارتباط و پیوند [[بنده]] با خدا و شکستن [[دیوار]] [[غفلت]] و [[توجه به خدا]] است، اما اسلام، خواسته است این روح را در [[لباس]] یک سلسله تربیت‌های دیگر که آنها را برای زندگی لازم می‌داند پیاده کند؛ لذا در شکل آن هم که در [[اسلام]] از اهمیت خاصی برخوردار است، یک سلسله برنامه‌های [[تربیتی]] لحاظ شده است.

 

مثلا [[نمازگزار]] باید با بدن [[پاک]] و [[لباس]] پاک [[نماز]] بخواند و لذا مسئله [[غسل]]، [[وضو]] و [[طهارت]] در آن لحاظ شده است؛ این خود برنامه [[نظافت]] است. یا نمازگزار باید در محل غصبی نماز نخواند. لباس او حتی به اندازه یک نخ، غصبی نباشد. آبی که با آن غسل می‌کند و یا وضو می‌گیرد [[مباح]] و [[حلال]] باشد و این نیز پیاده کردن برنامه تربیتی مربوط به [[حقوق اجتماعی]] است.

یا آنجا که در هنگام نماز یا برخی عبادت‌های دیگر مانند [[حج]] و [[روزه]] کارهایی را نباید انجام داد، مثلاً چیزی نخورد و نیاشامد، نخندد، برای غیر [[خدا]] [[گریه]] نکند. [[انسان]] باید بر تمایل‌های خود از قبیل [[خوردن و آشامیدن]] [[غلبه]] کند و بر احساس‌های خود از قبیل خندیدن و [[گریستن]] مسلط باشد و خود را نگه دارد. این یک حالت [[انضباط]] جسمی و [[روحی]] است. در نماز، هنگام [[سلام]] می‌گوید: {{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْنَا وَ عَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ‌}} و این اعلام [[صلح]] و سلم‌طلبی است؛ البته نه برای عموم [[بشر]] بلکه برای [[بندگان صالح خدا]]<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۲۲، صص ۶۳۵-۶۴۳.</ref>.

به علاوه از نظر اسلام هر [[کار خیر]] و مفیدی، اگر با انگیزه پاک خدایی توأم باشد [[عبادت]] است؛ لذا درس خواندن، کار و کسب و فعالیت [[اجتماعی]] اگر برای خدا و در [[راه خدا]] باشد عبادت است<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۱۶، صص ۴۱۳ و ۴۱۴.</ref>.

در اسلام به [[روح]] عبادت یعنی همان [[نیایش]] و [[پرستش]] فارغ از [[جهنم]] و [[بهشت]] عنایتی ویژه و توجهی فوق‌العاده شده است<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج۲۲، ص۷۳۶.</ref>.<ref>[[محمد صفر جبرئیلی|جبرئیلی، محمد صفر]]، [[اسلام‌شناسی (کتاب)|اسلام‌شناسی]]، ص ۴۹.</ref>

== مبانی [[نظام عبادی]] ==

نظام عبادی در [[اسلام]]، همانند دیگر نظام‌های [[رفتاری]] دارای مبانی است. این مبانی را می‌توان به دو بخش مبانی [[فلسفی]] و مبانی مکتبی دسته‌بندی کرد. در مبانی فلسفی، نوع نگرش به هستی و [[انسان]] تعریف شده و در قالب قضایای وجودی بیان می‌شود. برخی از این قضایا و گزاره‌ها عبارت‌اند از: [[واجب]] الوجود موجود است. انسان ممکن الوجود است، ممکن در وجود و بقا نیازمند واجب الوجود است. احتیاج و نیاز به واجب الوجود عین هستی انسان بوده و ذات انسان جز احتیاج و [[فقر]] به واجب چیز دیگری نیست. انسان مسافری است که همواره به سوی مقصد اصلی یعنی [[معاد]] در حرکت است و جز از طریق رسیدن به مقصد و [[غایت]] خود آرام و قرار نمی‌گیرد. [[عقل]] و نقل برنامه و چگونگی [[سیر]] انسان را تبیین می‌نمایند.

در مبانی مکتبی نیز مبانی و عناصر نظام عبادی و چگونگی پیوند و [[ارتباط]] آنها با یکدیگر، جهت حرکت و نحوه رسیدن به اهداف مشخص شده است. بسیاری از این مبانی، نه تنها با مبانی فلسفی در [[تعارض]] نیستند بلکه مؤید یکدیگرند. این مبانی در قالب [[کتاب و سنت]] بیان شده‌اند. برخی از این مبانی عبارت‌اند از:

=== [[توحید]] ===

هستی و [[نظام آفرینش]]، [[خالق]] و [[پروردگار]] یکتا دارد و هیچ معبودی جز او نیست؛ توحید در سه مرتبه ذاتی، صفاتی و افعالی، اساسی‌ترین مبناست. بدون [[اعتقاد به توحید]] هیچ فعل و عبادتی مستند به [[آفریدگار]] نیست. در مقابل [[توحید]]، [[شرک]] قرار دارد. شرک در همه اشکال و نمودهای خود اعم از [[شرک جلی]] و خفی با توحید منافات دارد. [[نظام عبادی]] در [[اسلام]] طوری طراحی شده است که همه اشکال شرک و رویکردهای غیر [[الهی]] را برنتافته و جز [[اخلاص]] در نظر و عمل چیز دیگر را نمی‌پذیرد. کلمه {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}} بیانگر [[توحید ذاتی]]، و {{متن حدیث|لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‌}} بیانگر [[توحید افعالی]] است. مهمترین نتیجه توحید، [[نفی]] [[عبادت]] و [[اطاعت]] غیر خداست. بر اساس [[نظام توحیدی]] نه تنها هرگونه [[پرستش]] و [[عبادت غیر خدا]] مطرود و ممنوع است، بلکه هرگونه اطاعت و [[تسلیم]] در برابر غیر [[خدا]] و پذیرش حاکمیت‌های طاغوتی نیز [[باطل]] و [[حرام]] است: {{متن قرآن|وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا}}<ref>«و هرگز خداوند برای کافران به زیان مؤمنان راهی نمی‌گشاید» سوره نساء، آیه ۱۴۱.</ref>.<ref>در فقه اسلامی از این آیه شریفه به عنوان قاعده نفی سبیل تعبیر می‌شود.</ref>؛ لذا همه [[نظام‌ها]] و برنامه‌های فردی [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]]، [[سیاسی]] و [[فرهنگی]] باید در راستای توحید سامان یابند<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۱.</ref>.

=== [[تقرب به خدا]] ===

مقصد و غایت همه [[نظام آفرینش]] [[خداوند]] است: {{متن قرآن|أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ}}<ref>«آگاه باشید که همه کارها به سوی خداوند باز می‌گردد» سوره شوری، آیه ۵۳.</ref>، انس و [[جن]] نیز برای عبادت و پرستش [[آفریده]] شده‌اند: {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ}}<ref>«و پریان و آدمیان را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند» سوره ذاریات، آیه ۵۶.</ref> خداوند نه تنها [[خالق]] [[انسان]]؛ بلکه خالق همه موجودات و [[جهان هستی]] است: {{متن قرآن|اللَّهُ رَبُّكُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ فَاعْبُدُوهُ}}<ref>«این است خداوند پروردگار شما، خدایی جز او نیست، آفریننده هر چیزی است پس او را بپرستید» سوره انعام، آیه ۱۰۲.</ref>. بنابراین همه [[مخلوقات]] در کاروان هستی به سوی او روان‌اند و زنجیره به هم پیوسته‌ای را تشکیل می‌دهند.

[[رضایت پروردگار]] عالی‌ترین [[هدف]] است: {{متن قرآن|وَاتَّبَعُوا رِضْوَانَ اللَّهِ}}<ref>«و در پی خشنودی خداوند بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۷۴.</ref>، نحوه و برنامه رسیدن به [[هدف]] و کسب [[رضایت پروردگار]] توسط [[پروردگار]] در قالب [[قرآن]]، [[سنت]] و [[سیره نبوی]] و [[ائمه اهل بیت]]{{عم}} بیان شده است<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۲.</ref>.

=== [[معاد]] ===

معاد و [[رستاخیز]] بعد از [[اعتقاد]] به مبدأ عنصر اساسی در [[عبادت]] و [[پرستش]] خداست. [[انسان]] دارای [[روح]] مجرد است و فانی نمی‌شود، [[زندگی]] [[آدمی]] منحصر در این [[جهان]] نبوده و [[جهان آخرت]] در پیش بوده و مهم‌تر از این دنیاست: {{متن قرآن|وَلَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولَى}}<ref>«و بی‌گمان جهان واپسین برای تو از این جهان بهتر است» سوره ضحی، آیه ۴.</ref>، عبادت انسان را در سمت و سویی قرار می‌دهد که به [[سعادت اخروی]] منتهی گردد<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۲.</ref>.

در [[نظام عبادی]] [[اسلام]] برنامه‌های مشخص و معینی وجود دارد که نیازسنجی‌ها، راهکارها، شرایط، موانع و اهداف را در نظر گرفته است. بخشی از این برنامه‌ها در قرآن و بخش دیگر آن در [[سنت نبوی]] و [[ائمه معصومین]] تبیین شده است. [[سیره عملی معصومین]] و راهنمایی‌های آنان به منزله نقشه راه‌اند تا انسان با [[تأسی]] و [[الگو]] گرفتن آن حضرات به [[سعادت ابدی]] نایل شود. در همین راستا [[اطاعت]] و [[پیروی]] از سخنان، روش و [[سیره امامان معصوم]] و [[رسول خدا]]{{صل}} در طول [[اطاعت از خدا]] قرار داشته و برخی از [[اعتقادات]] مانند [[شفاعت]] [[زیارت]] و... به معنای عبادت آنان نبوده؛ بلکه در راستای اطاعت و پیروی از [[خداوند]] معنی می‌یابند<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۳.</ref>.

=== [[مالکیت]] ===

خداوند مالک [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] و [[انسان‌ها]] و همه [[مخلوقات]] است. مالکیت او [[حقیقی]] است؛ نه اعتباری و قراردادی: {{متن قرآن|لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}}<ref>«فرمانفرمایی آسمان‌ها و زمین از آن خداوند است» سوره بقره، آیه ۱۰۷.</ref>، بنابراین، مخلوقات و از جمله انسان با همه آنچه در [[اختیار]] دارند [[ملک]] [[خدا]] هستند و انسان مالک هیچ چیزی نیست و انسان جز ربط محض و [[فقر]] محض چیزی نیست، {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ}}<ref>«ای مردم! شما نیازمندان درگاه خداوند هستید» سوره فاطر، آیه ۱۵.</ref>. مالک [[حقیقی]] همواره بر مملوک [[قهر]] و [[استیلا]] دارد و بر همه [[شئون]] ظاهری و [[باطنی]] مخلوق وی احاطه دارد: {{متن قرآن|وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطًا}}<ref>«و خداوند به هر چیزی، نیک داناست» سوره نساء، آیه ۱۲۶.</ref>. بنابراین هیچ تصور، تخیل، [[اندیشه]] و عملی نیست جز اینکه [[خداوند]] بر آن [[آگاه]] بوده و هیچ چیزی از قبضه [[قدرت]] او بیرون نیست {{متن قرآن|وَمَا فِي الْأَرْضِ مَا يَكُونُ مِنْ نَجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ}}<ref>«هیچ رازگویی میان سه نفر رخ نمی‌دهد مگر که او چهارمین آنهاست» سوره مجادله، آیه ۷.</ref>. علی{{ع}} فرموده: خداوند به همه [[اسرار]] آگاه است و از آنچه در درون انسان‌هاست خبر دارد او به همه چیز احاطه دارد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۸۵.</ref>.<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۳.</ref>

=== هدف‌دار بودن هستی ===

[[جهان آفرینش]] مجموعه هدف‌دار است که در آن چیزی [[بیهوده]] و بی‌هدف [[آفریده]] نشده است: {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ * مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و ما آسمان‌ها و زمین و آنچه را میان آنهاست به بازیچه نیافریده‌ایم * ما آن دو را جز به حقّ نیافریده‌ایم ولی بیشتر آنان نمی‌دانند» سوره دخان، آیه ۳۸-۳۹.</ref>؛ زیرا [[قانون]] علی و معلولی بر [[نظام آفرینش]] حکم‌فرماست و هیچ عمل و اندیشه‌ای خارج از [[نظام]] تأثیر و تأثر نیست، در نتیجه [[فرمانبرداری]] و [[عبادت]]، [[طغیان]] و [[استکبار]]، [[فسق]] و [[ایمان]] از تأثیر و تأثر مخصوص به خود برخوردارند<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۴.</ref>.

=== [[اختیار]] ===

[[انسان]] [[مسئول]] [[اعمال]] خویش است، هم در برابر خود و هم [[جامعه]] و [[خدا]]؛ لذا اگر از [[حدود الهی]] [[تجاوز]] کند، مؤاخذه خواهد شد. اهدافی که مبانی [[فلسفی]] و [[دینی]] عبادت را ترسیم کرده است با بخش‌ها و اجزاء جزئی [[نظام عبادی]] رابطه منطقی دارند. یعنی طوری طراحی شده‌اند که به طور منطقی [[هدف]] اصلی نظام عبادی که [[تقرب]] به خداست، تأمین می‌شود. بنابراین، همه شئون انسان در راستای تأمین این هدف لحاظ شده و هیچ شأنی از شئون او فروگذار نشده است. بدیهی است که تأمین این [[هدف]] جز با [[شناسایی]] دقیق اجزاء [[نظام عبادی]] از متن [[قرآن]] و [[سنت]] [[قطعی]] [[معصومین]] و [[مراقبت]] از ورود هرگونه [[انحراف]]، [[بدعت]]، [[خرافه]] و مانند آنها میسر نخواهد بود<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۴.</ref>.

== [[اهداف]] نظام عبادی ==

اهداف نظام عبادی، مقاصدی هستند که نظام عبادی برای تحقق عملی آن تنظیم شده است. برخی از این اهداف، نقش وسیله و یا واسطه را برای رسیدن به آن مقاصد ایفا می‌کنند و برخی دیگر، خودشان و فی نفسه عبادت‌اند. در تعابیر [[فقهی]] و در قلمرو [[واجبات]] از آنها به واجبات تعبدی و توصلی تعبیر شده است. اما مقصود ما از نظام عبادی، تنها انحصار آن در واجبات نیست؛ بلکه قلمرو آن همه احکام پنجگانه را در برمی‌گیرد.

به طور کلی می‌توان گفت: اهداف نظام عبادی، مقاصدی هستند که نظام عبادی برای رسیدن به آنها از طرف شارع مقدس طراحی شده است. سامان‌دهی این [[نظام]]، طوری است که همه اجزاء و شاخه‌های [[سیاسی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، فردی، [[اجتماعی]] و... را شامل شده و همگی هدف واحدی را دنبال می‌کنند و آن [[تقرب]] به خداست<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۴.</ref>.

=== [[اهداف]] نظام عبادی ===

بر اساس دیدگاه رهبر انقلاب اسلامی، اهداف و غایاتی برای [[عبادت]] ترسیم شده است که این اهداف و غایات در سطح کلان خود همان اهداف و غایات نظام عبادی است. مهم‌ترین این اهداف عبارت‌اند از:

# ایجاد [[حیات طیبه]] [[امت اسلامی]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع مردم مشهد و زائران، ۲۹/۱/۱۳۷۰.</ref>.

# [[نجات]] امت اسلامی از زنجیرها و غل‌های [[استعباد]] و [[استبداد]] و خداوندان زر و زور. تزریق [[روح]] [[عزت]] و عظمت به امت اسلامی و زدودن کسالت و ملالت از آن<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به حجاج، ۱۴/۴/۱۳۶۸.</ref>.

# شکستن بت درون ([[بت]] من)<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مردم، سی ام رمضان، ۳۰/۱/۱۳۶۹.</ref>.

# [[انس با خدا]] و [[تسلیم]] در مقابل او<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مردم، ۲۳ رمضان، ۳۰/۱/۱۳۶۹.</ref>.

# [[مبارزه]] با مشتهیات [[نفسانی]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه، ۱۲/۱۰/۱۳۷۶.</ref>.<ref>[[ابوالحسن غفاری|غفاری، ابوالحسن]]، [[نظام عبادی اسلام - غفاری (مقاله)|مقاله «نظام عبادی اسلام»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱]]، ص ۵۰۴.</ref>