طغیان در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

طغیان در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۳

۲۰٬۵۶۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۴۹

ویرایش

@@ خط ۳۱: / خط ۳۱: @@
 # موضع‌گیری [[یهود]] بر علیه [[پیامبر]]، و [[معارف]] نازل شده بر او بارزترین نمود [[طغیان]] و [[سرکشی]]: {{متن قرآن|وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا}}<ref>«و یهودیان گفتند که دست خداوند بسته است، دستشان بسته باد و بر آنچه گفته‌اند لعنت بر ایشان باد بلکه دست‌های او باز است و هرگونه بخواهد می‌بخشد و بی‌گمان آنچه به سوی تو از سوی پروردگارت فرو فرستاده شده است بر سرکشی و کفر بسیاری از آنان می‌افزاید» سوره مائده، آیه ۶۴.</ref>، {{متن قرآن|كَذَلِكَ مَا أَتَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا قَالُوا سَاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ * أَتَوَاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طَاغُونَ * فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمَا أَنْتَ بِمَلُومٍ}}<ref>«بدین‌گونه برای کسانی که پیش از آنان بودند، هیچ پیامبری نیامد مگر اینکه گفتند: او جادوگر یا دیوانه است * آیا یکدیگر را بدان سفارش کردند؟ (نه) بلکه آنان قومی سرکش بودند * پس، از آنان روی بگردان که سزاوار سرزنش نیستی» سوره ذاریات، آیه ۵۲.</ref>.
 # [[خداوند]] پیامبرش را در برابر سرسختی و [[لجاجت]] [[دشمنان]] [[دلداری]] داده، می‌گوید: اگر آنها در مقابل سخنانت این چنین [[لجاجت]] به خرج می‌دهند و [[ایمان]] نمی‌آورند مطلب تازه‌ای نیست، به خاطر بیاور هنگامی را که به تو گفتیم پروردگارت احاطه کامل بر [[مردم]] دارد و از وضعشان کاملاً [[آگاه]] است {{متن قرآن|وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ...}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که با تو گفتیم: پروردگارت به مردم چیرگی دارد.».. سوره اسراء، آیه ۶۰.</ref> و همیشه در برابر [[دعوت]] [[پیامبران]]، گروهی [[پاکدل]] [[ایمان]] آورده‌اند و گروهی [[متعصب]] و لجوج به [[بهانه‌جویی]] و کارشکنی و [[دشمنی]] برخاسته‌اند، در گذشته چنین بوده، امروز نیز چنین است. ما آنها را [[بیم]] داده - و [[انذار]] - می‌کنیم اما جز [[طغیان]] [[عظیم]]، چیزی بر آنها نمی‌افزاید {{متن قرآن|وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا}}<ref>«و آنان را بیم می‌دهیم اما جز سرکشی بزرگ، به آنان نمی‌افزاید» سوره اسراء، آیه ۶۰.</ref> زیرا اگر [[دل]] و [[جان آدمی]] آماده [[پذیرش]] [[حق]] نباشد، نه تنها سخن [[حق]] در آن اثر نمی‌گذارد، بلکه غالباً نتیجه معکوس می‌دهد و به خاطر سرسختی و [[مقاومت]] منفی بر [[گمراهی]] [[طغیان]] و لجاجتشان می‌افزاید<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۹۶.</ref>.
+==[[سرکشی]] و [[تجاوز]] از حدّ متعارف در [[گناه]] و [[کفر]]==
+واژه [[طغیان]] مصدر از ریشه «ط ـ غ ـ ی»<ref>لسان العرب، ج ۱۵، ص۷، «طغی»؛ المصباح، ج ۲، ص۳۷۳، «طغو».</ref> یا «ط ـ غ ـ و»<ref>المصباح، ج ۲، ص۳۷۳؛ تاج العروس، ج ۱۹، ص۶۳۵، «طغو».</ref> و به معنای گذشتن از اندازه<ref> العین، ج ۴، ص۴۳۵؛ المصباح، ج ۲، ص۳۷۴، «طغی».</ref> در [[امور مادی]] یا در [[امور معنوی]] است<ref> التحقیق، ج ۷، ص۸۲، «طغی».</ref>، از این رو به [[تجاوز از حد]] در گناه<ref> التعریفات، ص۱۱۶، «طغیان».</ref>، [[ظلم]]<ref> القاموس المحیط، ج ۴، ص۳۹۹-۴۰۰، «طغی»؛ تاج العروس، ج ۱۹، ص۶۳۴.</ref> یا کفر<ref> لسان العرب، ج ۱۵، ص۷.</ref> «طغیان» و به کسی که این امور را از حد بگذراند «[[طاغی]]» گفته می‌شود<ref> لسان العرب، ج ۱۵، ص۷-۹؛ المصباح، ج ۲، ص۳۷۴.</ref>. به نظر، طغیان وصفی است که ظهور و بروز آن، تجاوز از حدّ‌ متعارف است. این سرکشی گاه در حوزه [[عقیده]] و به سبب [[لجاجت]] و [[افراط]] در کفر و [[شرک]] و [[نفاق]] و گاه در حوزه [[رفتار]] است که با [[زیاده‌روی]] در گناه و [[ستم]]<ref> التحقیق، ج ۷، ص۸۲-۸۳.</ref> همراه با [[قهر و غلبه]]<ref> الفروق فی اللغه، ص۲۲۴.</ref> ظاهر می‌شود.
+[[طاغوت]]، [[انسان]] باشد یا [[جن]] و [[شیطان]]، کسی است که طغیان و تجاوز او بسیار باشد. او [[مظهر]] [[دنیا]] و [[باطل]] است و در برابر [[خدا]] قرار می‌گیرد. برخی مصادیق طاغوت عبارت‌اند از [[حاکمان ستمگر]]، [[دانشمندان]] دنیازده، [[ثروتمندان]] فرورفته در [[ثروت]] و رئیسان [[دوستدار]] [[ریاست]]<ref> التحقیق، ج ۷، ص۸۴، «طغی».</ref>. بر این اساس، بروز طغیان، باز داشتن از [[راه خدا]] و [[حق]] و [[برتری‌طلبی]] در امور مادی و [[گرایش‌های نفسانی]] است و طاغوت کسی است که [[احساس]] [[بی‌نیازی]] همراه با [[استکبار]] و خود‌برتر‌بینی دارد<ref> التحقیق، ج ۷، ص۸۴-۸۵، «طغی».</ref>. (طاغوت) در [[قرآن کریم]] واژه طغیان به معنای [[عصیان]] و سرکشی و گناه و تجاوز از حد در امور [[مکروه]] با قهر و غلبه به‌کار‌رفته است<ref>لفروق فی اللغه، ص۲۲۴؛ مفردات، ص۵۲۰-۵۲۱، «طغی»؛ المصباح، ج ۱۹، ص۶۳۴، «طغی».</ref>. در [[قرآن کریم]] واژه [[طغیان]] و مشتقات آن ۳۸ بار به کار رفته‌اند که به [[طغیان]] [[طاغوت‌ها]] در طول [[تاریخ]]، مانند فرعون<ref>{{متن قرآن|ٱذْهَبْ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُۥ طَغَىٰ}}«به سوی [[فرعون]] روان شو که او [[سرکشی]] کرده است» [[سوره طه]]، [[آیه]] ۲۴. {{متن قرآن|ٱلَّذِينَ طَغَوْا۟ فِى ٱلْبِلَـٰدِ}}«آنان که در [[شهرها]] سر به سرکشی برداشتند،» [[سوره]] فجر، آیه ۱۱.</ref> و [[نهی]] از طغیان<ref>{{متن قرآن|كُلُوا۟ مِن طَيِّبَـٰتِ مَا رَزَقْنَـٰكُمْ وَلَا تَطْغَوْا۟ فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِى وَمَن يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِى فَقَدْ هَوَىٰ}} «از چیزهای پاکیزه‌ای که روزیتان کرده‌ایم بخورید و در آن از اندازه مگذرید که خشم من شما را فرا گیرد و هر که خشم من او را فرا گیرد بی‌گمان نابود خواهد شد» سوره طه، آیه ۸۱.</ref> و دوری و [[پیروی]] نکردن از [[طاغوت]]<ref>{{متن قرآن|وَٱلَّذِينَ ٱجْتَنَبُوا۟ ٱلطَّـٰغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ لَهُمُ ٱلْبُشْرَىٰ فَبَشِّرْ عِبَادِ}} «و آنان را که از پرستیدن بت دوری گزیده‌اند و به درگاه خداوند بازگشته‌اند، مژده باد! پس به بندگان من مژده بده!» سوره زمر، آیه ۱۷.</ref> و طغیان [[یهود]]<ref>{{متن قرآن|وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ يَدُ ٱللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا۟ بِمَا قَالُوا۟ بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيْفَ يَشَآءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًۭا مِّنْهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَـٰنًۭا وَكُفْرًۭا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ ٱلْعَدَٰوَةَ وَٱلْبَغْضَآءَ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ كُلَّمَآ أَوْقَدُوا۟ نَارًۭا لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا ٱللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِى ٱلْأَرْضِ فَسَادًۭا وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ}} «و یهودیان گفتند که دست خداوند بسته است، دستشان بسته باد و بر آنچه گفته‌اند لعنت بر ایشان باد بلکه دست‌های او باز است و هرگونه بخواهد می‌بخشد و بی‌گمان آنچه به سوی تو از سوی پروردگارت فرو فرستاده شده است بر سرکشی و کفر بسیاری از آنان می‌افزاید؛ و میان آنان تا رستخیز دشمنی و کینه‌جویی افکندیم؛ هر بار که آتشی را برای جنگ بر افروختند خداوند آن را خاموش گردانید؛ و در زمین به تباهی می‌کوشند و خداوند تبهکاران را دوست نمی‌دارد» سوره مائده، آیه ۶۴.</ref> اشاره دارند و در سه مورد آن طغیان به اشیاء نسبت داده شده است<ref>{{متن قرآن|مَا زَاغَ ٱلْبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ}}«چشم (وی سوی دیگر) نگشت و کژ ندید» سوره نجم، آیه ۱۷. {{متن قرآن|إِنَّا لَمَّا طَغَا ٱلْمَآءُ حَمَلْنَـٰكُمْ فِى ٱلْجَارِيَةِ}}«ما آنگاه که آب سر برکشید، شما را در کشتی (نوح) سوار کردیم» سوره حاقه، آیه ۱۱.</ref> که به معنای لغوی [[تجاوز]] از حدّ آمده است و در این مقاله از آن بحث نمی‌شود.
+واژه‌های دیگری نیز در [[قرآن]] با موضوع [[طغیان]] مرتبط‌اند؛ مانند «[[بغی]]» (تجاوز از [[حق]] و [[گرایش به باطل]])<ref>مفردات، ص۱۳۶؛ النهایه، ج ۱، ص۱۴۳؛ التحقیق، ج ۱، ص۳۱۰، «بغی».</ref> <ref>{{متن قرآن|إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ ٱلْمَيْتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحْمَ ٱلْخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ بِهِۦ لِغَيْرِ ٱللَّهِ فَمَنِ ٱضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍۢ وَلَا عَادٍۢ فَلَآ إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ}} «جز این نیست که (خداوند)، مردار و خون و گوشت خوک و آنچه را جز به نام خداوند ذبح شده باشد بر شما حرام کرده است؛ پس کسی که ناگزیر (از خوردن این چیزها) شده باشد در حالی که افزونخواه (برای رسیدن به لذّت) و متجاوز (از حدّ سدّ جوع) نباشد بر او گناهی نیست، که خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۱۷۳.</ref>، «[[عُتُوّ]]» ([[سرپیچی]] از [[طاعت الهی]] همراه با [[استکبار]])<ref>ک: لسان العرب، ج ۱۵، ص۲۷؛ العین، ج ۲، ص۲۲۶، «عتو».</ref> <ref>{{متن قرآن|ثُمَّ لَنَنزِعَنَّ مِن كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى ٱلرَّحْمَـٰنِ عِتِيًّۭا}} «سپس از هر گروه هر کدام را که در برابر (خداوند) بخشنده سرکش‌ترند بیرون می‌کشیم» سوره مریم، آیه ۶۹.</ref>، «[[اعتداء]]» ([[ظلم]] و [[تجاوز از حد]])،<ref>ک: العین، ج ۲، ص۲۱۳؛ مفردات، ص۵۵۳-۵۵۴؛ نک: التحقیق، ج ۸، ص۶۳، «عدو».</ref> «استکبار» (اظهار بزرگی)<ref>مفردات، ص۶۹۷، «کبر».</ref> <ref>{{متن قرآن|قَالَ فَٱهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَن تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَٱخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ ٱلصَّـٰغِرِينَ}} «فرمود: از آن (جایگاه که داری) فرود آی، تو را نرسد که در آن خود را بزرگ بینی، بیرون رو که تو از خرد پایگانی!» سوره اعراف، آیه ۱۳.</ref>، «بَطَر» (تجاوز از حدّ در [[خوشی]] و [[لذت]])<ref>مفردات، ص۱۲۹؛ النهایه، ج ۱، ص۱۳۵؛ التحقیق، ج ۱، ص۲۸۸، «بطر».</ref> <ref>{{متن قرآن|وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ خَرَجُوا۟ مِن دِيَـٰرِهِم بَطَرًۭا وَرِئَآءَ ٱلنَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌۭ}} «و چون کسانی نباشید که از دیار خویش با سرمستی و برای نمایش به مردم بیرون می‌آیند و (مردم را) از راه خداوند باز می‌دارند و خداوند به آنچه انجام می‌دهند نیک داناست» سوره انفال، آیه ۴۷.</ref>، «[[علوّ]]» ([[برتری‌طلبی]] همراه با [[قهر]] و [[اقتدار]])<ref>العین، ج ۲، ص ۲۴۶؛ [[مجمع البیان]]، ج ۷، ص۳۷۵؛ التحقیق، ج ۸، ص۲۱۴، «علوّ».</ref> <ref>{{متن قرآن|تِلْكَ ٱلدَّارُ ٱلْـَٔاخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّۭا فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فَسَادًۭا وَٱلْعَـٰقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ}} «آنک سرای واپسین! آن را برای کسانی می‌نهیم که بر آنند تا در روی زمین، نه گردنکشی کنند و نه تباهی؛ و سرانجام (نیکو) از آن پرهیزگاران است» سوره قصص، آیه ۸۳. {{متن قرآن|وَلَا تَمْشِ فِى ٱلْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَن تَخْرِقَ ٱلْأَرْضَ وَلَن تَبْلُغَ ٱلْجِبَالَ طُولًۭا}}«و بر زمین، خرامان گام برمدار که هرگز نه زمین را می‌توانی شکافت و نه به بلندای کوه‌ها می‌توانی رسید» سوره اسرا، آیه ۳۷.</ref> و «[[کفر]]» (ردّ و اعتنا نکردن به [[حقّ]])<ref>لسان العرب، ج ۵، ص۱۴۴؛ التحقیق، ج ۱۰، ص۷۹، «کفر».</ref> که از آثار آن [[طغیان]] است<ref>{{متن قرآن|وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ يَدُ ٱللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا۟ بِمَا قَالُوا۟ بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيْفَ يَشَآءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًۭا مِّنْهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَـٰنًۭا وَكُفْرًۭا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ ٱلْعَدَٰوَةَ وَٱلْبَغْضَآءَ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَـٰمَةِ كُلَّمَآ أَوْقَدُوا۟ نَارًۭا لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا ٱللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِى ٱلْأَرْضِ فَسَادًۭا وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ}} «و [[یهودیان]] گفتند که دست [[خداوند]] بسته است، دستشان بسته باد و بر آنچه گفته‌اند [[لعنت]] بر ایشان باد بلکه دست‌های او باز است و هرگونه بخواهد می‌بخشد و بی‌گمان آنچه به سوی تو از سوی پروردگارت فرو فرستاده شده است بر [[سرکشی]] و کفر بسیاری از آنان می‌افزاید؛ و میان آنان تا [[رستخیز]] [[دشمنی]] و [[کینه‌جویی]] افکندیم؛ هر بار که آتشی را برای [[جنگ]] بر افروختند خداوند آن را خاموش گردانید؛ و در [[زمین]] به [[تباهی]] می‌کوشند و [[خداوند]] [[تبهکاران]] را [[دوست]] نمی‌دارد» [[سوره مائده]]، [[آیه]] ۶۴. {{متن قرآن|قُلْ يَـٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَـٰبِ لَسْتُمْ عَلَىٰ شَىْءٍ حَتَّىٰ تُقِيمُوا۟ ٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيْكُم مِّن رَّبِّكُمْ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًۭا مِّنْهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَـٰنًۭا وَكُفْرًۭا فَلَا تَأْسَ عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَـٰفِرِينَ}} «بگو: ای [[اهل کتاب]]! تا [[تورات]] و [[انجیل]] و آنچه را از پروردگارتان به سوی شما فرو فرستاده شده است بر پا ندارید بر [[حق]] نیستید؛ و بی‌گمان آنچه از پروردگارت به سوی تو فرو فرستاده شده است بر [[سرکشی]] و [[کفر]] بسیاری از آنان می‌افزاید پس بر گروه [[کافران]] [[اندوه]] مخور» سوره مائده، آیه ۶۸.</ref>. در [[زبان قرآن]] [[کریم]] کفر و [[گمراهی]] با [[طغیان]] همراه‌اند؛ به‌گونه‌ای که از کفر و گمراهی به طغیان تعبیر شده است<ref>نک: مجمع البیان، ج ۴، ص۷۷۶؛ الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز، ج ۲، ص۳۶۵.</ref> <ref>{{متن قرآن|وَنُقَلِّبُ أَفْـِٔدَتَهُمْ وَأَبْصَـٰرَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا۟ بِهِۦٓ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ وَنَذَرُهُمْ فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ}} «و دل‌ها و دیدگان آنان را دگرگون می‌گردانیم- چنان که بار نخست (هم) به آن ایمان نیاوردند- و آنان را در سرکشی‌شان سرگردان وا می‌نهیم» سوره انعام، آیه ۱۱۰. {{متن قرآن|مَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَلَا هَادِىَ لَهُۥ وَيَذَرُهُمْ فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ}} «کسانی را که خداوند در گمراهی وانهد هیچ رهنمایی ندارند و آنان را سرگردان در سرکشی‌شان وا می‌گذارد» سوره اعراف، آیه ۱۸۶. * {{متن قرآن|وَلَوْ يُعَجِّلُ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ ٱلشَّرَّ ٱسْتِعْجَالَهُم بِٱلْخَيْرِ لَقُضِىَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ فَنَذَرُ ٱلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَآءَنَا فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ}} «و اگر خداوند برای مردم، همگون شتابی که در خیر دارند شرّ را پیش می‌افکند عمرشان سر می‌آمد پس ما کسانی را که لقای ما را امید نمی‌برند سرگردان در سرکشی‌شان وا می‌گذاریم» سوره یونس، آیه ۱۱. {{متن قرآن|وَلَوْ رَحِمْنَـٰهُمْ وَكَشَفْنَا مَا بِهِم مِّن ضُرٍّۢ لَّلَجُّوا۟ فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ}}«و اگر آنان را می‌بخشودیم و گزندی را که بدان دچارند برمی‌داشتیم سرگردان در سرکشی‌شان پای می‌فشردند» سوره مؤمنون، آیه ۷۵.</ref>؛ همچنین از [[نفاق]] به [[طغیان]] تعبیر شده است<ref>{{متن قرآن|ٱللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ}} «خداوند است که آنها را به ریشخند می‌گیرد و آنان را در سرکشی‌شان در حالی که سرگشته‌اند فرو می‌گذارد» سوره بقره، آیه ۱۵.</ref>. البته مراد از [[کفر]] و نفاق در [[آیات]] پیش‌گفته، کفر و [[گمراهی]] شدیدِ موجود در سران کفر است که کفر و [[گناه]] را از حدّ متعارف گذرانده ‎‌اند<ref>نک: الجدید، ج ۷، ص۳۷۵.</ref>؛ برای نمونه، دسته‌ای از [[اقوام]] پیشین از [[طاغیان]] به شمار آمده‌اند؛ مانند [[قوم ثمود]]:{{متن قرآن|كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَىٰهَآ * إِذِ ٱنۢبَعَثَ أَشْقَىٰهَا}}<ref>«قوم «ثمود» با سرکشی خود (پیامبران را) دروغ انگاشتند، * آنگاه که سنگدل‌ترین آنان برانگیخته شد» سوره شمس، آیه ۱۱ و ۱۲.</ref> که در کفر و گناه از حدّ متعارف فراتر رفته بودند و از این رو [[طاغی]] هم بودند. آنان [[ناقۀ صالح]] [[پیامبر]] را کشتند. [[قرآن کریم]] [[قاتل]] [[ناقه]] را «اَشْقی ٰ» نامیده است.
+[[سران قریش]] نیز افزون بر کفر و [[تکذیب]] [[پیامبر اکرم]] به [[مبارزه]] با او برخاستند و هدایت‌ناپذیر بودند، از این رو قرآن کریم آنان را [[طغیانگر]]:{{متن قرآن|ٱلَّذِينَ طَغَوْا۟ فِى ٱلْبِلَـٰدِ * فَأَكْثَرُوا۟ فِيهَا ٱلْفَسَادَ}}<ref>«آنان که در شهرها سر به سرکشی برداشتند، * و در آنها بسیار به تباهی پرداختند،» سوره فجر، آیه ۱۱ و ۱۲.</ref> و فرو رفته در طغیان و [[سرگردان]] در آن دانسته است:{{متن قرآن|مَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَلَا هَادِىَ لَهُۥ وَيَذَرُهُمْ فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref> «کسانی را که خداوند در گمراهی وانهد هیچ رهنمایی ندارند و آنان را سرگردان در سرکشی‌شان وا می‌گذارد» سوره اعراف، آیه ۱۸۶.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[طغیان (مقاله)|مقاله «طغیان»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۹۰.</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
 # [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]
+# [[پرونده:13681050.jpg|22px]] [[علی اسدی|اسدی، علی]]، [[طغیان (مقاله)|مقاله «طغیان»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷''']]
 {{پایان منابع}}