طغیان در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

طغیان در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۹

۱۴٬۸۵۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۳۸

ویرایش

@@ خط ۴۰: / خط ۴۰: @@
 [[سران قریش]] نیز افزون بر کفر و [[تکذیب]] [[پیامبر اکرم]] به [[مبارزه]] با او برخاستند و هدایت‌ناپذیر بودند، از این رو قرآن کریم آنان را [[طغیانگر]]:{{متن قرآن|ٱلَّذِينَ طَغَوْا۟ فِى ٱلْبِلَـٰدِ * فَأَكْثَرُوا۟ فِيهَا ٱلْفَسَادَ}}<ref>«آنان که در شهرها سر به سرکشی برداشتند، * و در آنها بسیار به تباهی پرداختند،» سوره فجر، آیه ۱۱ و ۱۲.</ref> و فرو رفته در طغیان و [[سرگردان]] در آن دانسته است:{{متن قرآن|مَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَلَا هَادِىَ لَهُۥ وَيَذَرُهُمْ فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref> «کسانی را که خداوند در گمراهی وانهد هیچ رهنمایی ندارند و آنان را سرگردان در سرکشی‌شان وا می‌گذارد» سوره اعراف، آیه ۱۸۶.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[طغیان (مقاله)|مقاله «طغیان»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۹۰.</ref>
+==زمینه‌ها [[و]] عوامل طغیان==
+قرآن کریم به تناسب گزارش [[رفتار]] افراد و اقوام پیشین، به برخی از زمینه‌ها و عوامل طغیان اشاره کرده است:
+===[[احساس]] و توهم [[استغنا]]===
+سرچشمه همه [[طغیان‌ها]] [[توهّم]] استغناست<ref>التحریر و التنویر، ج ۳۰، ص۳۹۲.</ref>. استغنا گاهی از جهت [[مال]] و [[ثروت]]، گاه به سبب [[قدرت]] و [[نفوذ]] و [[سلطه سیاسی]] و [[اجتماعی]] و گاه به سبب [[ناآگاهی]] و [[غفلت]] از [[عظمت]] و [[جلال الهی]] و [[احساس]] [[بی‌نیازی]] از خداست<ref>نک: التحقیق، ج ۷، ص۸۳، «طغی».</ref>. در حالی که [[انسان]] در [[ذات]] خود [[فقیر]] و به [[خدا]] نیازمند است:{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلْفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلْغَنِىُّ ٱلْحَمِيدُ}}<ref>«ای مردم! شما نیازمندان درگاه خداوند هستید و خداوند است که بی‌نیاز ستوده است» سوره فاطر، آیه ۱۵.</ref>، [[دنیا]] او را [[مغرور]] و او در برابر خدا احساس بی‌نیازی و [[طغیان]] می‌کند:{{متن قرآن|كَلَّآ إِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ لَيَطْغَىٰٓ * أَن رَّءَاهُ ٱسْتَغْنَىٰٓ * إِنَّ إِلَىٰ رَبِّكَ ٱلرُّجْعَىٰٓ}}<ref>«حاشا؛ انسان سرکشی می‌ورزد * چون خود را بی‌نیاز بیند * به یقین بازگشت به سوی پروردگار توست» سوره علق، آیه ۶تا۸.</ref>؛ {{متن قرآن|وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍۭ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَـٰكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّنۢ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًۭا وَكُنَّا نَحْنُ ٱلْوَٰرِثِينَ}}<ref>«و چه بسیار شهرهایی را نابود کردیم که (مردم آنها) در زندگی خویش سرمستی می‌کردند و اینک این خانه‌های آنهاست که پس از آنها جز اندکی، خالی مانده است و ماییم که وارثیم» سوره قصص، آیه ۵۸.</ref>بَطَر به معنای طغیان هنگام برخورداری از [[نعمت]] است<ref>مجمع البیان، ج ۷، ص۴۰۵.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[طغیان (مقاله)|مقاله «طغیان»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۹۱.</ref>
+===[[ثروت]] و [[رفاه]]===
+خدا [[انسان‌ها]] را از طغیان در [[امور مالی]] و [[اقتصادی]] بازداشته است:{{متن قرآن|كُلُوا۟ مِن طَيِّبَـٰتِ مَا رَزَقْنَـٰكُمْ وَلَا تَطْغَوْا۟ فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِى وَمَن يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِى فَقَدْ هَوَىٰ}}<ref>«از چیزهای پاکیزه‌ای که روزیتان کرده‌ایم بخورید و در آن از اندازه مگذرید که خشم من شما را فرا گیرد و هر که خشم من او را فرا گیرد بی‌گمان نابود خواهد شد» سوره طه، آیه ۸۱.</ref>. طغیان در استفاده از [[نعمت‌ها]] آن است که [[آدمی]] آنها را وسیله‌ای برای [[گناه]] و [[ناسپاسی]] و [[گردنکشی]] و خروج از حدّ [[اعتدال]] قرار دهد<ref>نک: مجمع البیان، ج ۷، ص۳۸؛ الجدید، ج ۴، ص۴۵۴.</ref>. سرگذشت برخی [[اقوام]] و [[زمامداران]] یا [[ثروتمندان]] [[کافر]] و [[طاغی]] نشان می‌دهد که [[مال]] و رفاهِ فراوان سبب [[طغیان]] آنان شده است. آنان آشکارا مالدار بودن خود را به رخ [[پیامبران]] و [[مؤمنان]] می‌کشیدند:{{متن قرآن|وَمَآ أَرْسَلْنَا فِى قَرْيَةٍۢ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَآ إِنَّا بِمَآ أُرْسِلْتُم بِهِۦ كَـٰفِرُونَ * وَقَالُوا۟ نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَٰلًۭا وَأَوْلَـٰدًۭا وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ}}<ref>«و ما در هیچ شهری، بیم‌دهنده‌ای نفرستادیم مگر که کامرانان آن (شهر) گفتند: ما منکر پیام رسالت شماییم * و گفتند: که ما دارایی و فرزند بیشتری داریم و ما را عذاب نخواهند کرد» سوره سبا، آیه ۳۴-۳۵.</ref> از افراد شاخص آنان [[قارون]] بود که [[ثروت]] و گنجینه‌های بسیار سبب طغیان و [[کفر]] او شد<ref>نک:سوره قصص، آیه ۷۶ تا ۸۲.</ref>. او از [[قوم موسی]] بود و نخست به [[موسی]] [[ایمان]] آورد؛ ولی به سبب ثروت فراوان طغیان کرد و به [[ستم]] بر [[مردم]] پرداخت:{{متن قرآن|إِنَّ قَـٰرُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُوسَىٰ فَبَغَىٰ عَلَيْهِمْ وَءَاتَيْنَـٰهُ مِنَ ٱلْكُنُوزِ مَآ إِنَّ مَفَاتِحَهُۥ لَتَنُوٓأُ بِٱلْعُصْبَةِ أُو۟لِى ٱلْقُوَّةِ}}<ref>«بی‌گمان قارون از قوم موسی بود و در برابر آنان سرکشی کرد و ما بدو از گنج‌ها چندان دادیم که (حمل) مخزن ‌های آن بر گروه نیرومند هم گرانبار می‌آمد؛ هنگامی که قوم وی بدو گفتند: سرخوشی پیشه مکن که خداوند سرخوشان را دوست نمی‌دارد» سوره قصص، آیه ۷۶.</ref> او به سبب همین ثروتِ فراوان دچار سرمستی و [[غرور]] شد::{{متن قرآن|إِذْ قَالَ لَهُۥ قَوْمُهُۥ لَا تَفْرَحْ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْفَرِحِينَ}}<ref>«بی‌گمان قارون از قوم موسی بود و در برابر آنان سرکشی کرد و ما بدو از گنج‌ها چندان دادیم که (حمل) مخزن ‌های آن بر گروه نیرومند هم گرانبار می‌آمد؛ هنگامی که قوم وی بدو گفتند: سرخوشی پیشه مکن که خداوند سرخوشان را دوست نمی‌دارد» سوره قصص، آیه ۷۶.</ref> و در میان [[بنی‌اسرائیل]] به [[فساد]] پرداخت:{{متن قرآن|... وَلَا تَبْغِ ٱلْفَسَادَ فِى ٱلْأَرْضِ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ}}<ref>«و در آنچه خداوند به تو داده است سرای واپسین را بجوی و بهره خود از این جهان را (هم) فراموش مکن و چنان که خداوند به تو نیکی کرده است تو (نیز) نیکی (پیشه) کن و در زمین در پی تباهی مباش که خداوند تبهکاران را دوست نمی‌دارد» سوره قصص، آیه ۷۷.</ref> و در نهایت طغیانش او را به [[کفر]] و نابودی کشاند:{{متن قرآن|فَخَسَفْنَا بِهِۦ وَبِدَارِهِ... * وَيْكَأَنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلْكَـٰفِرُونَ}}<ref>«پس او و خانه او را به زمین فرو بردیم آنگاه هیچ گروهی نداشت که در برابر خداوند یاریش کنند و از کسانی نبود که داد خویش می‌ستانند * و آنان که دیروز جایگاه او را آرزو می‌کردند پگاهان می‌گفتند: آوخ! گویی خداوند روزی را برای هر یک از بندگانش که بخواهد فراخ می‌دارد و (یا) تنگ می‌گرداند و اگر خداوند بر ما منت ننهاده بود ما را نیز (در زمین) فرو می‌برد، آوخ! گویی کافران رستگار نمی‌گردند!» سوره قصص، آیه ۸۱ و ۸۲.</ref> نشانه ٔ [[طغیان]] [[قارون]] آن بود که به آگاهان از [[قوم]] خود که وی را [[نصیحت]] می‌کردند، چنین پاسخ داد که این [[ثروت]] در نتیجه دانشی است که خود دارم:{{متن قرآن|قَالَ إِنَّمَآ أُوتِيتُهُۥ عَلَىٰ عِلْمٍ عِندِىٓ...}}<ref>(«قارون می‌گفت: تنها برای دانشی که خود داشتم آن را به من داده‌اند، آیا نمی‌دانست که [[خداوند]] پیش از او از نسل‌ها کسانی را نابود کرده است که از او توانمندتر و مال‌اندوزتر بوده‌اند؟ و از بزهکاران [[گناه]] آنان را نمی‌پرسند» [[سوره قصص]]، [[آیه]] ۷۸.</ref> مراد وی از این سخن این بود که بخششی از [[خدا]] نیست. وی به سبب طغیان، به نمایش ثروت خود پرداخت:{{متن قرآن|فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوْمِهِۦ فِى زِينَتِهِۦ}}<ref>«آنگاه با زیورهایش در پیش قوم خویش آشکار شد؛ کسانی که زندگی این جهان را می‌خواستند گفتند: ای کاش ما نیز همانند آنچه به قارون داده شده است می‌داشتیم، بی‌گمان او را بهره‌ای سترگ است» سوره قصص، آیه ۷۹.</ref>. [[فرعون]] نیز که دارای باغ‌ها و گنج‌های فراوان بود، از [[طاغیان]] شمرده شده است<ref>{{متن قرآن|فَأَخْرَجْنَـٰهُم مِّن جَنَّـٰتٍۢ وَعُيُونٍۢ * وَكُنُوزٍۢ وَمَقَامٍۢ كَرِيمٍۢ}}«آنگاه آنان را از بوستان‌ها و (کنار) چشمه‌سارها * و از (کنار) گنج‌ها و جایگاهی ارزشمند که داشتند بیرون راندیم» سوره شعرا، آیه ۵۸و۵۹.</ref>. [[قوم شعیب]] نیز [[اهل]] طغیان بودند که [[آیات]] ۸۵ تا ۸۸ [[سوره اعراف]] آنان را [[مفسد]] [[اقتصادی]] و [[مستکبر]] می‌نامد؛ زیرا به [[مفاسد اقتصادی]]، مانند [[کم‌فروشی]]، [[تقلّب]] و [[تزویر]] در [[معامله]] [[آلوده]] بودند<ref>المیزان، ج ۸، ص۱۸۶-۱۸۷؛ نمونه، ج ۶، ص۲۵۰؛ من وحی القرآن، ج ۱۰، ص۱۸۱.</ref>. گروهی دیگر که به [[طغیان]] [[مالی]] و [[سرپیچی]] از [[فرمان خدا]] [[مبتلا]] بودند، دسته‌ای از بنی‌اسرائیل‌اند که [[قرآن کریم]] آنان را «[[اصحاب سَبْت]]» نامیده است. آنان برخلاف فرمان خدا که از صید در [[روز]] [[شنبه]] منع کرده بود، برای کسب [[منافع]] بیشتر به صید ماهی پرداختند<ref>مجمع الببان، ج ۱، ص۲۶۴؛ مواهب الرحمن، ج ۱، ص۲۷۸.</ref>. [[خدا]] این کارشان را از مصادیق [[اعتداء]] ([[تجاوز]]) شمرده{{متن قرآن|وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ ٱلَّذِينَ ٱعْتَدَوْا۟ مِنكُمْ فِى ٱلسَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا۟ قِرَدَةً خَـٰسِـِٔينَ}}<ref>«و میان خود، آنان را که در روز شنبه از اندازه در گذشتند شناخته‌اید که به آنها گفتیم بوزینگانی باشید، رانده» سوره بقره، آیه ۶۵.</ref> و آنان را [[لعن]] کرده است<ref>{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ ءَامِنُوا۟ بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًۭا لِّمَا مَعَكُم مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهًۭا فَنَرُدَّهَا عَلَىٰٓ أَدْبَارِهَآ أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّآ أَصْحَـٰبَ ٱلسَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ ٱللَّهِ مَفْعُولًا}} «ای [[اهل کتاب]]! به آنچه فرستاده‌ایم که [[کتاب آسمانی]] نزد شما را راست می‌شمارد [[ایمان]] بیاورید، پیش از آنکه چهره‌هایی را ناپدید سازیم و آنان را واپس گردان[[یم]] یا آنان را [[لعنت]] کنیم چنان که «[[اصحاب سبت]]» را لعنت کردیم و [[فرمان خداوند]]، انجام یافتنی است» [[سوره]] نسا، [[آیه]] ۴۷.</ref>. از آنجا که [[ثروت]] فراوان عامل [[سرکشی]] و طغیان است، خدا آن را به همگان نداده است:{{متن قرآن|وَلَوْ بَسَطَ ٱللَّهُ ٱلرِّزْقَ لِعِبَادِهِۦ لَبَغَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ...}}<ref>«و اگر خداوند روزی را برای (همه) بندگانش فراخ می‌داشت در زمین سرکشی می‌ورزیدند اما هر چه را بخواهد به اندازه‌ای فرو می‌فرستد که او به بندگانش آگاهی بیناست» سوره شوری، آیه ۲۷.</ref>، بلکه آن را به اندازه [[مصلحت]] [[بندگان]] به آنان عطا می‌کند:{{متن قرآن|...وَلَـٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍۢ مَّا يَشَآءُ إِنَّهُۥ بِعِبَادِهِۦ خَبِيرٌۢ بَصِيرٌۭ}}<ref>«و اگر خداوند روزی را برای (همه) بندگانش فراخ می‌داشت در زمین سرکشی می‌ورزیدند اما هر چه را بخواهد به اندازه‌ای فرو می‌فرستد که او به بندگانش آگاهی بیناست» سوره شوری، آیه ۲۷.</ref>.<ref>[[محمد سحرخوان|سحرخوان، محمد]]، [[طغیان (مقاله)|مقاله «طغیان»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۹۲.</ref>
 == منابع ==