ضلالت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

===[[پیروی کورکورانه]] از بزرگان و نیاکان===

[[پیروی]] نسنجیده از سردمداران و بزرگان از عوامل [[گمراهی]] انسان است، چنان‌که [[کافران]]، آن‌گاه که در [[آتش جهنم]] دست و پا می‌زنند، با [[حسرت]] می‌گویند: ای کاش از [[خدا]] و رسولش پیروی کرده بودیم! آنان سبب گمراهی خود را پیروی از [[رهبران]] و بزرگانشان می‌دانند:{{متن قرآن|يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِى ٱلنَّارِ يَقُولُونَ يَـٰلَيْتَنَآ أَطَعْنَا ٱللَّهَ وَأَطَعْنَا ٱلرَّسُولَا۠ * وَقَالُوا۟ رَبَّنَآ إِنَّآ أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَآءَنَا فَأَضَلُّونَا ٱلسَّبِيلَا۠}}<ref>«روزی که چهره‌های آنان در آتش گردانده شود می‌گویند: ای کاش از خداوند و پیامبر فرمان برده بودیم * و می‌گویند: پروردگارا! ما از سرکردگان و بزرگانمان فرمان بردیم و آنان ما را از راه به در بردند» سوره احزاب، آیه ۶۶-۶۷.</ref>. «سادة» جمع «[[سید]]» به معنای رؤسا و سران است و «کُبَراء» جمع «کبیر» به بزرگانِ سِنّی و ریش‌سفیدان گفته می‌شود. این دو گروه نقش مهمی در [[آداب و رسوم]] و [[رفتار]] [[مردم]] دارند<ref>تفسیر نور، ج ۹، ص۴۰۷.</ref>. گفتنی است که رهبران و بزرگانی که [[آیه]] از پیروی آنان [[نهی]] کرده، سران [[کفر]] و [[شرک]] هستند که به سبب [[گمراهی]]، هرگز [[شایستگی]] [[پیروی]] ندارند،‌از این رو [[قرآن کریم]] [[مشرکان]] را به سبب [[پیروی]] از [[گمراهان]]، به شدت [[نکوهش]] کرده و تنها [[خدای سبحان]] و کسانی را شایسته پیروی می‌داند که بی‌واسطه از [[هدایت الهی]] برخوردارند و آنان [[پیامبران]] و [[امامان]] معصوماند<ref>المیزان، ج ۱، ص۲۷۴؛ ج ۱۰، ص۵۸.</ref>:{{متن قرآن|...أَفَمَن يَهْدِىٓ إِلَى ٱلْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لَّا يَهِدِّىٓ إِلَّآ أَن يُهْدَىٰ فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}}<ref>«بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟» سوره یونس، آیه ۳۵.</ref>. از سوی دیگر [[قرآن کریم]]، پیروی [[حساب]] نشده از نیاکان و [[پدران]] را سبب [[گمراهی]] و عدم [[پذیرش حق]] می‌داند، چنان‌که برخی از [[بنی‌اسرائیل]]، هنگامی که [[حضرت موسی]]{{ع}} با آوردن [[نشانه‌ها]] و [[معجزات الهی]]، آنان را به راه [[حق]] فراخواند، با [[سحر]] نامیدن [[معجزه]] [[موسی]]{{ع}} و با این [[استدلال]] که این مطالب را از پدران و نیاکان خود نشنیده‌ایم، از پذیرش [[دعوت]] او خودداری کردند:{{متن قرآن|فَلَمَّا جَآءَهُم مُّوسَىٰ بِـَٔايَـٰتِنَا بَيِّنَـٰتٍۢ قَالُوا۟ مَا هَـٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّفْتَرًۭى وَمَا سَمِعْنَا بِهَـٰذَا فِىٓ ءَابَآئِنَا ٱلْأَوَّلِينَ}}<ref>«آنگاه چون موسی نشانه‌های روشن ما را برای آنان آورد، گفتند: این جز جادویی برساخته نیست و ما در میان نیاکان خویش چنین چیزی را نشنیده‌ایم» سوره قصص، آیه ۳۶.</ref>، ‌از این‌رو به ‌رغم جایگاه والایی که [[پدر و مادر]] دارند، تا جایی که پس از [[فرمان]] به [[عبادت خدا]]، نخستین چیزی که از [[بشر]] خواسته شده [[احسان به پدر و مادر]] است <ref>{{متن قرآن|وَٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا۟ بِهِۦ شَيْـًۭٔا وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَـٰنًۭا وَبِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينِ وَٱلْجَارِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْجَارِ ٱلْجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلْجَنۢبِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُكُمْ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًۭا فَخُورًا}}«خداوند را بپرستید و چیزی را شریک او نکنید و به پدر و مادر و به خویشاوند و یتیمان و تهیدستان و همسایه خویشاوند و همسایه دور و همراه همنشین و در راه مانده و بردگانتان نکویی ورزید؛ بی‌گمان خداوند کسی را که خودپسندی خویشتن‌ستای باشد دوست نمی‌دارد» سوره نسا، آیه ۳۶.</ref>، [[پیروی]] از آنان را تا جایی لازم می‌داند که به [[گمراهی]] [[انسان]] نینجامد که در این صورت، نه تنها [[اطاعت]] از آنان لازم نیست بلکه به صراحت از آن [[نهی]] شده است:{{متن قرآن|وَإِن جَـٰهَدَاكَ عَلَىٰٓ أَن تُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌۭ فَلَا تُطِعْهُمَا}}<ref>«و اگر تو را وا دارند تا آنچه را که نمی‌دانی برای من شریک آوری، از آنان فرمان نبر و در این جهان با آنان به شایستگی همراهی کن و راه کسی را که به درگاه من باز می‌گردد پیش گیر، سپس بازگشتتان به سوی من است آنگاه شما را از آنچه می‌کرده‌اید می‌آگاهانم» سوره لقمان، آیه ۱۵.</ref>.<ref>[[محمد ابوطالبی|ابوطالبی، محمد]]، [[ضلالت (مقاله)|مقاله «ضلالت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۲۵.</ref>

== منابع ==