دین در فلسفه دین و کلام جدید: تفاوت میان نسخه‌ها

دین در فلسفه دین و کلام جدید (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۱ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۷

۱۰٬۵۷۳ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۱ اوت ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۱٬۹۳۵

ویرایش

@@ خط ۳۷۶: / خط ۳۷۶: @@
 # پدیدارشناسی هرمنوتیک دین: فرد در این رهیافت که از بستر «پدیدارشناسی هوسرل» برخاسته، دعوی ترک آن را داشته، بر نقش «[[تأویل]]» در تمام جنبه‌های [[زندگی]] تأکید می‌ورزد.
 این روش عمدتاً دستاورد تأملات هایدگر است، گرچه او هرگز در حوزه [[دین]] از آن استفاده نکرده، ولی تأثیر آن بر [[دین‌پژوهان]] معاصر فراوان بوده است. ضمناً این [[رهیافت]] در دوره‌های [[دین‌پژوهی]] با فضای «[[پست]] مدرن» (به معنی دقیق و [[فلسفی]] کلمه) سازگارتر است<ref>الیاده، میرچا، دین‌پژوهشی (دفتر اول)، ص۸۱.</ref>.<ref>[[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[پدیدارشناسی دین (مقاله)|مقاله «پدیدارشناسی دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۳۶.</ref>
+==[[دین و اخلاق]]==
+[[دین]]، مجموعه‌ای از [[تعالیم]] نظری و عملی است که براساس محوری قدسی شکل گرفته‌اند؛ [[اعتقادات]] بنیادین درباره [[جهان]]، [[انسان]]، [[مبدأ و معاد]] و [[احکام]] و [[ارزش‌های اخلاقی]] که ویژگی اساسی آنها قدسی‌بودن آنهاست<ref>صادقی، هادی، درآمدی بر کلام جدید، ص۲۵۳.</ref>. [[اخلاق]] نیز معانی و کاربردهای متعدد دارد و منظور از اخلاق در اینجا نهادی هم‌ردیف، [[علم]]، [[هنر]]، [[حقوق]] و حتی دین است که به نوعی مستقل از اشخاص وجود دارد و هنجارهایی را بر [[جامعه]] [[تحمیل]] می‌کند<ref>صادقی، هادی، درآمدی بر کلام جدید، ص۲۷۳.</ref>.
+این مطلب، در [[حقیقت]] پاسخی به این [[پرسش]] است که آیا دین و اخلاق با هم رابطه‌ای دارند، یا اینکه آنها کاملاً بی‌ارتباط با هم هستند. همچنین، در صورت مرتبط بودن، رابطه آنها در چه موضوعاتی و به چه [[میزان]] است و آیا دین و اخلاق؛ ارتباط مفهومی، حکمی، [[معرفتی]]، انگیزشی، ذاتی، منطقی، [[هستی‌شناختی]]، غایت‌شناختی و... دارند؟ گرچه این موضوع تا حدی شبیه موضوع «[[اخلاق دینی]] و [[سکولار]]» است، ولی با آن متفاوت است در این عنوان، نیازها و وابستگی‌های دین به اخلاق و اخلاق به دین بررسی می‌شود.
+پیش از آغاز عصر [[رنسانس]] در اروپا مفاهیم [[اخلاقی]] با مفاهیم [[دینی]] همراه بودند. و در [[مسیحیت]] رایج بیشتر بر جنبه‌های اخلاقی تکیه و دستورهای اخلاقی نیز از [[کتاب مقدس]] استخراج و تبیین می‌شد؛ ولی پس از این عصر که به تدریج [[گرایش]] مذهبی کمرنگ شد، این [[فکر]] پدید آمد که می‌توان اخلاق را جدای از دین طرح کرد. در میان [[مسلمانان]] نیز [[نزاع]] [[تاریخی]] [[اشاعره]] و [[معتزله]] درباره موضوع [[حسن و قبح]] ناظر به همین مسأله بوده است.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[دین و اخلاق (مقاله)|مقاله «دین و اخلاق»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۶۹.</ref>
+===دیدگاه‌های [[فلاسفه]] [[غربی]]===
+به طور کلی در این باره چند دیدگاه وجود دارد. گروهی، اخلاق و دین را کاملاً مستقل از هم و گروهی غیرمستقل دانسته‌اند. در گروه اول نیز برخی آنها را کاملاً با هم سازگار می‌دانند. برخی هم به [[ناسازگاری]] جزئی آن دو (مانند کی یر کگور) و برخی به [[ناسازگاری]] کلی قائل هستند. (مانند راسل، جیمز راسلر و اسمیت ناول). در گروه دوم، برخی [[اخلاق]] و [[دین]] را یک [[حقیقت]] (مانند تئودور پارکر)؛ عده‌ای اخلاق را برگرفته از دین ([[اشاعره]] و بسیاری از [[غربیان]]) و برخی [[دین]] را برگرفته از [[اخلاق]] قلمداد می‌کنند (آر بی‌بریث دیت)<ref>سید قریشی، ماریه، دین و اخلاق، ص۱۱-۱۳.</ref>.
+از نظر دین‌دارانی که دین را [[بی‌نیاز]] از اخلاق می‌دانند، بایدها و نبایدهای دین امری کاملاً مستقل از اخلاق بوده، بدون پذیرش [[اصول اخلاقی]] نیز می‌توان به [[احکام]] و [[قوانین]] [[شرعی]] نظامی [[معرفتی]] بخشید؛ زیرا از نظر ایشان این امر به معنای [[پیروی]] [[خداوند]] از اصول اخلاقی است که به نوعی [[قدرت]] او را محدود می‌کند؛ ولی این [[پرسش]] [[تاریخی]] پیش می‌آید که [[سقراط]] از اوثیفرون پرسید: «آیا چون [[خدا]] به چیزی امر کرده، آن چیز خوب است؛ یا چون آن چیز خوب است، خدا به آن امر کرده است؟» پاسخ به این پرسش دیدگاه [[حسن و قبح عقلی]] و شرعی را ایجاد می‌کند<ref>صادقی، هادی، درآمدی بر کلام جدید، ص۲۶۰-۲۶۱.</ref>.
+نظر صحیح آن است که اخلاق و دین هر دو به هم وابستگی‌هایی دارند.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[دین و اخلاق (مقاله)|مقاله «دین و اخلاق»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۷۰.</ref>
+===وابستگی‌های دین به اخلاق===
+[[حسن و قبح]] [[اوامر]] [[شارع]] را می‌توان از مهم‌ترین وابستگی‌های دین به اخلاق دانست و بسیاری از بایدهای [[شرع]] از قوانین و اصول اخلاقی گرفته شده است. [[خداوند حکیم]] [[انسان‌ها]] را به کاری که در آن خیر و مصلحتی نیست، [[فرمان]] نمی‌دهد. و از سوی دیگر، انگیزه بسیاری از [[مؤمنان]] از [[ایمان آوردن]] به خدا وجود [[صفات اخلاقی]] پسندیده‌ای در خداوند است.
+برخی از [[اعراب]] در [[زمان]] [[رسول اکرم]]{{صل}} به این دلیل به خدا [[ایمان]] آوردند که [[اوصاف اخلاقی]] نیکویی را درباره ایشان شنیده بودند؛ همچون، [[رحمت]]، [[مهربانی]]، [[بخشندگی]] و... و اگر این اصول را موافق [[فطرت]] خود نمی‌دیدند، ایمان نمی‌آوردند. این امر گرچه انگیزه ایمان آوردن تمام مؤمنان نیست، ولی در کنار نکته پیش‌گفته یکی از کمک‌های اخلاق به دین یا وابستگی‌های دین به اخلاق محسوب می‌شود<ref>صادقی، هادی، درآمدی بر کلام جدید، ص۲۶۲.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[دین و اخلاق (مقاله)|مقاله «دین و اخلاق»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۷۰.</ref>
+===وابستگی‌های اخلاق به دین===
+این [[وابستگی]] را می‌توان از دو جنبه برون‌دینی و درون‌دینی بررسی کرد. از نگاه برون‌دینی باید گفت:
+[[عقل]] ارزش‌های اصلی و [[اصول اخلاقی]] را [[درک]] می‌کند، ولی [[عقل]] به [[تنهایی]] توان تشخیص مصادیق این اصول را ندارد؛ مثلاً، [[عقل]] تنها به خوبی [[عدالت]] [[حکم]] می‌کند، ولی اینکه در شرایط مختلف مصداق این عدالت چیست را به [[تنهایی]] تشخیص نمی‌دهد؛ از این رو، پس از [[اثبات]] [[حجیت]] [[شرع]] به کمک عقل از [[احکام شرع]] برای تشخیص این مصادیق کمک می‌گیریم<ref>خسروپناه، عبدالحسین، کلام جدید، ص۴۴۰.</ref>.
+همچنین، غالب [[احکام اخلاقی]] به‌تنهایی [[ضمانت اجرا]] ندارند؛ چراکه در بسیاری موارد، [[آگاهی]] از [[ارزش]] [[اخلاق]] برای عملی‌کردن آن کافی نیست. و [[اعتقاد]] به [[خداوند]] و [[ثواب]] و [[جزا]] در [[معاد]] است که [[پای‌بندی]] به دستورهای [[اخلاقی]] را تضمین می‌کند و برای افراد در سطح بالاتر نیز انگیزه [[قرب الهی]] و اعتقاد به اینکه میان [[اعمال انسان]] و [[سرنوشت]] او رابطه [[تکوینی]] و وضعی وجود دارد، ضمانت اجرایی احکام اخلاقی را فراهم می‌آورد<ref>صادقی، هادی، درآمدی بر کلام جدید، ص۲۷۰-۲۷۲.</ref>.
+در محتوای اخلاق نیز اخلاقی که مبتنی بر [[جهان‌بینی]] کامل [[توحیدی]] و اطلاعات [[دینی]] از [[انسان]]، [[جهان]]، آغاز انجام هستی و [[هدف آفرینش]] است، محتوای بسیار عمیق‌تری در مقایسه با اخلاق بریده از [[خدا]] و [[اعتقادات دینی]] دارد. از دیگر سو، اعتقادات دینی در توجیه گزاره‌های اخلاقی نیز مؤثر بوده، [[فلسفه]] [[اطاعت]] از اخلاق را به روشنی تبیین می‌کند<ref>خسروپناه، عبدالحسین، کلام جدید، ص۴۴۹.</ref>.
+در بعد درون‌دینی باید به وجود [[آیات]] و [[روایات]] فراوانی اشاره کرد که در آنها به طور مفصل به بیان [[مسائل اخلاقی]] پرداخته شده که در واقع بیان چگونگی آبادکردن [[زندگی دنیوی]] و [[اخروی]] انسان‌هاست.
+همچنین، در بسیاری از متون [[اسلامی]] اهداف و غایات [[ارزش‌های اخلاقی]] و مصادیق [[عدل]] و [[ظلم]] مطرح شده است<ref>خسروپناه، عبدالحسین، کلام جدید، ص۴۵۰.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[دین و اخلاق (مقاله)|مقاله «دین و اخلاق»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۳۷۱.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۳۸۸: / خط ۴۱۳: @@
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[انتظار حداکثری بشر از دین (مقاله)|مقاله «انتظار حداکثری بشر از دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[مهدی منزه|منزه، مهدی]]، [[پدیدارشناسی دین (مقاله)|مقاله «پدیدارشناسی دین»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
+# [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[دین و اخلاق (مقاله)|مقاله «دین و اخلاق»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}