اراده الهی در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

لازم به ذکر است که اراده در فرهنگ‌های [[فلسفی]] غالباً به معنای «خواستن، قصد کردن و توجه کردن» و «[[اشتیاق]] به انجام کار و طلب کردن» آمده است<ref>معتزلی، عبدالجبار، المغنی فی ابواب التوحید والعدل، ج۶، جزء ۲، ص۳.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[اراده الهی (مقاله)|مقاله «اراده الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۴۳.</ref>

# [[اختیار]] ذاتی: براساس این دیدگاه منظور از صفت اراده الهی این است که خداوند همواره نسبت به [[افعال]] خود فاعلی مختار است، نه مجبور. بنابراین اراده الهی از [[مقام]] فعل انتزاع می‌شود، چنان‌که [[علامه طباطبائی]] می‌گوید: «[[حق]] این است که اراده از مقام فعل از حیث انتصابش به [[قدرت]] قاهره [[حق تعالی]] یا از گردآمدن علل تامه فعل که ایجاد حق بدان تعلق گرفته است، انتزاع می‌شود»<ref>شیرازی، صدرالدین، الاسفار الاربعه، ج۶، پاورقی، ص۳۵۲-۳۵۳؛ و نیز ر.ک: طباطبائی، سید محمدحسین، نهایة الحکمه، ص۲۶۴.</ref>. البته مقصود این نیست که صفت اراده برای خداوند حادث یا این صفت عارض بر او شده باشد بلکه بر اساس این نظریه، اراده صفتی قدیم و [[ازلی]] است<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[اراده الهی (مقاله)|مقاله «اراده الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۴۴.</ref>.

# [[اراده تکوینی]] و [[اراده تشریعی]]: [[اراده]] تفصیلی [[حق تعالی]] را «امر» گویند؛ پس به این اعتبار اراده فعلی یا [[امر خداوند]] بر دو گونه است: [[تکوینی]] و [[تشریعی]] (تکلیفی) که در لسان [[آیات]] و [[روایات]] با لفظ «کن» از آن تعبیر می‌شود. بر این اساس تخلف مراد از [[اراده تکوینی]] [[الهی]] محال است و هیچ چیز نمی‌تواند مانع تحقق آن شود، چنان‌که در [[قرآن]] می‌فرماید: {{متن قرآن|قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ أَنْ يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا}}<ref>«بگو: اگر خداوند بخواهد مسیح پسر مریم و مادرش و همه آنان را که روی زمینند هلاک گرداند کسی در برابر او چه اختیاری دارد؟ و فرمانفرمایی آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آنهاست از آن خداوند است» سوره مائده، آیه ۱۷.</ref>. [[اراده تشریعی]] همان [[اوامر و نواهی]] [[خداوند]] است که به واسطه [[انبیاء]]{{عم}} به [[بشر]] [[ابلاغ]] شده است؛ چنان‌که در [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ}}<ref>«و اگر بیمار یا در سفر بود، شماری از روزهایی دیگر (روزه بر او واجب است)؛ خداوند برای شما آسانی می‌خواهد و برایتان دشواری نمی‌خواهد» سوره بقره، آیه ۱۸۵.</ref> ذکر شد<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش فلسفه، ج۲، ص۴۲۲.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[اراده الهی (مقاله)|مقاله «اراده الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۴۸.</ref>

# فعل ارادی خدا عین فعل اختیاری اوست، یعنی برخاسته از [[اختیار]] اوست، اما فعل ارادی انسان گاه بر حسب اختیار اوست و گاه بر حسب [[جبر]] مجبری دیگر. به عبارت دیگر، [[اراده خداوند]] عین اختیار اوست، اما اراده انسان زائد بر اختیار اوست<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[اراده الهی (مقاله)|مقاله «اراده الهی»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۴۷؛ [[محمد حسین فصیحی|فصیحی، محمد حسین]]، [[اراده الهی (مقاله)|مقاله «اراده الهی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص ۲۱۴.</ref>.