آیه اکمال دین: تفاوت میان نسخه‌ها

'''[[آیه اکمال دین]]''' بخشی از [[آیه]] سوم [[سوره مائده]] است. این آیه یکی از [[دلایل]] [[شیعه]] برای [[اثبات امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} است. در این آیه از روزی [[سخن]] به میان آمده که چهار امر مهم در آن رخ داده است که عبارت‌اند از: [[مأیوس]] شدن [[کافران]]، کامل شدن [[دین]]، تکمیل [[نعمت الهی]] و پذیرش [[دین اسلام]] به عنوان آیین نهایی [[انسان‌ها]]. [[شیعیان]] بر اساس [[احادیث]] [[اهل‌بیت]]{{عم}} معتقدند، با اعلام [[جانشینی امیرالمؤمنین]]{{ع}} برای [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در این [[روز]]، این امور محقق گردید.

با این حال [[اهل سنت]] در مورد [[شان نزول]] این [[آیه]] [[اختلاف]] دارند، برخی گفته‌اند: این آیه [[روز جمعه]]، بعد از ظهر [[روز عرفه]] در [[حجة الوداع]] [[سال دهم هجرت]] نازل شد و [[پیغمبر]]{{صل}} سوار بر ناقه عضباء (گوش شکافته) بود<ref>ر.ک: میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶.</ref>. در مقابل، جمع زیادی از [[علمای اهل سنت]] این [[آیه]] را در رابطه با اعلام [[ولایت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} ذکر کرده‌اند که برخی از ایشان از قرن چهارم تا قرن دهم عبارت‌اند از: ابوجعفر محمد بن جریر الطبری، ابوالحسن علی بن عمر الدارقطنی، [[ابوحفص]] [[ابن شاهین]]، [[ابوعبدالله]] الحاکم النیسابوری، [[ابوبکر]] [[ابن مردویه]] الاصفهانی و ...<ref>میلانی، سید علی، شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۸.</ref>.

تمامی روایاتی که بیانگر نزول [[آیه]] در نهم ذی الحجه است به قولی از [[عمر]] ابن خطاب برمی گردد زیرا او تنها کسی بود که در زمان خودش [[معتقد]] بود آیه اکمال دین در روز عرفۀ نازل شده است، اما [[علامه امینی]] در [[کتاب الغدیر]]، ۱۶ نفر از بزرگان [[اهل سنت]]، مانند: [[محمد بن جریر طبری]]، [[حاکم نیشابوری]]، [[حاکم حسکانی]]، [[سبط ابن جوزی]]، [[ابن کثیر دمشقی]]، [[خطیب بغدادی]]، [[ابن عساکر]] و جلال‌الدین [[سیوطی]] یاد می‌کند که در کتاب‌هایشان، نزول [[آیۀ اکمال]] را در روز ۱۸ ذی‌الحجه می‌دانند و تمام [[روایات]] این عده به چهار نفر از [[صحابه]] که مورد [[تأیید]] [[اهل سنت]] است برمی گردد، صحابه‌ای مانند: [[ابوسعید خدری]]، [[ابوهریره]]، [[زید بن ارقم]] و [[جابر بن عبدالله انصاری]]<ref>ر.ک: [[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]، [[درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص۱۲۴. </ref>.  

== شرح آیه ==

=== یاس کفار ===

[[مفسران شیعه]] و [[سنی]] درباره عبارت «أَکمَلْتُ لَکمْ دینَکمْ» (دینتان را برایتان کامل کردم) دیدگاه‌های متفاوتی دارند<ref>برای نمونه نگاه کنید به طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۲۴۵ ـ ۲۴۶؛ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۳۳ ـ ۲۳۴.</ref>. مفسران شیعه با استناد به روایات [[اهل‌بیت]]، منظور از کامل‌شدن [[دین]] و [[نعمت]] را اعلام [[ولایت]] و [[جانشینی حضرت علی]]{{ع}} پس از [[پیامبر]]{{صل}} می‌دانند<ref>برای نمونه نگاه کنید به: طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۱۷۴-۱۸۱؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۲۴۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش،‌ ج۴، ص۲۶۳-۲۶۵.</ref>. مفسرانی همچون [[علامه طباطبایی]] با رد دیدگاه‌های مختلف در [[تفسیر آیه]]، معتقدند بهترین [[تفسیر]] این است که [[ناامیدی]] [[کفار]] از نابودی اسلام پس از [[رحلت پیامبر]]{{صل}}، اکمال دین و اتمام نعمت به اعلام [[جانشینی]] و [[ولایت امام علی]]{{ع}} تفسیر شود<ref>برای نمونه نگاه کنید به: طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۱۷۴-۱۸۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش،‌ ج۴، ص۲۶۳-۲۶۵.</ref>.

[[شیعیان]] باتوجه به آنکه در [[آیه]]، از ناامیدی [[کافران]] [[سخن]] گفته است، معتقدند [[احکام شرعی]] به تنهایی نمی‌تواند موجب [[حفظ دین]] و مأیوس‌شدن کافران از [[اسلام]] شود؛ زیرا ناامیدی کامل کافران زمانی رخ می‌دهد که [[خداوند]] برای [[سرپرستی]]، نگهبانی و [[تدبیر امور]] [[دین]] و [[ارشاد]] [[امت]] کسی را [[نصب]] کند که بتواند [[جانشین پیامبر]] بوده و دین را تداوم بخشد. در نتیجه [[آیه اکمال دین]] مرتبط به [[واقعه غدیر]] (۱۸ [[ذی‌الحجه]] سال ۱۰ق) و اعلام ولایت امام علی{{ع}} است<ref>نگاه کنید به طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۸ق، ج۵، ص۱۷۶.</ref>. همچنین با اعلام احکام شرعی که در این آیه آمده، [[احکام اسلام]] کامل نگردید؛ زیرا پس از آن نیز آیاتی دیگر نازل شد که بیان‌گر احکامی از اسلام بود<ref>نگاه کنید به طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۸ق، ج۵، ص۱۷۴.</ref>.  

نویسنده تفسیر روان جاوید براین [[باور]] است که مانعی نيست [[معتقد]] باشیم فراز نخستین آيه ۳ [[سوره مائده]] هم در همان [[روز ۱۸ ذی حجه]] نازل شده باشد و این جمله {{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا}} در میان اول و پایان [[آیه]] که مربوط به [[فروع دین]] و [[احکام]] است مانند جمله معترضه است كه به سبب آن [[اثبات]] كمال دين در اصول و فروع می‌شود به گونه‌ای كه ديگر [[نسخ]] در آن راه ندارد و مزيدى بر آن متصور نيست و اين دين باقى است تا [[روز قیامت]]<ref>ثقفی، روان جاوید، ۱۳۹۸ق، ج۲، ص۱۸۴.</ref>.  

[[مفسران اهل‌سنت]] به این دلیل که در آغاز و پایان آیه، [[احکام شرعی]] بیان شده است، می‌گویند مراد از کامل شدن [[دین]]، کامل شدن همه احکام شرعی [[اسلام]] با نزول این آیه است<ref>برای نمونه نگاه کنید به آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۳۳ ـ ۲۳۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۲۶۳ ـ ۲۶۴.</ref>.

[[مرتضی مطهری]] متفکر [[شیعی]] درباره فرق بین «اکمال» و «اتمام» که در این آیه آمده، می‌نویسد: «اتمام» در جایی گفته می‌شود که؛ سازه‌ای قبلا ناقص باشد؛ مانند ساختمان قبل از آنکه همه کارهایش تمام شود، آن را «ناتمام» می‌گویند. اما اکمال زمانی است که چیزی شاید پیکره‌اش درست و تمام باشد، ولی از باب اینکه [[روح]] ندارد و آن آثاری که [[انتظار]] است، بر آن مترتب نمی‌شود می‌گویند کامل نیست. در [[آیه اکمال]]، این دستور (یعنی [[نصب امام علی]] به امامت‏) به اعتبار اینکه دستوری از دستورهای دین و جزئی از اجزای آن است، موجب تمام شدن دین شد. باز همین دستور به اعتبار اینکه اگر نمی‌بود همه دستورهای دیگر ناکامل بود، کمال همه آنها به‌شمار می‌رود؛ زیرا روح دین [[ولایت]] و [[امامت]] است و اگر [[انسان]] ولایت و امامت نداشته باشد اعمالش [[حکم]] یک پیکر بدون روح را پیدا می‌کند<ref>مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج‏۲۵، ص۱۸۸-۱۸۹</ref>.