احرام در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

کلمات [[فقها]] در تعریف [[احرام]] مختلف است: ماهیّت ترکیب یافته از پوشیدن دو [[جامه]] احرام؛ [[نیّت]] و تلبیه<ref>مختلف الشیعة، ج ۴، ص۴۳..</ref>؛ عمل مرکّب از نیّت و تلبیه؛<ref>کتاب السرائر، ج ۱، ص۵۲۷.</ref> آمادگی [[نفسانی]] بر ترک [[محرّمات]] تا پایان مناسک؛<ref>غایة المراد، ج ۱، ص۳۸۹.</ref> تلبیه همزمان با نیّت [[حج]] یا عمره؛ پوشیدن دو جامه احرام و تلبیه مقارن با نیّت؛<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۱۹۷ ـ ۱۹۹.</ref> صفت اعتباری برآمده از یکی از دو سبب: [[التزام]] به ترک محرّمات یا قصد ترک آنها؛<ref>مستمسک العروة، ج ۱۱، ص۳۵۹.</ref> تلبیه؛ آنچه بر تلبیه مترتّب می‌گردد.<ref>المعتمد فی شرح المناسک، ج ۳، ص۳۳۲.</ref> از این موضوع در باب حج بحث شده است.

==مقدّمات احرام==

==[[احکام]] احرام==

===[[واجبات]]===

#پوشیدن دو جامه احرام برای مرد که یکی اِزار (لنگ) نام دارد و از ناف تا زانو را می‌پوشاند و دیگری ردا که بر دوش انداخته شود<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۲۳۲ ـ ۲۳۶.</ref>.

#نیّت<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۱۹۹.</ref>.

#تلبیه<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۲۱۵.</ref> (گفتن لبّیک‌های چهارگانه).

===مستحبات===

#تکرار تلبیه در حال احرام، به‌ویژه هنگام خوابیدن و بیدار شدن، بر آمدن بر بلندی و فرود آمدن از آن، [[ملاقات]] با سواره، پس از هر نماز واجب و [[مستحب]] و هنگام [[سحر]].

#بلند کردن صدا به تلبیه برای مرد به قول مشهور.

#تلفّظ به [[نیّت]].

#شرط کردن با [[خدا]] هنگام [[احرام]] که در صورت پیدایش حادثه‌ای که مانع ادامه [[مناسک]] گردد، از احرام خارج شود.

#احرام در [[لباس]] سفید و از جنس پنبه<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۲۷۲ ـ ۲۸۲.</ref>.

===[[محرّمات]]===

#شکار [[حیوان]] [[وحشی]] صحرایی و نیز [[ذبح]] آن، نشان دادن آن به شکارچی، نگهداری آن تا اینکه بمیرد یا دیگری آن را شکار کند و خوردن گوشت آن، هرچند غیر مُحْرِم آن را شکار کرده باشد<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۲۸۶.</ref>.

#آمیزش با [[همسر]] و نیز بوسیدن، لمس و نگاه کردن از روی [[شهوت]] به او.

#[[عقد]] [[ازدواج]] برای خود یا دیگری و نیز [[شاهد]] بر عقد بودن به قول مشهور.

#استمناء<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۲۹۷ ـ ۳۰۸.</ref>.

#استعمال [[عطر]]. در اینکه استعمال همه انواع عطر [[حرام]] است یا برخی از انواع آن، مانند [[مشک]]، عود و عنبر، [[اختلاف]] است. قول نخست به مشهور نسبت داده شده است. به قول مشهور، استعمال خلوق [[کعبه]] (چیزی که کعبه را با آن خوش بو می‌کنند) حرام نیست<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۱۷ ـ ۳۲۹.</ref>.

#گرفتن بینی از بوی بد به قول مشهور<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۳۱.</ref>.

#[[پوشیدن لباس]] دوخته برای مرد<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۳۵.</ref> و قُفّازین (دستکشی که [[زنان]] [[عرب]] درون آن پنبه می‌گذاردند و می‌پوشیدند تا انگشتان و دستشان پوشیده بماند) برای [[زن]]<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۴۱.</ref>.

#[[سرمه کشیدن]] با چیز خوش بو به قول مشهور. در [[حرمت]] و [[کراهت]] مجرّد سرمه سیاه کشیدن، اختلاف است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۴۶.</ref>.

#پوشاندن تمام روی پا برای مرد به قول مشهور<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۴۹.</ref>.

#[[فسوق]].

#[[جدال]].

#کشتن و انداختن شپش از بدن در صورت [[آزار]] نداشتن آن به قول مشهور. در بقیّه حشرات، مانند پشه، کک و کنه، [[اختلاف]] است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۵۵ ـ ۳۶۸.</ref>.

#[[انگشتر به دست کردن]] برای [[زینت]] ـ نه عمل به [[سنّت]] ـ و نیز استعمال [[زیور]] آلات برای [[زن]] جهت زینت به قول مشهور<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۷۰ ـ ۳۷۲.</ref>.

#استعمال روغن خوش‌بو حتّی قبل از [[احرام]] در صورت باقی ماندن بوی آن تا بعد از احرام بنابر قول مشهور و مالیدن هر نوع روغن به بدن در حال [[اختیار]] به قول مشهور<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۷۴ ـ ۳۷۶.</ref>.

#ازاله مو از بدن به تراشیدن یا کندن و مانند آن، مگر به جهت [[ضرورت]]<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۷۷.</ref>.

#ارتماس (سر در آب فرو بردن). در اینکه ارتماس به طور مستقل از [[محرّمات]] احرام است یا از مصادیق عنوان قبلی، یعنی پوشاندن سر به شمار می‌رود، اختلاف است. بنابر قول اول، [[حرمت]] آن مشترک بین زن و مرد است، امّا بنابر قول دوم، اختصاص به مرد دارد.)<ref>المعتمد فی شرح المناسک، ج۴، ص۲۲۰.</ref>.

#پوشاندن صورت با روبند برای زن، لکن به قول مشهور اسدال جایز است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۳۸۹ ـ ۳۹۱.</ref>.

#استظلال برای مرد؛ یعنی زیر [[سایه]] قرار گرفتن در حال حرکت، مگر به جهت ضرورت و عذر. مراد از سایه، سایه‌ای است که با [[انسان]] حرکت می‌کند مانند چتر، نه سایه غیر متحرک مانند سایه تونلها. در اینکه [[حکم]] یاد شده اختصاص به سواره دارد یا پیاده را نیز شامل می‌شود، اختلاف است.<ref>مستند الشیعة، ج ۱۲، ص۳۰ ـ ۳۶..</ref> در اینکه [[حرمت]]، به سایه بالای سر اختصاص دارد یا شامل زیر سایه قرار گرفتن از هر سمت می‌شود، اختلاف است. و نیز در اینکه حرمت استظلال به سایه در برابر [[آفتاب]] اختصاص دارد، که در نتیجه در شب و نیز روزهای ابری که هوا تیره است، استظلال اشکالی نداشته باشد، یا اینکه مطلقا [[حرام]] است، اختلاف می‌باشد.

#ناخن گرفتن<ref>جواهر الکلام، ج۱۸، ص۴۱۱..</ref>.

#کندن و قطع کردن درخت یا [[گیاه]] [[حرم]]<ref>جواهر الکلام، ج۱۸، ص۴۱۲.</ref> جز درخت میوه و گیاه اِذخِر و آنچه در [[ملک]] [[انسان]] روییده است<ref>جواهر الکلام، ج۱۸، ص۴۱۷ ـ ۴۱۹.</ref>.

#حمل [[سلاح]] بدون [[ضرورت]] به قول مشهور<ref>جواهر الکلام، ج۱۸، ص۴۲۲.</ref>.

#[[غسل]] دادن و [[حنوط]] کردن مُحرم میّت با [[کافور]]<ref>جواهر الکلام، ج۱۸، ص۴۲۱.</ref>.

#نگاه کردن در آینه به قول مشهور<ref>جواهر الکلام، ج۱۸، ص۳۴۸.</ref>.

#خارج کردن [[خون]] از بدن بدون ضرورت، بنابر قول گروهی از [[فقها]]، بلکه بنابر قول منسوب به مشهور. قول مقابل [[کراهت]] آن است<ref>دلیل الناسک (حکیم)، ص۱۷۱؛ مصباح الهدی فی شرح العروة الوثقی (آملی)، ج ۱۲، ص۵۹۲.</ref>.

===مکروهات===

#[[احرام]] در [[لباس سیاه]]، راه راه و چرکین.

#[[خوابیدن]] بر رختخواب و بالش زرد.

#حمّام کردن و کیسه و مانند آن بر بدن کشیدن.

#لبّیک گفتن در پاسخ کسی که او را صدا می‌زند.

در کراهت و [[حرمت]] استعمال [[حنا]] برای [[زینت]] و نیز بوییدن گل، [[اختلاف]] است<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۴۲۳ ـ ۴۳۷؛ مناسک حج (مراجع)، ص۱۵۱.</ref>.

==سایر [[احکام]]==

محل احرام یکی از میقات‌های تعیین شده است <ref>العروة الوثقی، ج ۲، ص۵۵۷.</ref>. [[طهارت]] از [[حدث]] اکبر و اصغر در احرام شرط نیست.<ref>مناسک حج (مراجع)، ص۱۴۳.</ref>اگر پس از انجام دادن [[مناسک]] متوجه شود که احرام را ترک کرده، چنانچه ترک آن از روی [[ناآگاهی]] به مسئله یا [[فراموشی]] باشد، نزد مشهور فقها عملش صحیح است.<ref>جواهرالکلام، ج ۱۸، ص۱۳۳.</ref>انعقاد احرام در [[حج]] تمتّع، و اِفراد تنها با تلبیه است؛ ولی در حج قِران بنابر قول مشهور هم با تلبیه منعقد می‌شود و هم با اِشعار یا [[تقلید]]<ref>الحدائق الناضرة، ج ۱۵، ص۴۸.</ref>.

پیش از اتمام [[اعمال]] احرام قبلی، احرام دوباره جایز نیست.<ref>جواهر الکلام، ج ۱۸، ص۲۵۰.</ref> [[محرم]] اگر به سبب اِحصار یا صدّ از انجام دادن بقیّه [[مناسک]] بازماند، می‌تواند با شرایطی از احرام خارج شود<ref>جواهر الکلام، ج ۲۰، ص۱۱۱ ـ ۱۴۵.</ref>.

==کفّاره==

ارتکاب برخی [[محرّمات]] احرام، یعنی شکار کردن، آمیزش با [[همسر]] و نیز بوسیدن و نگاه کردن با [[شهوت]] به او، استمناء، پوشاندن سر برای مرد، [[استعمال بوی خوش]]، پوشیدن لباس دوخته، [[سایه]] قرار دادن بر سر در حال حرکت به قول مشهور، ناخن گرفتن، ازاله مو از [[بدن]]، [[جدال]] و قطع [[گیاه]] [[حرم]]، موجب ثبوت کفّاره می‌گردد؛<ref>جواهر الکلام، ج ۲۰، ص۱۸۹ ـ ۴۳۸.</ref> امّا ارتکاب دیگر محرّمات کفّاره ندارد.<ref>مستند الشیعة، ج ۱۳، ص۲۹۸.</ref> به قول مشهور، کفّاره از دیوانه و نیز کسی که از روی نا [[آگاهی]] یا [[فراموشی]] مرتکب یکی از محرّماتِ دارای کفّاره ـ جز شکار ـ شده باشد ساقط است<ref>جواهر الکلام، ج ۲۰، ص۴۳۸ ـ ۴۴۰..</ref>.<ref> [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۲، صفحه ۲۹۹ - ۳۰۳..</ref>