آیه ولایت در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

آیه ولایت در حدیث (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۹

۱۰٬۹۰۱ بایت حذف‌شده ، ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۵

←‏ارزیابی صحت و نادرستی احادیث درباره آیات ولایت

دیداریویکی‌متن

فرقانی

مدیران

۱۳٬۸۴۵

ویرایش

@@ خط ۱۹۳: / خط ۱۹۳: @@
 با توجه به آنچه بیان گشت [[روایات]] یاد شده در معرفی مصداق «ولی» با [[آیه شریفه]] هماهنگ بوده و در تبیین و تفسیر آیه ولایت مؤثر و کارآمد می‌باشند. این مجموعه از [[احادیث]] مؤید [[استدلال]] [[شیعه]] به [[آیه]] یاد شده است<ref>[[محمد ساعدی|ساعدی، محمد]]، [[آیات امامت و ولایت در تفسیر المنار (کتاب)|آیات امامت و ولایت در تفسیر المنار]]، ص ۱۲۸؛ [[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|آیات ولایت در قرآن ج۱]]، ص211 - 214.</ref>.
-== ارزیابی صحت و نادرستی [[احادیث]] درباره آیات ولایت ==
-در برخی منابع اهل سنت به دو روایت از [[امام باقر]]{{ع}} اشاره شده است: از حضرت پرسیدند: مراد [[خدا]] از {{متن قرآن|الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ}} چه کسی است؟ [[امام]] می‌فرماید: «آنان [[مؤمنان]] هستند» گفته شد: ما شنیده‌ایم که این [[آیه]] درباره [[علی بن ابی طالب]] نازل شده است. [[امام]] می‌فرماید: «[آری] [[امام علی]] هم از [[مؤمنان]] است»<ref>ر.ک: طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۶، ص۱۸۶؛ سیوطی، جلال الدین، الدرالمنثور، ج۳، ص۱۰۶. وی از عبد بن حمید و علی بن منذر نقل کرده است؛ بغوی، حسین، معالم التنزیل، ج۲۲، ص۴۷؛ واحدی، علی، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، ج۲، ص۲۰۱.</ref>.
-این [[حدیث]] نشان می‌دهد، چنین اندیشه‌ای در آن عصر رواج داشته که این آیه درباره امام علی{{ع}} است و [[امام باقر]]{{ع}} هرگز آن را [[انکار]] نکرده‌اند؛ هرچند عمومیت مذکور در [[کلام امام]] در [[اندیشه شیعه]]، [[تفسیر]] خاص خود را دارد و تنها [[امامان]] بر [[معصوم]]{{عم}} تطبیق می‌شود<ref>ر.ک: عیاشی، محمد، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۵۶، ح۱۲۹۸ و ص۵۸، ح۱۳۰۲؛ کلینی، محمد، الکافی، کتاب الحجه، باب {{عربی|ما نصر الله عزوجل و رسوله على الائمة{{عم}} واحدا واحدا}}، ج۱، ص۲۸۸، ح۳؛ بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۷۹-۴۸۰، ح۲ و۳ و۴.</ref>.
-[[اسکافی]] (ابوجعفر، محمد بن عبدالله، ۲۴ق) به صراحت، نزول آیات ولایت را درباره امام علی{{ع}} می‌داند<ref>اسکافی، محمد، المعیار و الموازنه، ص۲۲۸.</ref> و نیز [[نیشابوری]] در تفسیرش<ref>نیشابوری، حسن، غرائب القرآن، ج۶، ص۱۶۹.</ref> و [[ایجی]]، در مواقف<ref>ایجی، عبدالرحمان، المواقف فی علم الکلام، ص۴۰۵. وی می‌نویسد: {{عربی|اجمع ائمة التفسير ان المراد علي و للاجماع على ان غيره غير مراد}}.</ref> این معنا را مورد [[اجماع]] [[مفسران]] می‌شمرند. [[آلوسی]] می‌گوید: غالب [[اخباری‌ها]] بر این باورند که این آیه درباره علی - [[کرم الله وجهه]] - نازل شده است و [[حاکم نیشابوری]] و [[ابن مردویه]] و دیگران با سند متصل خود از [[ابن عباس]] [و دیگران] این حادثه را نقل کرده‌اند<ref>آلوسی، محمود، روح المعانی، ج۴، ص۲۴۵.</ref>. سپس آلوسی اشعار معروف [[حسان بن ثابت]] را درباره این واقعه ذکر کرده است<ref>آلوسی، محمود، روح المعانی، ج۴، ص۲۴۵؛ و ر.ک: جوینی، ابراهیم بن محمد، فرائدالسمطین، ج۱، ص۱۹۰.</ref>.
-[[سیوطی]] نیز پس از نقل برخی از طرق این حدیث، می‌نویسد: اینها طرق این حدیثند که یکدیگر را تقویت می‌کنند [و اصل این ماجرا را به [[اثبات]] می‌رسانند]<ref>سیوطی، جلال الدین، لباب النقول، ص۱۴۸.</ref>. [[ابن حجر عسقلانی]] نیز به برخی از طرق این [[حدیث]] اشاره می‌کند و تنها در طریق [[ابن مردویه]] به [[عمار]] و [[ثعلبی]] به [[ابوذر]] مناقشه می‌کند<ref>ابن حجر عسقلانی، احمد، الکافی الشاف فی تخریج احادیث الکشاف (ذیل تفسیر کشاف زمخشری)، ج۱، ص۶۴۹.</ref>.
-[[حدیث]] [[عکرمه]] نیز [[حدیثی]] مقطوع<ref>حدیث مقطوع، حدیثی است که به تابعین ختم شود. (سیوطی، جلال الدین، تدریب الراوی، ج۱، ص۱۵۹).</ref>، شاذ یا متروک<ref>حدیث شاذ و متروک، حدیثی است که تنها یک نفر آن را نقل کند؛ حال اگر آن یک نفر ثقه باشد حدیث شاذ، و اگر غیر ثقه باشد، متروک نامیده می‌شود (سیوطی، جلال الدین، تدریب الراوی، ج۱، ص۱۹۴) جمعی از رجال شناسان اهل سنت، عکرمه را ثقه نمی‌دانند. (ر.ک: عقلانی، احمد، تهذیب التهذیب، ج۷، ص۲۲۸). </ref> است و هیچ یک از ارباب [[تفاسیر روایی]] و نگارندگان [[شأن نزول]] مانند [[طبری]]، [[سیوطی]]، واحدی و دیگران آن را نیاورده‌اند.
-حاصل آن‌که در مجموع، هیچ کس از [[مفسران]] و [[محققان]] [[شیعه]] و [[اهل سنت]]، نزول آیات ولایت را درباره [[امام علی]]{{ع}} بافته [[دروغ‌گویان]] نشمرده است؛ هرچند در نوع [[تفسیر]] و تلقی از این ماجرا در بین [[فریقین]] تفاوت‌های چشم‌گیری است. نخستین و تنها مدعی [[دروغ‌گویی]] این حادثه، [[ابن تیمیه]] است که سخنش برای دیگران<ref>از جمله: ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، ج۲، ص۱۰۵ (پیش‌تر عبارت ذهبی را نقل کرده‌ایم) احمد، شاکر می‌گوید: «این از بافته‌های شیعه است که می‌خواهد با تأویل قرآن بازی کند و به علی -کرم الله وجهه - فضایل و مناقبی که ثابت نیست، نسبت دهد» (شاکر، احمد، عمدة التفسیر عن الحافظ ابن کثیر، ج۲، ص۵۰).</ref> [به ویژه افرادی که از تیره وهابیانند] [[الگو]] شده است<ref>برای نمونه ر.ک: قفاری، ناصر، اصول مذهب الشیعه، ج۲، ص۶۷۹.</ref>.
-ابن تیمیه که در نوع این نمونه‌ها عنان از کف می‌دهد، به شدت بر [[استدلال]] [[علامه حلی]] خرده گرفته، در نقد بحث [[روایی]] این حادثه می‌نویسد: اینکه [[رافضی]] حسن بن یوسف علامه حلی می‌گوید: دانشمندان [[اجماع]] دارند، این [[آیه]] درباره علی{{ع}} است، از بزرگ‌ترین ادعاهای [[دروغین]] است، بلکه اجماع [[اهل علم]] از ناقلان، بر این است که آیه در خصوص علی{{ع}} نازل نشده، او انگشتر خود را در [[نماز]] [[صدقه]] نداده است. اجماع اهل علم از [[محدثان]] نیز بر این است که داستان پیش‌گفته ساختگی است.
-[درباره] آن‌چه [[رافضی]] از [[تفسیر]] [[ثعلبی]] نقل کرده است [[حدیث]] ثعلبی با سند خود از [[ابوذر]] که می‌گوید: این آیه درباره [[امام علی]]{{ع}} در حین [[تصدق]] انگشتر به نیازمند نازل شد] اهل علم از محدثان بر این قولند که ثعلبی [[احادیث]] ساختگی را در تفسیرش می‌آورد... از این رو است که ثعلبی را «[[حاطب]] لیل» (هیزم‌کش شبانه) می‌دانند و [[بغوی]] که [[حدیث‌شناس]] و آگاه‌تر از ثعلبی و [[واحدی نیشابوری]] است، هرگز در تفسیرش که مختصر تفسیر ثعلبی است، این احادیث دروغی را که ثعلبی نقل کرده، نیاورده است.... با آن‌که ثعلبی [[دین‌دار]] است، به صحیح و سقیم احادیث [[آگاه]] نیست و در بیش‌تر موارد میان [[سنت]] و [[بدعت]] تفاوتی نمی‌گذارد.
-دانشمندان بزرگ و [[اهل تفسیر]] مانند [[محمد بن جریر طبری]]، [[بقی بن مخلد]] و [[ابن ابی‌حاتم]] و... این نوع احادیث ساختگی را نیاورده‌اند. همچنین [[ابن حمید]] و عبدالرزاق این حدیث را نقل نکرده‌اند. با آن‌که عبدالرزاق به [[تشیع]] [[گرایش]] دارد و از [[فضایل علی]]{{ع}} زیاد نقل کرده، [[شأن]] او [[برتر]] از آن است که این دروغ‌های آشکار را [[روایت]] کند.
-[افزون بر آن] مفسرانی که رافضی [علامه حلی] از کتاب‌هایشان نقل کرده است و نیز [[مفسران]] دیگری که از آنان آگاه‌ترند، روایاتی نقل کرده‌اند که این اجماع را نقض می‌کند. ثعلبی از [[ابن عباس]] نقل کرده که این آیه درباره [[ابابکر]] است و باز او و [[ابن ابی‌حاتم]] از [[عبدالملک بن ابی سلیمان]] روایت می‌کند که از [[امام باقر]]{{ع}} درباره {{متن قرآن|الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ...}} پرسیدم. [حضرت] فرمود: [[مؤمنان]] مرادند. گفتم: [[مردم]] می‌گویند این آیه درباره علی{{ع}} نازل شده است! [حضرت] فرمود: علی{{ع}} از [[مؤمنان]] است. همین معنا را [[ثعلبی]] از ضحاک، و ابن ابی‌حاتم از سدی درباره این [[آیه]] نقل کرده‌اند. همچنین ابن ابی‌حاتم با سند خود از [[عبدالله بن عباس]] چنین می‌نویسد: هر کس [[ایمان]] دارد، [[ولایت خدا]] و [[رسول]] و مؤمنان را می‌پذیرد<ref>ابن تیمیه، منهاج السنه، ج۴، ص۴.</ref>.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[آیه ولایت - نجارزادگان (مقاله)| مقاله «آیه ولایت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۱۰ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۱۰]]، ص ۱۵۴-۱۶۳.</ref>
 == جستارهای وابسته ==