معراج در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

در قرآن درباره اسراء آمده است: {{متن قرآن|سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا}}<ref>«پاکا آن (خداوند) که شبی بنده خویش را از مسجد الحرام تا مسجد الاقصی - که پیرامون آن را خجسته گردانده‌ایم- برد تا از نشانه‌هایمان بدو نشان دهیم، بی‌گمان اوست که شنوای بیناست» سوره اسراء، آیه ۱.</ref>. این [[آیه مبارکه]] درصدد بیان اسراء است. داستان معراج در قرآن به صراحت نیامده است، فقط در [[سوره مبارکه نجم]] آمده است: {{متن قرآن|ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَى * وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَى * ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى * فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى * فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى * مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى}}<ref>«توانای خردمندی که راست ایستاد * و او در افق فراتر بود * سپس نزدیک شد و فروتر آمد * آنگاه (میان او و پیامبر) به اندازه دو کمان یا نزدیک‌تر رسید * پس (خداوند) به بنده خود وحی کرد، آنچه وحی کرد * دل، آنچه می‌دید، دروغ نگفت» سوره نجم، آیه ۵-۱۱.</ref>.

مفاد این [[آیات]] را به معراج [[تفسیر]] کرده‌اند. البته این در صورتی درست خواهد بود که ضمیر را در این آیات به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} بازگشت دهیم، نه به "ذی مرة" که [[جبرئیل]] است. ظاهرا احتمال دوم درست است و [[روایت]] صحیحی با سند عالی از [[امام رضا]] {{ع}} نیز بر این مطلب دلالت دارد<ref>بنگرید: البرهان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۲۴۸.</ref>.

سؤالی پیش می‌آید که چرا معراج همانند اسراء به صراحت در [[قرآن]] بیان نشده است؟ شاید راز مسأله در این باشد که اسراء یک امر نزدیک به [[حس]] است. بنابراین آسان‌تر مورد تصدیق [[انسان]] قرار می‌گیرد. با وجود این، پذیرش اسراء برای آنان بسیار مشکل بود. در حالی که [[رسول اکرم]] {{صل}} توصیفی دقیق از مسیر و مقصد و آنچه در [[بیت المقدس]] دیده بود، ارائه فرمود، برخی با [[سختی]] پذیرفتند و شماری به استهزای آن حضرت روی آوردند. چنان که برخی از [[سست]] ایمان‌های [[مسلمان]]، [[مرتد]] شدند<ref>المصنّف، ج۵، ص۳۲۸؛ حیاة الصحابة، ج۳، ص۷۳؛ تاریخ الخمیس، ج۱، ص۳۰۸.</ref>.

ما ترجیح می‌دهیم که [[پیامبر]] {{صل}} در گزارش اسراء و معراج، روش تدریج را به خدمت گرفت. ابتدا برای آنان از اسراء گفت، امّا داستان معراج را فقط و فقط به [[یاران]] [[مؤمن]] [[ثابت قدم]] خویش بیان فرمود که هم [[قدرت]] تحلیل [[عقلانی]] داشتند و هم قادر بودند، چنین امر خطیری را بپذیرند. سپس در مناسبت‌های مختلف و به اقتضای [[مصلحت]] و اهداف [[دعوت]] [[توحیدی]]، دیگران را نیز از معراج باخبر فرمود.

نص قرآن است که اسراء از [[مسجد الحرام]] آغاز شد، امّا در شماری از [[روایات]] آمده که این سفر از [[خانه]] [[ام هانی]] شروع گشت<ref>سیره ابن هشام، ج۲، ص۴۳.</ref>. علّامه طباطبائی احتمال داده که اسراء دو بار انجام شده: یکی از مسجد الحرام و دیگری از خانه ام هانی<ref>المیزان، ج۱۳، ص۳۱.</ref>. احتمال دیگر آن است که منظور از [[مسجد الحرام]]، [[شهر]] [[مکّه]] است. این کاربرد واژه‌ها، متعارف است. چنان که در [[آیات]] و [[روایات]] هم نمونه‌هایی دارد: {{متن قرآن|هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ}}<ref>«قربانی‌یی که به (قربانگاه) کعبه برسد» سوره مائده، آیه ۹۵.</ref> یا اطلاق [[مسجد شجره]] در روایات برای [[ذو الحلیفه]]. احتمال سوم این است که در آن شب، [[رسول اکرم]] {{صل}} از [[خانه]] [[ام هانی]] به مسجدالحرام رفت و از آنجا [[اسراء]] آغاز شد<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[سیرت جاودانه ج۱ (کتاب)|سیرت جاودانه ج۱]]، ص ۲۹۸.</ref>.

# [[بندگی]] و [[عبودیت]] پیامبر، زمینه شایستگی آن حضرت برای معراج: {{متن قرآن|سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ...}}؛

# ارائه [[آیات]] بزرگ و با عظمت [[الهی]] به پیامبر [[فلسفه]] معراج آن حضرت: {{متن قرآن|سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ... لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا...}}، {{متن قرآن|لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى}}؛

# [[انتخاب]] پیامبر برای معراج، بر اساس [[سمیع]] بودن و [[بصیرت]] [[خدا]] به شایستگی‌های آن حضرت: {{متن قرآن|سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ... إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ}}؛

# [[عروج پیامبر]] تا افق بالای آسمان و [[رؤیت]] [[قلبی]] آیات خدا در معراج، از سوی پیامبر: {{متن قرآن|وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَى * ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى * فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى * فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى * مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى * أَفَتُمَارُونَهُ عَلَى مَا يَرَى * وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى * عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى * عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى * إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى * مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَى}}<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲]]، ص ۷۶۹.</ref>.

# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۲''']]