←حج کودکان
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۱۱۹: | خط ۱۱۹: | ||
== حج کودکان == | == حج کودکان == | ||
تا فردی به [[بلوغ]] نرسد، تکلیفی ندارد. در کودکان نیز این شرط، مانع از [[وجوب]] اعمال نسبت به آنهاست. در [[عبادات]] | تا فردی به [[بلوغ]] نرسد، تکلیفی ندارد. در کودکان نیز این شرط، مانع از [[وجوب]] اعمال نسبت به آنهاست. در [[عبادات]] صبی و کودک، بحث در این است که آیا عبادات او [[مشروع]] است؟ یعنی میتواند آنها را به قصد [[امتثال]] به جا آورد یا مشروع نبوده و نمیتواند آنها را به قصد امتثال امر الهی انجام دهد؟ | ||
مشهور [[فقها]] بر این عقیدهاند که اعمال صبی، دارای [[مصلحت]] بوده، [[استحباب]] نیز دارد و تنها تمرین و آمادهسازی نیست. عمده دلیل آنها، اطلاقات و عمومات [[آیات قرآن کریم]] است که شامل افراد بالغ و نابالغ ـ هر دو ـ میشود. | مشهور [[فقها]] بر این عقیدهاند که اعمال صبی، دارای [[مصلحت]] بوده، [[استحباب]] نیز دارد و تنها تمرین و آمادهسازی نیست. عمده دلیل آنها، اطلاقات و عمومات [[آیات قرآن کریم]] است که شامل افراد بالغ و نابالغ ـ هر دو ـ میشود. | ||
[[آیه کریمه]]: {{متن قرآن|أَقِيمُوا الصَّلَاةَ}}<ref>«و نماز را برپا دارید و زکات بدهید و با نمازگزاران نماز بگزارید» سوره بقره، آیه ۴۳.</ref> به طور مطلق، بیان میکند که همه باید نماز بخوانند؛ چه بالغ و چه غیر بالغ و نیز عموم [[آیه]] {{متن قرآن|فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ...}}<ref>«پس هر کس از شما این ماه را دریافت (و در سفر نبود)، باید (تمام) آن را روزه بگیرد ...» سوره بقره، آیه ۱۸۵.</ref> شامل افراد نابالغ هم میشود. اما از آنجا که دلیل بر عدم [[وجوب]] [[تکلیف]]، برای | [[آیه کریمه]]: {{متن قرآن|أَقِيمُوا الصَّلَاةَ}}<ref>«و نماز را برپا دارید و زکات بدهید و با نمازگزاران نماز بگزارید» سوره بقره، آیه ۴۳.</ref> به طور مطلق، بیان میکند که همه باید نماز بخوانند؛ چه بالغ و چه غیر بالغ و نیز عموم [[آیه]] {{متن قرآن|فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ...}}<ref>«پس هر کس از شما این ماه را دریافت (و در سفر نبود)، باید (تمام) آن را روزه بگیرد ...» سوره بقره، آیه ۱۸۵.</ref> شامل افراد نابالغ هم میشود. اما از آنجا که دلیل بر عدم [[وجوب]] [[تکلیف]]، برای صبی وجود دارد؛ {{عربی|... أَنَّ الْقَلَمَ يُرْفَعُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ...}}<ref>وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج۱، ابواب مقدمات عبادات، باب ۴.</ref> پس [[حکم]] وجوب از صبی برداشته میشود، اما نسبت به برداشته شدن حکم [[استحباب]] و [[اباحه]] دلیلی وجود ندارد؛ لذا میتوان گفت که [[اعمال عبادی]] صبی، استحباب دارد. | ||
[[آیات]] فراوانی درباره شرایط، [[اعمال]] و [[احکام]] حج وجود دارد که اطلاق برخی از آنها شامل، صبی نیز میشود. {{متن قرآن|وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا}}<ref>«در آن نشانههایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است و حجّ این خانه برای خداوند بر عهده مردمی است که بدان راهی توانند جست؛ و هر که انکار کند (بداند که) بیگمان خداوند از جهانیان بینیاز است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref> اطلاق وجوب در این [[آیه]]، علاوه بر [[مکلفین]] شامل افراد نابالغ هم میشود و روایتی نیز بر این مطلب دلالت میکند: {{متن حدیث|الْحَجُّ عَلَى النَّاسِ جَمِيعاً كِبَارِهِمْ وَ صِغَارِهِمْ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ابواب وجوب حج، باب ۲.</ref> اما به [[دلایل]] خاص، از جمله شرطیت [[بلوغ]] در وجوب تکلیف، افراد نابالغ از اطلاق آیه و [[حدیث]] خارج میشوند و [[اجماع]] [[علما]] و [[فقها]] نیز مؤید این مطلب است. | [[آیات]] فراوانی درباره شرایط، [[اعمال]] و [[احکام]] حج وجود دارد که اطلاق برخی از آنها شامل، صبی نیز میشود. {{متن قرآن|وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا}}<ref>«در آن نشانههایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است و حجّ این خانه برای خداوند بر عهده مردمی است که بدان راهی توانند جست؛ و هر که انکار کند (بداند که) بیگمان خداوند از جهانیان بینیاز است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref> اطلاق وجوب در این [[آیه]]، علاوه بر [[مکلفین]] شامل افراد نابالغ هم میشود و روایتی نیز بر این مطلب دلالت میکند: {{متن حدیث|الْحَجُّ عَلَى النَّاسِ جَمِيعاً كِبَارِهِمْ وَ صِغَارِهِمْ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۱، ابواب وجوب حج، باب ۲.</ref> اما به [[دلایل]] خاص، از جمله شرطیت [[بلوغ]] در وجوب تکلیف، افراد نابالغ از اطلاق آیه و [[حدیث]] خارج میشوند و [[اجماع]] [[علما]] و [[فقها]] نیز مؤید این مطلب است. | ||
فاضل هندی میگوید: چون صبی هنوز بالغ نشده؛ لذا حج بر او [[واجب]] نیست و اگر حجی هم به جا آورد، از باب تمرین خواهد بود و بر این سخن دو دلیل اقامه میکند، یکی اجماع علما و دیگری [[روایات]]. مرحوم نراقی نیز گفته است یکی از شرایط وجوب حج، بلوغ و [[عقل]] است. پس بر صبی حج واجب نیست. [[شهید]] اول هم بر این مطلب تأکید ورزیده که چون صبی شرط [[وجوب]] حج، یعنی [[بلوغ]] را ندارد، پس حج بر او [[واجب]] نخواهد بود. | |||
فقهای معاصر نیز بر این امر تأکید دارند که حج بر صبی به خاطر عدم بلوغش، واجب نیست. [[امام خمینی]] [[رحمة]] [[الله]] هم فرمودهاند: حج بر صبی واجب نیست، اگر چه مراهق و نزدیک به بلوغ هم باشد و اگر حج به جا آورد گر چه صحیح است، ولی کفایت از [[حجة الاسلام]] نمیکند<ref>تحریر الوسیله، امام خمینی رحمه الله، ج۱، ص۳۴۰.</ref>. | فقهای معاصر نیز بر این امر تأکید دارند که حج بر صبی به خاطر عدم بلوغش، واجب نیست. [[امام خمینی]] [[رحمة]] [[الله]] هم فرمودهاند: حج بر صبی واجب نیست، اگر چه مراهق و نزدیک به بلوغ هم باشد و اگر حج به جا آورد گر چه صحیح است، ولی کفایت از [[حجة الاسلام]] نمیکند<ref>تحریر الوسیله، امام خمینی رحمه الله، ج۱، ص۳۴۰.</ref>. | ||
از [[امام صادق]]{{ع}} درباره حج | از [[امام صادق]]{{ع}} درباره حج کودک ده ساله سؤال شد. ایشان فرمودند: زمانی حج بر او واجب میشود که محتلم شود. [[امام علی]]{{ع}} سه گروه را از دایره [[تکلیف]] وجوبی خارج میداند که یکی از آنها صبی است؛ {{متن حدیث|الْقَلَمَ يُرْفَعُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ وَ عَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يُفِيقَ وَ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ}}<ref>خصال، صدوق، ج۱، ص۹۴.</ref>. اکنون که حج بر صبی واجب نیست، این [[پرسش]] مطرح میشود که اگر صبی حج بگزارد آیا حج او صحیح است؟ [[علما]] بر این نظریهاند که حج صبی صحیح است و حتی گروهی ادعای [[اجماع]] کردهاند. | ||
نتیجه اینکه صبی میتواند و بر او جایز است [[احرام]] ببندد و حج وی [[مشروع]] و صحیح میباشد. | نتیجه اینکه صبی میتواند و بر او جایز است [[احرام]] ببندد و حج وی [[مشروع]] و صحیح میباشد. | ||
| خط ۱۴۱: | خط ۱۴۱: | ||
و اما وجوب حج [[طواف]] [[نساء]] بر صبی؛ یکی از [[اعمال]] و [[مناسک]] مهم در حج، طواف نساء است. اهمیت آن به قدری است که در صورت به جا نیاوردن، [[حاجی]] دیگر نمیتواند [[ازدواج]] کند و اگر [[همسر]] داشته باشد همسرش بر او [[حرام]] خواهد شد و تا زمانی که آن را به جا نیاورد، این [[حکم]] همچنان باقی خواهد ماند. | و اما وجوب حج [[طواف]] [[نساء]] بر صبی؛ یکی از [[اعمال]] و [[مناسک]] مهم در حج، طواف نساء است. اهمیت آن به قدری است که در صورت به جا نیاوردن، [[حاجی]] دیگر نمیتواند [[ازدواج]] کند و اگر [[همسر]] داشته باشد همسرش بر او [[حرام]] خواهد شد و تا زمانی که آن را به جا نیاورد، این [[حکم]] همچنان باقی خواهد ماند. | ||
در این میان، آن چه مهم است حج | در این میان، آن چه مهم است حج صبی است. با این که انجام [[اعمال]] حج بر صبی [[مستحب]] است آیا [[طواف]] [[نساء]] بر او [[واجب]] است؟ و آیا او نیز همچون افراد بالغ، باید تمام اعمال حج را انجام دهد؟ پیش از پاسخ به این [[پرسش]] باید به سه نکته توجه داشت: | ||
# طواف نساء بر مرد و [[زن]] بالغ واجب است و در این مورد هیچ اختلافی وجود ندارد، [[روایات]] نیز بر آن تصریح دارند. | # طواف نساء بر مرد و [[زن]] بالغ واجب است و در این مورد هیچ اختلافی وجود ندارد، [[روایات]] نیز بر آن تصریح دارند. | ||
#در [[موسم حج]]، زن بر مرد و مرد بر زن زمانی [[حلال]] میشوند که طواف نساء را انجام داده باشند. | # در [[موسم حج]]، زن بر مرد و مرد بر زن زمانی [[حلال]] میشوند که طواف نساء را انجام داده باشند. | ||
# هر عملی که بر مُحرِم بالغ حرام است، بر صبی مُحرِم نیز حرام میباشد و از هر عملی که او باید اجتناب کند، بر صبی نیز لازم است از آن به بپرهیزد. | # هر عملی که بر مُحرِم بالغ حرام است، بر صبی مُحرِم نیز حرام میباشد و از هر عملی که او باید اجتناب کند، بر صبی نیز لازم است از آن به بپرهیزد. | ||
| خط ۱۵۶: | خط ۱۵۶: | ||
در پاسخ باید گفت: هیچ اختلافی در عدم کفایت حج صبی از حجة الاسلام وجود ندارد و علاوه بر [[روایات]]، [[اجماع]] نیز مؤید آن است: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا}}<ref>«در آن نشانههایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است و حجّ این خانه برای خداوند بر عهده مردمی است که بدان راهی توانند جست؛ و هر که انکار کند (بداند که) بیگمان خداوند از جهانیان بینیاز است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref>. | در پاسخ باید گفت: هیچ اختلافی در عدم کفایت حج صبی از حجة الاسلام وجود ندارد و علاوه بر [[روایات]]، [[اجماع]] نیز مؤید آن است: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا}}<ref>«در آن نشانههایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است و حجّ این خانه برای خداوند بر عهده مردمی است که بدان راهی توانند جست؛ و هر که انکار کند (بداند که) بیگمان خداوند از جهانیان بینیاز است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref>. | ||
درباره [[وجوب]] حج است بر افراد بالغ و شامل غیر بالغ نمیشود. پس حج صبی | درباره [[وجوب]] حج است بر افراد بالغ و شامل غیر بالغ نمیشود. پس حج صبی امتثال امر الهی نبوده و [[تکلیف]] بر عهده او باقی خواهد ماند؛ لذا این حج او مجزی نبوده و باید حج دیگری بعد از [[بلوغ]] به جا آورد<ref>فصلنامه میقات حج، ش۶۲، ص۱۸.</ref>.<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۳۹۱.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||