صبر در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

# [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "صبر نسبت به [[ایمان]]، مانند سَر نسبت به بدن است. بنابراین همان‌گونه که چون سَر نباشد بدن نیز از بین خواهد رفت، چون صبر نباشد ایمان از بین خواهد رفت"<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: الصَّبْرُ مِنَ الْإِيمَانِ بِمَنْزِلَةِ الرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ فَإِذَا ذَهَبَ الرَّأْسُ ذَهَبَ الْجَسَدُ كَذَلِكَ إِذَا ذَهَبَ الصَّبْرُ ذَهَبَ الْإِيمَانُ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۸۷.</ref>.

# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: "[[بهشت]] در میان ناخواستنی‌ها و صبر بر آنها قرار دارد، از این رو هرکس بر سختی‌های [[دنیا]] صبر ورزد داخل بهشت می‌شود؛ و در مقابل [[جهنّم]] در میان لذّت‌ها و [[شهوات]] قرار دارد، از این‌رو هرکس به خودْ [[لذّات]] [[دنیا]] و شهوات آن را بدهد داخل در جهنّم خواهد شد"<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} قَالَ: الْجَنَّةُ مَحْفُوفَةٌ بِالْمَكَارِهِ وَ الصَّبْرِ فَمَنْ صَبَرَ عَلَى الْمَكَارِهِ فِي الدُّنْيَا دَخَلَ الْجَنَّةَ وَ جَهَنَّمُ مَحْفُوفَةٌ بِاللَّذَّاتِ وَ الشَّهَوَاتِ- فَمَنْ أَعْطَى نَفْسَهُ لَذَّتَهَا وَ شَهْوَتَهَا دَخَلَ النَّارَ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۸۹.</ref>.

#"[[امیرمؤمنان]]{{ع}} فرمودند: "[[صبر]] بر دو نوع است: صبر به هنگام [[مصیبت]] و تلخی که صبری خوب و [[زیبا]] است، و بهتر از این، صبر به هنگام پیش آمدن [[محرّمات الهی]] است. [[یاد خدا]] نیز بر دو نوع است: یاد خدا به هنگام [[مصیبت‌ها]]، و [[برتر]] از آن، یاد خدا به هنگام پیش آمدن آنچه [[حرام]] است، که این یاد مانع از انجام کار حرام می‌شود"<ref>{{متن حدیث|قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} الصَّبْرُ صَبْرَانِ صَبْرٌ عِنْدَ الْمُصِيبَةِ حَسَنٌ جَمِيلٌ وَ أَحْسَنُ مِنْ ذَلِكَ الصَّبْرُ عِنْدَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَيْكَ وَ الذِّكْرُ ذِكْرَانِ ذِكْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عِنْدَ الْمُصِيبَةِ وَ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ ذِكْرُ اللَّهِ عِنْدَ مَا حَرَّمَ عَلَيْكَ فَيَكُونُ حَاجِزاً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۹۰.</ref>.

# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: "چون درگذشت پدرم [[امام سجاد]]{{ع}} نزدیک شد، مرا به سینه خود فشرد و فرمود: ای فرزند عزیزم! تو را به آنچه پدرم به هنگامی که وفاتش رسید به من سفارش کرد، و فرمود که پدرش او را به آن سفارش کرده سفارش می‌کنم، آن این است که بر [[حق]] صبر کن هرچند این صبر تلخ باشد"<ref>{{متن حدیث|قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ{{ع}} لَمَّا حَضَرَتْ أَبِي عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ{{ع}} الْوَفَاةُ ضَمَّنِي إِلَى صَدْرِهِ وَ قَالَ يَا بُنَيَّ أُوصِيكَ بِمَا أَوْصَانِي بِهِ أَبِي حِينَ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ وَ بِمَا ذَكَرَ أَنَّ أَبَاهُ أَوْصَاهُ بِهِ يَا بُنَيَّ اصْبِرْ عَلَى الْحَقِّ وَ إِنْ كَانَ مُرّاً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۹۱.</ref>.

# [[امام صادق]]{{ع}} می‌فرمایند: "[[خداوند]] - عزَّوجلّ! - بر قومی نعمت‌هایی بخشید امّا آنان [[شکر]] آن [[نعمت‌ها]] را به جای نیاوردند، از این‌رو آن نعمت‌ها مایة وبال آنان شد. نیز قومی را به [[مصائب]] و مشکلاتی [[مبتلا]] ساخت امّا آنان بر آن [[مشکلات]] [[صبر]] ورزیدند، از این‌رو آن مشکلات برای آنان به [[نعمت]] تبدیل شد"<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ{{ع}} قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْعَمَ عَلَى قَوْمٍ بِالْمَوَاهِبِ فَلَمْ يَشْكُرُوا فَصَارَتْ عَلَيْهِمْ وَبَالًا وَ ابْتَلَى قَوْماً بِالْمَصَائِبِ فَصَبَرُوا فَصَارَتْ عَلَيْهِمْ نِعْمَةً}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۴۱.</ref>.

# [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمودند: "[[خداوند متعال]] می‌فرماید: من [[دنیا]] را در میان بندگانم به [[قرض]] وانهادم، حال هرکس به خود من از این دنیا قرض دهد، در مقابل هر یک قرض ده تا هفتصد برابر پس می‌دهم، و هرکس به من قرض ندهد از او به [[زور]] می‌گیرم، حال اگر بر آن صبر کرد سه صفت به او می‌بخشم که اگر یکی از آن را به فرشتگانم می‌دادم به آن [[راضی]] می‌شدند. در اینجا امام صادق{{ع}} این [[آیه شریفه]] را خواندند: {{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ * أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ...}}<ref>«همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}} (ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم) بر آنان از پروردگارشان درودها و بخشایشی است و آنانند که رهیافته‌اند» سوره بقره، آیه ۱۵۶-۱۵۷.</ref>[[صلوات]] - این یکی از آن سه صفت است - و [[رحمت]] پروردگارشان بر آنان باد- این دوّمین صفت آنان است- که {{متن قرآن|وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ}}<ref>«و آنانند که رهیافته‌اند» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۵۷.</ref> - این سوّمین صفت آنان است. سپس [[امام صادق]]{{ع}} اضافه کردند: این برای کسی است که [[خداوند]] به [[زور]] از او چیزی بستاند"<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: إِنِّي جَعَلْتُ الدُّنْيَا بَيْنَ عِبَادِي قَرْضاً، فَمَنْ أَقْرَضَنِي مِنْهَا قَرْضاً، أَعْطَيْتُهُ بِكُلِّ وَاحِدَةٍ عَشْراً إِلى‏ سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ، وَ مَا شِئْتُ مِنْ ذلِكَ، وَ مَنْ لَمْ يُقْرِضْنِي مِنْهَا قَرْضاً، فَأَخَذْتُ مِنْهُ شَيْئاً قَسْراً، فَصَبَرَ، أَعْطَيْتُهُ ثَلَاثَ خِصَالٍ، لَوْ أَعْطَيْتُ وَاحِدَةً مِنْهُنَّ مَلَائِكَتِي لَرَضُوا بِهَا مِنِّي ثُمَّ تَلَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ فَهذِهِ وَاحِدَةٌ مِنْ ثَلَاثِ خِصَالٍ وَرَحْمَةٌ اثْنَتَانِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ}} ثَلَاثٌ. ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: هذَا لِمَنْ أَخَذَ اللَّهُ مِنْهُ شَيْئاً قَسْراً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۹۲.</ref>.

# [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمودند: "آن کس که [[بلاء]] [[الهی]] را بشناسد بر آن [[صبر]] می‌ورزد، و آن کس که آن را نشناسد ناپسندش می‌خواند"<ref>{{متن حدیث|قَالَ النَّبِيُّ{{صل}}: مَنْ يَعْرِفِ الْبَلَاءَ يَصْبِرْ عَلَيْهِ وَ مَنْ لَا يَعْرِفْهُ يُنْكِرْهُ‌}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۸۳.</ref>.

# پیامبر اکرم{{صل}} فرمودند: "علامت [[انسان]] صبرپیشه سه چیز است: نخست آنکه کسل نشود، و دوّم آنکه بی‌تاب نشود، و سوّم آنکه از پروردگارش [[شکایت]] نکند؛ چراکه چون او کسل و [[سست]] شود [[حق]] را ضایع می‌کند، و چون بی‌تاب شود حق [[شکر]] را به جای نمی‌آورد، و چون از پروردگارش [[شکایت]] کند در [[حقیقت]] او را [[عصیان]] کرده است <ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} أَنَّ النَّبِيَّ{{صل}} قَالَ: عَلَامَةُ الصَّابِرِ فِي ثَلَاثٍ أَوَّلُهَا أَنْ لَا يَكْسَلَ وَ الثَّانِيَةُ أَنْ لَا يَضْجَرَ وَ الثَّالِثَةُ أَنْ لَا يَشْكُوَ مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِأَنَّهُ إِذَا كَسِلَ فَقَدْ ضَيَّعَ الْحَقَّ وَ إِذَا ضَجِرَ لَمْ يُؤَدِّ الشُّكْرَ وَ إِذَا شَكَا مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ عَصَاهُ‌}}؛ [[بحار الأنوار]]، ج۶۸، ص۸۶.</ref>.

# [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "چه بسیار که چند لحظه صبر کردن [[شادمانی]] طولانی‌ای به دنبال داشته، و چه بسیار که چند لحظه [[لذّت]] [[ناراحتی]] طولانی‌ای به دنبال داشته"<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: قَالَ: كَمْ مِنْ صَبْرِ سَاعَةٍ قَدْ أَوْرَثَتْ فَرَحاً طَوِيلًا وَ كَمْ مِنْ لَذَّةِ سَاعَةٍ قَدْ أَوْرَثَتْ حُزْناً طَوِيلًا}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۹۱.</ref>.

# [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "ما [[صبر]] پیشه‌ایم و [[شیعیان]] ما از ما پرصبرتر و بردبارترند. گفتم: فدایت شوم! چگونه شیعیان شما از شما صبورتر می‌باشند؟ آن حضرت فرمودند: این از آن رو است که ما بر آنچه می‌دانیم صبر می‌کنیم، در حالی که شیعیان ما بر آنچه نمی‌دانند صبر می‌کنند"<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: إِنَّا صُبُرٌ وَ شِيعَتُنَا أَصْبَرُ مِنَّا قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ كَيْفَ صَارَ شِيعَتُكُمْ أَصْبَرَ مِنْكُمْ قَالَ لِأَنَّا نَصْبِرُ عَلَى مَا نَعْلَمُ وَ شِيعَتُنَا يَصْبِرُونَ عَلَى مَا لَا يَعْلَمُونَ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۹۳.</ref>.

# [[امیرمؤمنان]]{{ع}} فرمودند: "[[انسان]] تا سه صفت در او پدید نیاید [[حقیقت ایمان]] را نمی‌چشد: دقّت در [[دین]]، صبر بر [[مشکلات]]، و [[تدبیر]] درست در امر معاش" <ref>{{متن حدیث|عَنْ عَلِيِّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ‌{{ع}}: قَالَ: لَا يَذُوقُ الْمَرْءُ مِنْ حَقِيقَةِ الْإِيمَانِ حَتَّى يَكُونَ فِيهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ الْفِقْهُ فِي الدِّينِ وَ الصَّبْرُ عَلَى الْمَصَائِبِ وَ حُسْنُ التَّقْدِيرِ فِي الْمَعَاشِ}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۸۵.</ref>.

# امیرمؤمنان{{ع}} فرمودند: "سه چیز است که به واسطه آنها انسان [[مسلمان]] کامل می‌شود: [[تدبّر]] و توجّه در دین، تدبیر در امر [[معیشت]]، و صبر در مشکلات"<ref>{{متن حدیث|قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} ثَلَاثٌ بِهِنَّ يَكْمُلُ الْمُسْلِمُ التَّفَقُّهُ فِي الدِّينِ وَ التَّقْدِيرُ فِي الْمَعِيشَةِ وَ الصَّبْرُ عَلَى النَّوَائِبِ‌}}؛ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۸۵.</ref>.

بر اساس آن چه گذشت می‌‌توان دریافت که صبر دارای اقسام و انواع چندی است که اصلی‌ترین و اساسی‌ترین آنها عبارتند از:

# [[صبر بر مصیبت]]؛

# صبر بر [[اطاعت]]؛

در [[آیات]] ۶۳ تا ۷۵ [[سوره فرقان]] به این سه گانه صبر اشاره و توجه داده شده و در آنها بیان شده که [[بندگان خدا]] در برابر [[مشکلات]]، [[طاعت خدا]] و ترک گناه صبر پیشه می‌‌کنند و تاب می‌‌آورند.

از آن جایی که صبر از امور [[باطنی]] است تنها راه فهمیدن داشتن این فضلیت و یا [[میزان]] آن در شخص می‌‌بایست به نشانه‌های آن اشاره کرد؛ زیرا هر امر درونی و باطنی دارای آثاری است که می‌‌توان از راه آنها وجود و عدم وجود یا میزان آن را دریافت و دانست.

== منابع ==