←مناقشات اهل سنت بر آیه مباهله
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۶۰۹: | خط ۶۰۹: | ||
[[آیه مباهله]] [[سال دهم]] نازل شده است. هیأت [[نجران]] زمانی وارد [[مدینه]] شد که از [[عموهای پیامبر]]{{صل}} تنها عباس باقی مانده بود و عباس از پیشیگیرندگان نخستین نبود و همانند علی{{ع}} نزد [[رسول خدا]]{{صل}} جایگاه و [[منزلت]] نداشت. امّا در میان عموزادگان آن حضرت نیز کسی به مانند علی{{ع}} وجود نداشت؛ چراکه کسانی هم چون، جعفر ([[برادر]] [[بزرگوار]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}}) پیش از آن [[شهید]] شده بود. مباهله به هنگام ورود هیأت نجران در سال نهم و یا [[دهم هجری]] اتفاق افتاد و این در حالی است که [[شهادت]] جعفر سال هشتم و در [[جنگ موته]] اتفاق افتاده بود. بنابراین فقط علی{{ع}} برای مباهله [[انتخاب]] شد و انتخاب شدن ایشان برای مباهله بدان جهت بود که در میان [[نزدیکان پیامبر]]{{صل}} [[جایگزینی]] برای ایشان نبود. اما این مساله موجب نمیشود که او در چیزی با پیامبر{{صل}} مساوی باشد. همچنین موجب نمیشود که او مطلقاً از سایر [[صحابه]] [[افضل]] باشد، بلکه در مباهله برای او نوعی [[فضیلت]] بود و آن فضیلت، میان او، [[فاطمه]]، حسن و حسین{{عم}} مشترک است و همین نشانگر این است که [[جریان مباهله]] از خصائص [[امامت]] نمیباشد؛ چراکه خصائص امامت برای زنان ثابت نمیشود. اینکه شخصی در میان افراد باشد که پیامبر به همراه او مباهله کرده مقتضی آن نیست که آن شخص از همه صحابه با فضلیتتر باشد، چنانکه موجب نمیشود که فاطمه، حسن و حسین{{عم}} از همه صحابه با فضیلتتر باشند.<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۳ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام]]، ج۳، ص ۳۴۲.</ref> | [[آیه مباهله]] [[سال دهم]] نازل شده است. هیأت [[نجران]] زمانی وارد [[مدینه]] شد که از [[عموهای پیامبر]]{{صل}} تنها عباس باقی مانده بود و عباس از پیشیگیرندگان نخستین نبود و همانند علی{{ع}} نزد [[رسول خدا]]{{صل}} جایگاه و [[منزلت]] نداشت. امّا در میان عموزادگان آن حضرت نیز کسی به مانند علی{{ع}} وجود نداشت؛ چراکه کسانی هم چون، جعفر ([[برادر]] [[بزرگوار]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}}) پیش از آن [[شهید]] شده بود. مباهله به هنگام ورود هیأت نجران در سال نهم و یا [[دهم هجری]] اتفاق افتاد و این در حالی است که [[شهادت]] جعفر سال هشتم و در [[جنگ موته]] اتفاق افتاده بود. بنابراین فقط علی{{ع}} برای مباهله [[انتخاب]] شد و انتخاب شدن ایشان برای مباهله بدان جهت بود که در میان [[نزدیکان پیامبر]]{{صل}} [[جایگزینی]] برای ایشان نبود. اما این مساله موجب نمیشود که او در چیزی با پیامبر{{صل}} مساوی باشد. همچنین موجب نمیشود که او مطلقاً از سایر [[صحابه]] [[افضل]] باشد، بلکه در مباهله برای او نوعی [[فضیلت]] بود و آن فضیلت، میان او، [[فاطمه]]، حسن و حسین{{عم}} مشترک است و همین نشانگر این است که [[جریان مباهله]] از خصائص [[امامت]] نمیباشد؛ چراکه خصائص امامت برای زنان ثابت نمیشود. اینکه شخصی در میان افراد باشد که پیامبر به همراه او مباهله کرده مقتضی آن نیست که آن شخص از همه صحابه با فضلیتتر باشد، چنانکه موجب نمیشود که فاطمه، حسن و حسین{{عم}} از همه صحابه با فضیلتتر باشند.<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۳ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام]]، ج۳، ص ۳۴۲.</ref> | ||
'''همراهی اهل بیت با پیامبر از باب استجابت دعا نبود''' | |||
و اما در پاسخ به اینکه: «اگر کسی غیر از اهل بیت در [[استجابت دعا]] در [[برابری] با پیامبر، از اهل بیت، [[برتر]] بود، قطعاً [[خداوند]] به پیامبر دستور میداد که او را با خود همراه کند؛ زیرا اینجا مکانی است که به او نیاز است»، میگوییم: مقصود از [[همراهی]] آنان [[اجابت دعا]] نبود؛ زیرا دعای رسول خدا{{صل}} به [[تنهایی]] کافی است و اگر منظور از [[دعوت]] ایشان [[استجابت]] [[دعای پیامبر]] بود، در این صورت باید همه [[مؤمنان]] را فرا میخواند و با آنان [[دعا]] میکرد، چنانکه پیامبر به همراه آنان [[طلب باران]] میکرد و با [[مهاجران]] [[تنگدست]] و [[فقیر]] به [[فتوحات]] میپرداخت و میفرمود: «[[یاری]] نمیشوید و یا روزی نمیخورید مگر به واسطه ضعفای خود، دعا، [[نماز]] و [[اخلاص]] آنان!» و روشن است که اگر چه دعای ایشان [[مستجاب]] است، اما کثرت دعا برای [[اجابت]] رساتر است، لیکن از آنجا که منظور از [[دعوت]] کسانی که [[پیامبر]] برای [[مباهله]] فرا خواند، اجابت دعای ایشان نبود، بلکه به جهت مقابله میان [[خویشاوندان]] دو طرف بود، لذا خدای متعال به همراهی کردن نزدیکان آن حضرت با پیامبر امر کرد و ما به [[ضرورت]] میدانیم که اگر پیامبر{{صل}} [[ابوبکر]]، عمر، عثمان، [[طلحه]]، [[زبیر]]، [[ابی بن کعب]]، [[معاذ بن جبل]] و دیگران را هم برای مباهله فرا میخواند، آنان به جهت [[استجابت]] [[دستور پیامبر]] بزرگترین [[مردم]] بودند و دعای آنان و غیر آنان در [[اجابت دعا]] رساتر بود، لیکن [[خدای سبحان]] امر به [[همراهی]] آنان با پیامبر نکرده است؛ زیرا [[خواست خداوند]] با دعوت آنان محقق نمیشد؛ چراکه خواست [[خدا]] این بود که [[نصرانیان]] کسانی را بیاورند که به طور طبیعی نسبت به آنها دلسوزترند، مانند فرزندانشان، زنانشان و مردانشان که نزدیکترین افراد به آنها هستند. پس اگر پیامبر{{صل}} افرادی غیر از بستگان خود را فرا میخواند و آنها نیز با همان گروه و غیر از بستگان و [[نزدیکان]] خود میآمدند، [[نزول]] [[لعنت]] و [[عذاب]] با آن [[بیگانگان]] بر آنان سخت نمیشد، چنانکه نزول آن با حضور نزدیکان آنها برایشان سخت میگشت. پس [[طبع]] [[بشر]] اینگونه است که بر نزدیکان خود بیش از بیگانگان [[بیم]] دارد، پس پیامبر{{صل}} امر شد که نزدیکانش را دعوت کند و آنان نیز نزدیکان خود را دعوت کنند. | |||
مردم نیز به هنگام مقابله هر گروهی با گروه دیگر میگویند که: [[فرزندان]] و زنانتان را نزد ما گرو بگذارید. پس اگر یکی از دو گروه بیگانهای را گرو بگذارد، آنان [[راضی]] نمیشوند و چنانکه اگر پیامبر{{صل}} بیگانگان را فرا میخواند، گروه مقابله کننده با ایشان راضی نمیشدند. همین امر طبیعی است که [[لزوم]] با فضیلتتر بودن [[خانواده]] آن مرد در نزد [[خداوند]] آنگاه که با [[اهل]] خود، با گروهی که با اهلشان آمدهاند مقابله میکند را مورد تردید قرار میدهد. | |||
پس روشن شد که در [[آیه]] اصلا دلالتی بر سخن [[رافضی]] ندارد. | |||
و از آنچه گفتیم روشن میشود که {{متن قرآن|نِسَاءَنَا}} اختصاص به [[فاطمه]]{{س}} ندارد بلکه اگر پیامبراکرم هر یک از دخترانش را هم فرا میخواند در این مورد در جایگاه او بود لکن در آن هنگام غیر از فاطمه{{س}} دختری نداشت؛ زیرا [[رقیّه]]، [[ام کلثوم]] و [[زینب]] پیش از آن [[رحلت]] کرده بودند. | |||
پس همینطور {{متن قرآن|أَنْفُسَنَا}} اختصاص به علی{{ع}} ندارد بلکه آن به صیغه جمع است، چنانکه {{متن قرآن|نِسَاءَنَا}} به صیغه جمع است و همین طور است {{متن قرآن|أَبْنَاءَنَا}} که آن نیز صیغه جمع است. از اینرو [[پیامبر]] حسن و حسین ({{ع}}) را فرا خواند؛ چراکه غیر از ایشان کسی نبود که با پیامبر نسبت [[فرزندی]] داشته باشد و هر چند که ابراهیم در آن [[زمان]] موجود بود، اما خردسالی بود که فراخواندن او ممکن نبود<ref>{{عربی|أَمَّا أَخْذُهُ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ فِي الْمُبَاهَلَةِ، فَحَدِيثٌ صَحِيحٌ، رَوَاهُ مُسْلِمٌ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ. قَالَ فِي حَدِيثٍ طَوِيلٍ: «لَمَّا نَزَلَتْ هذِهِ الْآيَةُ {{متن قرآن|فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ}}، دَعَا رَسُولُ اللهِ{{صل}} عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ حَسَناً وَ حُسَيْناً، فَقَالَ: «اللَّهُمَّ هؤُلَاءِ أَهْلِي». | |||
وَ لكِنْ لَا دَلَالَةَ فِي ذلِكَ عَلَى الْإِمَامَةِ وَ لَا عَلَى الْأَفْضَلِيَّةِ. | |||
وَ قَوْلُهُ: قَدْ جَعَلَ اللهُ نَفْسَ رَسُولِ اللهِ{{صل}}، وَ الِاتِّحَادُ مَحَالٌ، فَبَقِيَ الْمُسَاوَاةُ لَهُ، وَ لَهُ الْوِلَايَةُ الْعَامَّةُ، فَكَذَا الْمُسَاوِيَةُ. | |||
قُلْنَا: لَا نُسَلِّمُ أَنَّهُ لَمْ يَبْقَ إِلَّا الْمُسَاوَاةُ، وَ لَا دَلِيلَ عَلَى ذلِكَ، بَلْ حَمْلُهُ عَلَى ذلِكَ مُمْتَنِعٌ، لِأَنَّ أَحَداً لَا يُسَاوِي رَسُولَ اللهِ{{صل}}، لَا عَلِيّاً وَ لَا غَيْرَهُ. | |||
وَ هذَا اللَّفْظُ فِي لُغَةِ الْعَرَبِ لَا يَقْتَضِي الْمُسَاوَاةَ. قَالَ تَعَالَى فِي قِصَّةِ الْإِفْكِ: {{متن قرآن|لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا}} وَ لَمْ يُوجِبْ ذلِكَ أَنْ يَكُونَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ مُتَسَاوِينَ. وَ قَدْ قَالَ اللهُ تَعَالَى فِي قِصَّةِ بَنِي إِسْرَائِيلَ: {{متن قرآن|فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ}}، أَي: يَقْتُلُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً، وَ لَمْ يُوجِبْ ذلِكَ أَنْ يَكُونُوا مُتَسَاوِينَ، وَ لَا أَنْ يَكُونَ مَنْ عَبَدَ الْعِجْلَ مُسَاوِياً لِمَنْ لَمْ يَعْبُدْهُ. | |||
وَ كَذلِكَ قَدْ قِيلَ فِي قَوْلِهِ: {{متن قرآن|وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ}}، أَي: لَا يَقْتُلْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً، وَ إِنْ كَانُوا غَيْرَ مُتَسَاوِينَ. | |||
وَ قَالَ تَعَالَى: {{متن قرآن|وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ}}، أَي: لَا يَلْمِزْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً، فَيَطْعَنَ عَلَيْهِ وَ يَعِيبَهُ، وَ هذَا نَهْيٌ لِجَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ لَا يَفْعَلَ بَعْضُهُمْ بِبَعْضٍ هذَا الطَّعْنَ وَ الْعَيْبَ، مَعَ أَنَّهُمْ غَيْرُ مُتَسَاوِينَ، لَا فِي الْأَحْكَامِ، وَ لَا فِي الْفَضِيلَةِ، وَ لَا الظَّالِمُ كَالْمَظْلُومِ، وَ لَا الْإِمَامُ كَالْمَأْمُومِ. | |||
وَ مِنْ هذَا الْبَابِ قَوْلُهُ تَعَالَى: {{متن قرآن|ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ}}، أَي: يَقْتُلُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً. | |||
وَ إِذَا كَانَ اللَّفْظُ: وَ أَنْفُسَنَا كَأَنْفُسِكُمْ، كَاللَّفْظِ فِي قَوْلِهِ: {{متن قرآن|وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ}}، وَ قَوْلِهِ تَعَالَى: {{متن قرآن|لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا}}، وَ نَحْوِ ذلِكَ، مَعَ أَنَّ التَّسَاوِيَ هُنَا لَيْسَ بِوَاجِبٍ، بَلْ مُمْتَنِعٌ، فَكَذلِكَ هُنَاكَ وَ أَشَدُّ. | |||
بَلْ هذَا اللَّفْظُ يَدُلُّ عَلَى الْمُجَانَسَةِ وَ الْمُشَابَهَةِ، وَ التَّجَانُسُ وَ الْمُشَابَهَةُ يَكُونُ بِالِاشْتِرَاكِ فِي بَعْضِ الْأُمُورِ، كَالِاشْتِرَاكِ فِي الْإِيمَانِ، فَالْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فِي الْإِيمَانِ، وَ هُوَ الْمُرَادُ بِقَوْلِهِ: {{متن قرآن|لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا}}، وَ قَوْلِهِ: {{متن قرآن|وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ}}. | |||
وَ قَدْ يَكُونُ الِاشْتِرَاكُ فِي الدِّينِ، وَ إِنْ كَانَ فِيهِمُ الْمُنَافِقُ، كَاشْتِرَاكِ الْمُسْلِمِينَ فِي الْإِسْلَامِ الظَّاهِرِ، وَ إِنْ كَانَ مَعَ ذلِكَ الِاشْتِرَاكُ فِي النَّسَبِ فَهُوَ أَوْكَدُ، وَ قَوْمُ مُوسَى كَانُوا أَنْفُسَنَا بِهذَا الِاعْتِبَارِ. | |||
قَوْلُهُ تَعَالَى: {{متن قرآن|تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ}}، أَي: رِجَالَنَا وَ رِجَالَكُمْ، أَيِ: الرِّجَالَ الَّذِينَ هُمْ مِنْ جِنْسِنَا فِي الدِّينِ وَ النَّسَبِ، وَ الرِّجَالَ الَّذِينَ هُمْ مِنْ جِنْسِكُمْ، أَوِ الْمُرَادُ التَّجَانُسُ فِي الْقَرَابَةِ فَقَطْ، لِأَنَّهُ قَالَ: {{متن قرآن|أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ}}، فَذَكَرَ الْأَوْلَادَ، وَ ذَكَرَ النِّسَاءَ وَ الرِّجَالَ، فَعُلِمَ أَنَّهُ أَرَادَ الْأَقْرَبِينَ إِلَيْنَا مِنَ الذُّكُورِ وَ الْإِنَاثِ مِنَ الْأَوْلَادِ وَ الْعَصَبَةِ، وَ لِهذَا دَعَا الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ مِنَ الْأَبْنَاءِ، وَ دَعَا فَاطِمَةَ مِنَ النِّسَاءِ، وَ دَعَا عَلِيّاً مِنْ رِجَالِهِ، وَ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ أَحَدٌ أَقْرَبَ إِلَيْهِ نَسَباً مِنْ هؤُلَاءِ، وَ هُمُ الَّذِينَ أَدَارَ عَلَيْهِمُ الْكِسَاءَ. | |||
وَ الْمُبَاهَلَةُ إِنَّمَا تَحْصُلُ بِالْأَقْرَبِينَ إِلَيْهِ، وَ إِلَّا فَلَوْ بَاهَلَهُمْ بِالْأَبْعَدِينَ فِي النَّسَبِ، وَ إِنْ كَانُوا أَفْضَلَ عِنْدَ اللهِ، لَمْ يَحْصُلِ الْمَقْصُودُ، فَإِنَّ الْمُرَادَ أَنَّهُمْ يَدْعُونَ الْأَقْرَبِينَ، كَمَا يَدْعُو هُوَ الْأَقْرَبَ إِلَيْهِ. | |||
وَ النُّفُوسُ تَحْنُوا عَلَى أَقَارِبِهَا مَا لَا تَحْنُوا عَلَى غَيْرِهِمْ، وَ كَانُوا يَعْلَمُونَ أَنَّهُ رَسُولُ اللهِ{{صل}}، وَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُمْ إِنْ بَاهَلُوهُ، نَزَلَتِ الْبَهْلَةُ عَلَيْهِمْ وَ عَلَى أَقَارِبِهِمْ، وَ اجْتَمَعَ خَوْفُهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ عَلَى أَقَارِبِهِمْ، فَكَانَ ذلِكَ أَبْلَغَ فِي امْتِنَاعِهِمْ. وَ إِلَّا فَالْإِنْسَانُ قَدْ يَخْتَارُ أَنْ يَهْلِكَ وَ يَحْيَا ابْنُهُ، وَ الشَّيْخُ الْكَبِيرُ قَدْ يَخْتَارُ الْمَوْتَ إِذَا بَقِيَ أَقَارِبُهُ فِي نِعْمَةٍ وَ مَالٍ، وَ هذَا مَوْجُودٌ كَثِيرٌ، فَطَلَبَ مِنْهُمُ الْمُبَاهَلَةَ بِالْأَبْنَاءِ وَ النِّسَاءِ وَ الرِّجَالِ وَ الْأَقْرَبِينَ مِنَ الْجَانِبَيْنِ، فَلِهذَا دَعَا هؤُلَاءِ. | |||
وَ آيَةُ الْمُبَاهَلَةِ نَزَلَتْ سَنَةَ عَشْرٍ، لَمَّا قَدِمَ وَفْدُ نَجْرَانَ، وَ لَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ{{صل}} قَدْ بَقِيَ مِنْ أَعْمَامِهِ إِلَّا الْعَبَّاسُ، وَ الْعَبَّاسُ لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّابِقِينَ الْأَوَّلِينَ، وَ لَا كَانَ لَهُ بِهِ اخْتِصَاصٌ كَعَلِيٍّ. | |||
وَ أَمَّا بَنُو عَمِّهِ فَلَمْ يَكُنْ فِيهِمْ مِثْلُ عَلِيٍّ، وَ كَانَ جَعْفَرٌ قَدْ قُتِلَ قَبْلَ ذلِكَ، فَإِنَّ الْمُبَاهَلَةَ كَانَتْ لَمَّا قَدِمَ وَفْدُ نَجْرَانَ سَنَةَ تِسْعٍ أَوْ عَشْرٍ، وَ جَعْفَرٌ قُتِلَ بِمُوتَةَ سَنَةَ ثَمَانٍ، فَتَعَيَّنَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ. | |||
وَ كَوْنُهُ تَعَيَّنَ لِلْمُبَاهَلَةِ إِذْ لَيْسَ فِي الْأَقَارِبِ مَنْ يَقُومُ مَقَامَهُ، لَا يُوجِبُ أَنْ يَكُونَ مُسَاوِياً لِلنَّبِيِّ{{صل}} فِي شَيْءٍ مِنَ الْأَشْيَاءِ، بَلْ وَ لَا أَنْ يَكُونَ أَفْضَلَ مِنْ سَائِرِ الصَّحَابَةِ مُطْلَقاً، بَلْ لَهُ بِالْمُبَاهَلَةِ نَوْعُ فَضِيلَةٍ، وَ هِيَ مُشْتَرَكَةٌ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ فَاطِمَةَ وَ حَسَنٍ وَ حُسَيْنٍ، لَيْسَتْ مِنْ خَصَائِصِ الْإِمَامَةِ، فَإِنَّ خَصَائِصَ الْإِمَامَةِ لَا تَثْبُتُ لِلنِّسَاءِ، وَ لَا يَقْتَضِي أَنْ يَكُونَ مَنْ بَاهَلَ بِهِ أَفْضَلَ مِنْ جَمِيعِ الصَّحَابَةِ، كَمَا لَمْ يُوجِبْ أَنْ تَكُونَ فَاطِمَةُ وَ حَسَنٌ وَ حُسَيْنٌ أَفْضَلَ مِنْ جَمِيعِ الصَّحَابَةِ. | |||
وَ أَمَّا قَوْلُ الرَّافِضِيِّ: لَوْ كَانَ غَيْرُ هؤُلَاءِ مُسَاوِياً لَهُمْ أَوْ أَفْضَلَ مِنْهُمْ فِي اسْتِجَابَةِ الدُّعَاءِ، لَأَمَرَهُ تَعَالَى بِأَخْذِهِمْ مَعَهُ، لِأَنَّهُ فِي مَوْضِعِ الْحَاجَةِ. | |||
فَيُقَالُ فِي الْجَوَابِ: لَمْ يَكُنِ الْمَقْصُودُ إِجَابَةَ الدُّعَاءِ، فَإِنَّ دُعَاءَ النَّبِيِّ{{صل}} وَحْدَهُ كَافٍ، وَ لَوْ كَانَ الْمُرَادُ مَنْ يَدْعُوهُ مَعَهُ أَنْ يُسْتَجَابَ دُعَاؤُهُ، لَدَعَا الْمُؤْمِنِينَ كُلَّهُمْ وَ دَعَا بِهِمْ، كَمَا كَانَ يَسْتَسْقِي بِهِمْ، وَ كَمَا كَانَ يَسْتَفْتِحُ بِصَعَالِيكِ الْمُهَاجِرِينَ، وَ كَانَ يَقُولُ: وَ هَلْ تُنْصَرُونَ وَ تُرْزَقُونَ إِلَّا بِضُعَفَائِكُمْ، بِدُعَائِهِمْ وَ صَلَاتِهِمْ وَ إِخْلَاصِهِمْ! | |||
وَ مِنَ الْمَعْلُومِ أَنَّ هؤُلَاءِ وَ إِنْ كَانُوا مُجَابِينَ، فَكَثْرَةُ الدُّعَاءِ أَبْلَغُ فِي الْإِجَابَةِ، لَكِنْ لَمْ يَكُنِ الْمَقْصُودُ دَعْوَةَ مَنْ دَعَاهُ لِإِجَابَةِ دُعَائِهِ، بَلْ لِأَجْلِ الْمُقَابَلَةِ بَيْنَ الْأَهْلِ وَ الْأَهْلِ! | |||
وَ نَحْنُ نَعْلَمُ بِالِاضْطِرَارِ أَنَّ النَّبِيَّ{{صل}} لَوْ دَعَا أَبَا بَكْرٍ وَ عُمَرَ وَ عُثْمَانَ وَ طَلْحَةَ وَ الزُّبَيْرَ وَ ابْنَ مَسْعُودٍ وَ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ وَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ وَ غَيْرَهُمْ لِلْمُبَاهَلَةِ، لَكَانُوا مِنْ أَعْظَمِ النَّاسِ اسْتِجَابَةً لِأَمْرِهِ، وَ كَانَ دُعَاءُ هؤُلَاءِ وَ غَيْرِهِمْ أَبْلَغَ فِي إِجَابَةِ الدُّعَاءِ، لَكِنْ لَمْ يَأْمُرْهُ اللهُ سُبْحَانَهُ بِأَخْذِهِمْ مَعَهُ، لِأَنَّ ذلِكَ لَا يَحْصُلُ بِهِ الْمَقْصُودُ. | |||
فَإِنَّ الْمَقْصُودَ: أَنَّ أُولَئِكَ يَأْتُونَ بِمَنْ يَشْفِقُونَ عَلَيْهِ طَبْعاً، كَأَبْنَائِهِمْ وَ نِسَائِهِمْ وَ رِجَالِهِمُ الَّذِينَ هُمْ أَقْرَبُ النَّاسِ إِلَيْهِمْ، فَلَوْ دَعَا النَّبِيُّ{{صل}} قَوْماً أَجَانِبَ، لَأَتَى أُولَئِكَ بِأَجَانِبَ، وَ لَمْ يَكُنْ يَشْتَدُّ عَلَيْهِمْ نُزُولُ الْبَهْلَةِ بِأُولَئِكَ الْأَجَانِبِ كَمَا يَشْتَدُّ عَلَيْهِمْ نُزُولُهَا بِالْأَقْرَبِينَ إِلَيْهِمْ، فَإِنَّ طَبْعَ الْبَشَرِ يَخَافُ عَلَى أَقْرَبِيهِ مَا لَا يَخَافُ عَلَى الْأَجَانِبِ، فَأَمَرَ النَّبِيَّ{{صل}} أَنْ يَدْعُوا قَرَابَتَهُ، وَ أَنْ يَدْعُوا أُولَئِكَ قَرَابَتَهُمْ. | |||
وَ النَّاسُ عِنْدَ الْمُقَابَلَةِ تَقُولُ كُلُّ طَائِفَةٍ لِلْأُخْرَى: ارْهَنُوا عِنْدَنَا أَبْنَاءَكُمْ وَ نِسَاءَكُمْ، فَلَوْ رَهَنَتْ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَجْنَبِيّاً، لَمْ يَرْضَ أُولَئِكَ، كَمَا أَنَّهُ لَوْ دَعَا النَّبِيُّ الْأَجَانِبَ، لَمْ يَرْضَ أُولَئِكَ الْمُقَابِلُونَ لَهُ، وَ لَا يَلْزَمُ أَنْ يَكُونَ أَهْلُ الرَّجُلِ أَفْضَلَ عِنْدَ اللهِ إِذَا قَابَلَ بِهِمْ لِمَنْ يُقَابِلُهُ بِأَهْلِهِ. | |||
فَقَدْ تَبَيَّنَ أَنَّ الْآيَةَ لَا دَلَالَةَ فِيهَا أَصْلاً عَلَى مَطْلُوبِ الرَّافِضِيِّ. | |||
لكِنَّهُ - وَ أَمْثَالُهُ مِمَّنْ فِي قَلْبِهِ زَيْغٌ - كَالنَّصَارَى الَّذِينَ يَتَعَلَّقُونَ بِالْأَلْفَاظِ الْمُجْمَلَةِ، وَ يَدَعُونَ النُّصُوصَ الصَّرِيحَةَ، ثُمَّ قَدْحُهُ فِي خِيَارِ الْأُمَّةِ بِزَعْمِهِ الْكَاذِبِ، حَيْثُ زَعَمَ أَنَّ الْمُرَادَ بِالْأَنْفُسِ الْمُسَاوُونَ، وَ هُوَ خِلَافُ الْمُسْتَعْمَلِ فِي لُغَةِ الْعَرَبِ. | |||
وَ مِمَّا يُبَيِّنُ ذلِكَ أَنَّ قَوْلَهُ: {{متن قرآن|نِسَاءَنَا}}، لَا يَخْتَصُّ بِفَاطِمَةَ، بَلْ مَنْ دَعَاهُ مِنْ بَنَاتِهِ كَانَتْ بِمَنْزِلَتِهَا فِي ذلِكَ، لكِنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ إِذْ ذَاكَ إِلَّا فَاطِمَةُ، فَإِنَّ رُقَيَّةَ وَ أُمَّ كُلْثُومٍ وَ زَيْنَبَ كُنَّ قَدْ تُوُفِّيْنَ قَبْلَ ذلِكَ. | |||
فَكَذلِكَ {{متن قرآن|أَنْفُسَنَا}} لَيْسَ مُخْتَصّاً بِعَلِيٍّ، بَلْ هذِهِ صِيغَةُ جَمْعٍ، كَمَا أَنَّهُ صِيغَةُ جَمْعٍ، وَ كَذلِكَ {{متن قرآن|أَبْنَاءَنَا}}، وَ إِنَّمَا دَعَا حَسَناً وَ حُسَيْناً، لِأَنَّهُ لَمْ يَكُنْ مِمَّنْ يُنْسَبُ إِلَيْهِ بِالنُّبُوَّةِ سِوَاهُمَا، فَإِنَّ إِبْرَاهِيمَ إِنْ كَانَ مَوْجُوداً إِذْ ذَاكَ، فَهُوَ طِفْلٌ لَا يُدْعَى}}؛ [[منهاج السنّة]]، ج۷، ص۸۷-۹۳.</ref>. | |||
آنچه ذکر شد، تمام اشکالهای [[ابن تیمیه]] در مسأله [[مباهله]] بود. در [[کلام]] وی چند نکته در خور توجه است که پیش از پرداختن به نقد مناقشات وی، آنها را یادآور میشویم: | |||
نکته یکم: [[اعتراف]] به [[صحت]] [[حدیث مباهله]]. ابن تیمیه در این عبارات به صراحت بر [[صحت حدیث]] تأکید میکند و این موضوع ردّی است بر [[اهل]] سنّتی که در صحت حدیث تشکیک کردهاند و از آنجا که شخص متعصبی هم چون ابن تیمیه به صحت حدیث اعتراف کرده است، پس صدور آن از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} ثابت میشود. | |||
نکته دوم: اعتراف به اختصاص [[جریان مباهله]] به [[اهل بیت]]{{عم}}. این نکته نیز ردّی بر [[مخالفان اهل بیت]]{{عم}} است که با [[تحریف]] [[حدیث]]، به حذف [[نام امیرالمؤمنین]]{{ع}} یا افزودن نام دیگران اقدام نمودهاند. | |||
نکته سوم: از سویی اعتراف به اینکه اهل بیت{{عم}} همان کسانی هستند که [[پیامبر]] [[کساء]] را بر سر ایشان قرار داد. این نکته در رد ادعای کسانی است که معتقدند غیر از اهل بیت{{عم}}، افراد دیگری داخل در [[مصداق اهل بیت]] هستند. از سویی دیگر این سخن ابن تیمیه نیز بر تناقضگویی وی دلالت دارد؛ زیرا وی در جایی دیگر از منهاج السنّة ادّعا کرده است که بر اساس [[سیاق]] [[آیه تطهیر]]، [[زنان پیامبر]]{{صل}} نیز در مصداق اهل بیت داخلند! | |||
نکته چهارم: اعتراف به اینکه [[آیه مباهله]] نوعی [[فضیلت]] برای [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} محسوب میشود.<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۳ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام]]، ج۳، ص ۳۴۲.</ref> | |||
=== مناقشه قاضی ایجی و جرجانی === | === مناقشه قاضی ایجی و جرجانی === | ||