ولایت فقیه در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخهها
←شیخ مرتضی انصاری معروف به «شیخ اعظم» (متوفای ۱۲۸۱ هـ. ق.)
(←منابع) |
|||
| خط ۳۹۹: | خط ۳۹۹: | ||
=== شیخ مرتضی انصاری معروف به «شیخ اعظم» (متوفای ۱۲۸۱ هـ. ق.) === | === شیخ مرتضی انصاری معروف به «شیخ اعظم» (متوفای ۱۲۸۱ هـ. ق.) === | ||
خاتم الفقهاء والمجتهدین [[شیخ انصاری]] در کتاب القضاء و الشهادات پس از اشاره به ادلۀ شرعی [[نصب]] [[فقیه]] برای [[قضا]] میفرماید: سپس ظاهر [[روایات]] پیشین این است که: نفوذ [[حکم]] فقیه در همۀ خصوصیات [[احکام شرعی]] و همچنین موضوعات خاصۀ آنها نسبت به [[احکام]] مترتبۀ بر آنهاست؛ زیرا آنچه عرفاً از لفظ «[[حاکم]]» در عبارت {{متن حدیث|جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا}} متبادر است معنای صاحب سلطۀ به طور مطلق است، نظیر آنکه سلطانی خطاب به [[مردم]] شهری بگوید: «فلانی را بر شما حاکم قرار دادم» که از این جمله [[سلطه]] و [[فرمانروایی]] بر مردم در تمامی آنچه [[فرمان]] [[سلطان]] در آن دخالت دارد خواه جزئی و خواه کلی استفاده میشود، و مؤید این مطلب در [[روایت]] عدول از لفظ «[[حَکَم]]» به «حاکم» است؛ زیرا در روایت چنین آمده است: {{متن حدیث|فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا}} با آنکه آنچه با سیاق روایت مناسبتر است؛ زیرا لکن فرمود: {{متن حدیث|فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا}} آن است که بفرماید {{متن حدیث|فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَكَمًا}}<ref>{{عربی|ثُمَّ إِنَّ الظَّاهِرَ مِنَ الرِّوَايَاتِ الْمُتَقَدِّمَةِ: نُفُوذُ حُكْمِ الْفَقِيهِ فِي جَمِيعِ خُصُوصِيَّاتِ الْأَحْكَامِ الشَّرْعِيَّةِ، وَ فِي مَوْضُوعَاتِهَا الْخَاصَّةِ بِالنِّسْبَةِ إِلَى تَرَتُّبِ الْأَحْكَامِ عَلَيْهَا، لِأَنَّ الْمُتَبَادِرَ عُرْفًا مِنْ لَفْظِ «الْحَاكِمِ» - أَيْ: فِي قَوْلِهِ {{متن حدیث|جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا}} - هُوَ الْمُتَسَلِّطُ عَلَى الْإِطْلَاقِ، فَهُوَ نَظِيرُ قَوْلِ السُّلْطَانِ لِأَهْلِ بَلَدَةٍ: جَعَلْتُ فُلَانًا حَاكِمًا عَلَيْكُمْ، حَيْثُ يُفْهَمُ مِنْهُ تَسَلُّطُهُ عَلَى الرَّعِيَّةِ فِي جَمِيعِ مَا لَهُ دَخْلٌ فِي أَوَامِرِ السُّلْطَانِ جُزْئِيًّا أَوْ كُلِّيًّا، وَ يُؤَيِّدُهُ الْعُدُولُ عَنْ لَفْظِ «الْحُكْمِ» إِلَى «الْحَاكِمِ» - إِذْ جَاءَ فِي الرِّوَايَةِ: {{متن حدیث|فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا}} - مَعَ أَنَّ الْأَنْسَبَ بِالسِّيَاقِ حَيْثُ قَالَ: {{متن حدیث|فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا}} أَنْ يَقُولَ: {{متن حدیث|فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَكَمًا}}.</ref>. | خاتم الفقهاء والمجتهدین [[شیخ انصاری]] در کتاب القضاء و الشهادات پس از اشاره به ادلۀ شرعی [[نصب]] [[فقیه]] برای [[قضا]] میفرماید: سپس ظاهر [[روایات]] پیشین این است که: نفوذ [[حکم]] فقیه در همۀ خصوصیات [[احکام شرعی]] و همچنین موضوعات خاصۀ آنها نسبت به [[احکام]] مترتبۀ بر آنهاست؛ زیرا آنچه عرفاً از لفظ «[[حاکم]]» در عبارت {{متن حدیث|جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا}} متبادر است معنای صاحب سلطۀ به طور مطلق است، نظیر آنکه سلطانی خطاب به [[مردم]] شهری بگوید: «فلانی را بر شما حاکم قرار دادم» که از این جمله [[سلطه]] و [[فرمانروایی]] بر مردم در تمامی آنچه [[فرمان]] [[سلطان]] در آن دخالت دارد خواه جزئی و خواه کلی استفاده میشود، و مؤید این مطلب در [[روایت]] عدول از لفظ «[[حَکَم]]» به «حاکم» است؛ زیرا در روایت چنین آمده است: {{متن حدیث|فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا}} با آنکه آنچه با سیاق روایت مناسبتر است؛ زیرا لکن فرمود: {{متن حدیث|فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا}} آن است که بفرماید {{متن حدیث|فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَكَمًا}}<ref>{{عربی|ثُمَّ إِنَّ الظَّاهِرَ مِنَ الرِّوَايَاتِ الْمُتَقَدِّمَةِ: نُفُوذُ حُكْمِ الْفَقِيهِ فِي جَمِيعِ خُصُوصِيَّاتِ الْأَحْكَامِ الشَّرْعِيَّةِ، وَ فِي مَوْضُوعَاتِهَا الْخَاصَّةِ بِالنِّسْبَةِ إِلَى تَرَتُّبِ الْأَحْكَامِ عَلَيْهَا، لِأَنَّ الْمُتَبَادِرَ عُرْفًا مِنْ لَفْظِ «الْحَاكِمِ» - أَيْ: فِي قَوْلِهِ {{متن حدیث|جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا}} - هُوَ الْمُتَسَلِّطُ عَلَى الْإِطْلَاقِ، فَهُوَ نَظِيرُ قَوْلِ السُّلْطَانِ لِأَهْلِ بَلَدَةٍ: جَعَلْتُ فُلَانًا حَاكِمًا عَلَيْكُمْ، حَيْثُ يُفْهَمُ مِنْهُ تَسَلُّطُهُ عَلَى الرَّعِيَّةِ فِي جَمِيعِ مَا لَهُ دَخْلٌ فِي أَوَامِرِ السُّلْطَانِ جُزْئِيًّا أَوْ كُلِّيًّا، وَ يُؤَيِّدُهُ الْعُدُولُ عَنْ لَفْظِ «الْحُكْمِ» إِلَى «الْحَاكِمِ» - إِذْ جَاءَ فِي الرِّوَايَةِ: {{متن حدیث|فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَاكِمًا}} - مَعَ أَنَّ الْأَنْسَبَ بِالسِّيَاقِ حَيْثُ قَالَ: {{متن حدیث|فَلْيَرْضَوْا بِهِ حَكَمًا}} أَنْ يَقُولَ: {{متن حدیث|فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَيْكُمْ حَكَمًا}}}}.</ref>. | ||
تا آنجا که میفرماید: و اما [[توقیع]] بلند مرتبه - یعنی آنچه از [[امام زمان]]{{ع}} صادر شده که فرمود: {{متن حدیث|أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ}}؛ «آنچه از رخدادها، روی میدهد به راویان حدیث ما رجوع کنید؛ زیرا آنان [[حجت]] من بر شمایند» پس صدر آن هرچند مختص به [[احکام شرعی]] کلی است از این جهت که [[حکم]] رجوع به روات حدیث تعلق گرفته است پس دلالت دارد بر اینکه رجوع در آن مطلبی است که روایت حدیث آنها در آن مدخلیت دارد، لکن قول آن حضرت{{ع}} که در تعلیل آن مطلب فرمود {{متن حدیث|إِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ}}؛ «آنان حجت من بر شمایند» دلالت دارد بر [[وجوب]] عمل به تمام آنچه آنان به آن حکم کنند و الزام نمایند، پس همانگونه که در حکم [[فقیه]] به سارق بودن کسی بر اساس [[علم]] یا بیّنه، قطع دست او [[واجب]] میشود و حکم به [[فسق]] او میشود همچنین اگر بگوید: «امروز [[عید]] است یا [[روز]] اول ماه است» یا بگوید: «حکم کردم به فسق فلان شخص یا به [[عدالت]] او»<ref>{{عربی|وَ أَمَّا التَّوْقِيعُ الرَّفِيعُ - أَيْ: مَا وَرَدَ عَنِ الْإِمَامِ صَاحِبِ الْأَمْرِ{{ع}} مِنْ قَوْلِهِ: {{متن حدیث|أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ}} - فَصَدْرُهُ وَ إِنْ كَانَ مُخْتَصًّا بِالْأَحْكَامِ الشَّرْعِيَّةِ الْكُلِّيَّةِ مِنْ حَيْثُ تَعَلُّقُ حُكْمِ الرُّجُوعِ إِلَى رُوَاةِ الْحَدِيثِ، فَدَلَّ عَلَى كَوْنِ الرُّجُوعِ إِلَيْهِ فِيمَا لِرِوَايَةِ الْحَدِيثِ مَدْخَلٌ فِيهِ، إِلَّا أَنَّ قَوْلَهُ{{ع}} فِي التَّعْلِيلِ: {{متن حدیث|إِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ}} يَدُلُّ عَلَى وُجُوبِ الْعَمَلِ بِجَمِيعِ مَا يُلْزِمُونَ وَ يَحْكُمُونَ، فَكَمَا أَنَّهُ لَوْ حَكَمَ بِكَوْنِ شَخْصٍ سَارِقًا بِعِلْمِهِ أَوْ بِالْبَيِّنَةِ وَجَبَ قَطْعُ يَدِهِ وَ الْحُكْمُ بِفِسْقِهِ، فَكَذَلِكَ إِذَا قَالَ: الْيَوْمَ عِيدٌ أَوْ أَوَّلُ الشَّهْرِ، أَوْ قَالَ: إِنَّ الشَّخْصَ الْفُلَانِيَّ حَكَمْتُ بِفِسْقِهِ أَوْ بِعَدَالَتِهِ}}.</ref>. | تا آنجا که میفرماید: و اما [[توقیع]] بلند مرتبه - یعنی آنچه از [[امام زمان]]{{ع}} صادر شده که فرمود: {{متن حدیث|أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ}}؛ «آنچه از رخدادها، روی میدهد به راویان حدیث ما رجوع کنید؛ زیرا آنان [[حجت]] من بر شمایند» پس صدر آن هرچند مختص به [[احکام شرعی]] کلی است از این جهت که [[حکم]] رجوع به روات حدیث تعلق گرفته است پس دلالت دارد بر اینکه رجوع در آن مطلبی است که روایت حدیث آنها در آن مدخلیت دارد، لکن قول آن حضرت{{ع}} که در تعلیل آن مطلب فرمود {{متن حدیث|إِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ}}؛ «آنان حجت من بر شمایند» دلالت دارد بر [[وجوب]] عمل به تمام آنچه آنان به آن حکم کنند و الزام نمایند، پس همانگونه که در حکم [[فقیه]] به سارق بودن کسی بر اساس [[علم]] یا بیّنه، قطع دست او [[واجب]] میشود و حکم به [[فسق]] او میشود همچنین اگر بگوید: «امروز [[عید]] است یا [[روز]] اول ماه است» یا بگوید: «حکم کردم به فسق فلان شخص یا به [[عدالت]] او»<ref>{{عربی|وَ أَمَّا التَّوْقِيعُ الرَّفِيعُ - أَيْ: مَا وَرَدَ عَنِ الْإِمَامِ صَاحِبِ الْأَمْرِ{{ع}} مِنْ قَوْلِهِ: {{متن حدیث|أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ}} - فَصَدْرُهُ وَ إِنْ كَانَ مُخْتَصًّا بِالْأَحْكَامِ الشَّرْعِيَّةِ الْكُلِّيَّةِ مِنْ حَيْثُ تَعَلُّقُ حُكْمِ الرُّجُوعِ إِلَى رُوَاةِ الْحَدِيثِ، فَدَلَّ عَلَى كَوْنِ الرُّجُوعِ إِلَيْهِ فِيمَا لِرِوَايَةِ الْحَدِيثِ مَدْخَلٌ فِيهِ، إِلَّا أَنَّ قَوْلَهُ{{ع}} فِي التَّعْلِيلِ: {{متن حدیث|إِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ}} يَدُلُّ عَلَى وُجُوبِ الْعَمَلِ بِجَمِيعِ مَا يُلْزِمُونَ وَ يَحْكُمُونَ، فَكَمَا أَنَّهُ لَوْ حَكَمَ بِكَوْنِ شَخْصٍ سَارِقًا بِعِلْمِهِ أَوْ بِالْبَيِّنَةِ وَجَبَ قَطْعُ يَدِهِ وَ الْحُكْمُ بِفِسْقِهِ، فَكَذَلِكَ إِذَا قَالَ: الْيَوْمَ عِيدٌ أَوْ أَوَّلُ الشَّهْرِ، أَوْ قَالَ: إِنَّ الشَّخْصَ الْفُلَانِيَّ حَكَمْتُ بِفِسْقِهِ أَوْ بِعَدَالَتِهِ}}.</ref>. | ||