پرش به محتوا

آیه نصرت الهی: تفاوت میان نسخه‌ها

برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۳۲: خط ۳۲:


'''مصداق مومنین'''  
'''مصداق مومنین'''  
[[مفسران]] بر اساس [[روایات]] آراء و دیدگاه‌های مختلفی پیرامون مصداق مؤمنون در [[آیه]] بیان کرده‌اند که در اینجا به سه دیدگاه عمده اشاره می‌کنیم
#بر اساس برخی [[روایات]] نقل‌شده از [[مفسران شیعه]] <ref>نک: به: بحرانی، البرهان فی تقسیر القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۷۰۷؛ مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش، ص۳۱۲.</ref> و [[اهل سنت]] <ref>سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۰۰؛ قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۲۸۲؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۹۲؛ ابن‌ عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۳۶۰؛ گنجی، کفایة الطالب، ۱۴۰۴ق، ص۲۳۴؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۷۳؛ محب‌الدین طبری، ذخائر العقبی، ۱۳۵۶ق، ص۶۹؛ حموی جوینی، فرائد السمطین، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۲۳۶.</ref> واژه «[[مؤمنان]]» در این [[آیه]] به [[امام علی]]{{ع}} اشاره دارد و این آیه یکی از [[آیات]] بیان‌کننده [[فضایل]] آن حضرت به شمار می‌رود. به گفته برخی [[مفسرین]]، [[آیه نصرت]] به تمامی [[یاران پیامبر]]{{صل}} اشاره دارد، اما [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} برجسته‌ترین مصداق آن است <ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش‏، ج۱، ص۳۱۳-۳۰۷.</ref> و براساس روایات <ref>سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۰۰؛ قتدوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۲۸۲؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۹۲.</ref> ثبتِ نامِ [[امام]] آن حضرت بر [[عرش]]، به [[حکم عقل]]، نمایانگر [[برتری]] و [[شایستگی]] ایشان برای [[جانشینی پیامبر اکرم]]{{صل}} است.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش‏، ج۱، ص۳۱۳-۳۰۷.</ref>.
#بر اساس برخی [[روایات]] نقل‌شده از [[مفسران شیعه]] <ref>نک: به: بحرانی، البرهان فی تقسیر القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۷۰۷؛ مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش، ص۳۱۲.</ref> و [[اهل سنت]] <ref>سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۰۰؛ قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۲۸۲؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۹۲؛ ابن‌ عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۴۲، ص۳۶۰؛ گنجی، کفایة الطالب، ۱۴۰۴ق، ص۲۳۴؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، ص۱۷۳؛ محب‌الدین طبری، ذخائر العقبی، ۱۳۵۶ق، ص۶۹؛ حموی جوینی، فرائد السمطین، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۲۳۶.</ref> واژه «[[مؤمنان]]» در این [[آیه]] به [[امام علی]]{{ع}} اشاره دارد و این آیه یکی از [[آیات]] بیان‌کننده [[فضایل]] آن حضرت به شمار می‌رود. به گفته برخی [[مفسرین]]، [[آیه نصرت]] به تمامی [[یاران پیامبر]]{{صل}} اشاره دارد، اما [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} برجسته‌ترین مصداق آن است <ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش‏، ج۱، ص۳۱۳-۳۰۷.</ref> و براساس روایات <ref>سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۰۰؛ قتدوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۲۸۲؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۹۲.</ref> ثبتِ نامِ [[امام]] آن حضرت بر [[عرش]]، به [[حکم عقل]]، نمایانگر [[برتری]] و [[شایستگی]] ایشان برای [[جانشینی پیامبر اکرم]]{{صل}} است.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش‏، ج۱، ص۳۱۳-۳۰۷.</ref>.
#برخی دیگر از مفسرین مراد از مؤمنان در [[آیه نصر]] را [[انصار]] ([[اوس و خزرج]]) دانسته و به [[دشمنی]] و جنگ‌های میان این دو [[قبیله]] اشاره کرده‌ و معتقدند این دیدگاه از بیان [[امام باقر]]{{ع}} گرفته شده است.<ref>شیخ طوسی، التبیان، دار إحیاء التراث العربی، ج۵، ص۱۵۱.</ref>. [[طبرسی]]، نویسنده [[مجمع البیان]]، این نظر را پذیرفته و آن را نظر اکثر [[مفسران]] دانسته است.<ref>طبرسی، محمد بن الحسن، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۴۸۹.</ref>.
#برخی دیگر از مفسرین مراد از مؤمنان در [[آیه نصر]] را [[انصار]] ([[اوس و خزرج]]) دانسته و به [[دشمنی]] و جنگ‌های میان این دو [[قبیله]] اشاره کرده‌ و معتقدند این دیدگاه از بیان [[امام باقر]]{{ع}} گرفته شده است.<ref>شیخ طوسی، التبیان، دار إحیاء التراث العربی، ج۵، ص۱۵۱.</ref>. [[طبرسی]]، نویسنده [[مجمع البیان]]، این نظر را پذیرفته و آن را نظر اکثر [[مفسران]] دانسته است.<ref>طبرسی، محمد بن الحسن، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۴۸۹.</ref>.
#دسته دیگر، منظور از مؤمنان در این آیه را همه [[مهاجران]] و انصار دانسته که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را [[یاری]] کردند. <ref>طباطبایی، سیدمحمد حسین، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۹، ص۱۳۲.</ref>.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش‏، ج۱، ص۳۱۳-۳۰۷.</ref>.
#دسته دیگر، منظور از مؤمنان در این آیه را همه [[مهاجران]] و انصار دانسته که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را [[یاری]] کردند. <ref>طباطبایی، سیدمحمد حسین، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۹، ص۱۳۲.</ref>.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش‏، ج۱، ص۳۱۳-۳۰۷.</ref>.
=== مصداق [[مؤمنین]] ===
در اینکه در [[آیه شریفه]]، [[نصرت]] در مورد چه کسی نازل شده و منظور از مؤمنین چه کسانی هستند،[[روایات]] فراوانی وجود دارد، که هم علّامه امینی در [[الغدیر]]<ref>الغدیر، ج ۲، ص ۴۹ به بعد.</ref> و هم نویسنده‌ احقاق الحق‌<ref>احقاق الحق، ج ۳، ص ۱۹۴ به بعد.</ref>، این روایات را ذکر کرده‌اند. این روایات بر دو قسم است:
# نخست، روایاتی که می‌گوید: «نخستین یار و [[یاور]] پیامبر{{صل}} [[حضرت علی]]{{ع}} است و [[آیه نصرت]] اشاره به آن حضرت دارد.
# دوم، روایاتی که درباره نصرت علی{{ع}} [[سخن]] می‌گوید، ولی در مورد تطبیق آیه نصرت بر علی{{ع}} مطلبی ندارد. از هر گروه از روایات مذکور به یک [[روایت]] [[قناعت]] می‌کنیم:
۱. [[ابن عساکر]]، نویسنده کتاب‌ [[تاریخ دمشق‌]]، روایت زیر را از أبو هریره‌ نقل می‌کند: «بر ساقه [[عرش]] این جملات نوشته شده است: هیچ خدایی جز من که [[یکتا]] هستم نیست، من شریکی ندارم، [[محمّد]]، [[بنده]] و فرستاده من است، و من او را به وسیله علی [[تأیید]] کردم و منظور از [[آیه نصرت]] همان چیزی است که در ساقه عرش پیرامون [[نصرت]] علی آمده است»<ref>{{متن حدیث|مَکْتُوبٌ عَلَی الْعَرْشِ لا الهَ الّا أنَا وَحْدی‌، لا شَریکَ لی‌، وَ مُحَمَّدٌ عَبْدی‌ وَ رَسُولی‌، ایَّدْتُهُ بِعَلِیٍّ وَ ذلِکَ قَوْلُهُ «هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ‌}}؛ به نقل از احقاق الحق، ج ۳، ص ۱۹۴.</ref>.
'''نکات مهم'''
# اوّل: هر چند أبو هریره صریحاً این روایت را به [[پیامبر اسلام]]{{صل}} نسبت نمی‌دهد؛ ولی با توجّه به جمله‌ {{متن حدیث|مَکْتُوبٌ عَلَی الْعَرْشِ}} معلوم می‌شود که از [[پیامبر]] شنیده است؛ زیرا او نمی‌تواند چنین ادّعایی داشته باشد.
# دوم: شأن نزول [[آیات قرآن]] بر دو قسم است:
## نخست، [[شأن]] نزول‌هایی که منحصر به فرد و در مورد یک نفر است، مثل [[آیه]] «[[اکمال دین]]» و «[[آیه ولایت]]» و مانند آن، که منحصراً در مورد [[حضرت علی]]{{ع}} است و شامل هیچ‌کس دیگر نمی‌شود.
## دیگر، شأن نزول‌هایی که منحصر به یک فرد نیست و شامل افراد متعدّدی می‌گردد، ولی یک فرد شاخص و مصداق أکمل دارد که معمولًا از او نام برده می‌شود، مانند آیه نصرت که در مورد خصوص علی{{ع}} نیست؛ ولی آن حضرت مصداق أکمل و فرد شاخص آنهاست.
## سوم: علاوه بر [[ابن عساکر]]، افراد دیگری نیز [[روایت]] فوق را نقل کرده‌اند، از جمله: محبّ الدّین طبری در الرّیاض<ref>الرّیاض، ج ۲، ص ۱۷۲ (به نقل از [[الغدیر]]، ج ۲، ص ۵۰).</ref>؛  [[سیوطی]] در الدّرّالمنثور<ref>الدّرّ المنثور، ج ۳، ص ۱۹۹ (به نقل از احقاق الحق، ج ۳، ص ۱۹۴).</ref>؛ قندوزی در [[ینابیع المودّة]]<ref>ینابیع المودّة، ص۹۴ (به نقل از احقاق الحق، ج ۳، ص ۱۹۴).</ref>؛ علّامه گنجی در کفایة الطّالب‌<ref>کفایة الطّالب، ص ۱۱۰ (به نقل از احقاق الحق، ج ۳، ص ۱۹۴).</ref>.
۲. علّامه امینی [[روایات]] زیادی، از راویان دیگر نقل می‌کند که علی{{ع}} را نخستین یار و [[یاور]] [[پیامبر]]{{صل}} معرّفی می‌کند، ولی تصریح نمی‌کند که مراد از آیه شریفه، علیّ بن أبی طالب است. از جمله این روایات، [[حدیثی]] است که «[[انس بن مالک]]» از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} چنین نقل می‌کند: «وقتی مرا به [[معراج]] بردند، [[مشاهده]] کردم که بر ساقه [[عرش]] این جملات نوشته شده است: «هیچ خدایی جز [[خدای یکتا]] نیست، [[محمّد]] پیامبر و فرستاده خداست، محمّد را به وسیله علی [[تأیید]] کردم و به واسطه علی او را کمک نمودم»<ref>{{متن حدیث|لَمَّا عُرِجَ بی‌: رَأَیْتُ عَلی‌ ساقِ العَرشِ مَکْتُوباً: لا الهَ الَّا اللَّهُ، محمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، ایَّدْتُهُ بِعَلِیٍّ، نَصَرْتُهُ بِعَلِیٍ}}؛ تاریخ بغداد، ج ۱۱، ص ۱۷۳ (به نقل از [[الغدیر]]، ج ۲، ص ۵۰).</ref>.
[[حدیث]] فوق در کتاب‌های مختلف [[اهل سنت]] آمده است، از جمله می‌توان به کتاب‌های زیر اشاره کرد: ذخائر العقبی‌<ref>ذخائر العقبی، ص ۶۹ (به نقل از الغدیر، ج ۲، ص ۵۰).</ref>؛ [[مناقب]] خوارزمی‌<ref>مناقب خوارزمی، ص ۲۵۴ (به نقل از الغدیر، ج ۲، ص ۵۰).</ref>؛ فرائد حمّویی‌<ref>فرائد حمّویی، باب ۴۶ (به نقل از الغدیر، ج ۲، ص ۵۰).</ref>؛ خصائص الکبری‌ سیوطی‌<ref>خصایص الکبری، ج ۱، ص ۷ (به نقل از الغدیر، ج ۲، ص ۵۱).</ref> و کتاب‌های دیگر<ref> به الغدیر، ج ۲، ص ۵۰ و ۵۱ مراجعه کنید.</ref>.
اینکه گفته می‌شود: «بر ساقه عرش [[خداوند]] فلان مسأله نوشته شده است» نشانه اهمّیّت چنین مسأله‌ای است، اینکه در ساق [[عرش الهی]] و در کنار نام [[مبارک]] خداوند و پیامبرش، [[نام علی]]{{ع}} نوشته شده، دلیل بر این است که علی{{ع}} از جهت [[نصرت]] و [[یاری پیامبر]] برترین [[مسلمانان]] بوده است و طبیعی است که اگر خداوند بخواهد [[جانشینی]] برای پیامبرش [[انتخاب]] کند، برترین مسلمانان را برای این منظور در نظر می‌گیرد و اگر مسلمانان هم بخواهند شخصی را انتخاب کنند، [[عقل]] [[حکم]] می‌کند که به سراغ چنین شخصی بروند.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[آیات ولایت در قرآن - مکارم شیرازی (کتاب)| آیات ولایت در قرآن]]، ص۳۰۷ ـ ۳۱۴.</ref>.


'''آمادگی با تمام قوا'''
'''آمادگی با تمام قوا'''
۱۵٬۳۱۷

ویرایش